Кіріспе

1999 жылғы бейне ойын

Chrono Cross (クロノ・クロス, Kurono Kurosu) — 1999 жылы Square компаниясы PlayStation ойын консолі үшін жасаған және шығарған рольдік бейне ойын. Ол 1995 жылы Super Nintendo Entertainment System үшін шығарылған Chrono Trigger сияқты әлемде өрбиді. Chrono Cross-ты негізінен сценарист және режиссер Масато Като жасады, сондай-ақ Chrono Trigger жұмысында болған басқа дизайнерлер де көмектесті, олардың ішінде арт-директор Ясуюки Хонне және композитор Ясунори Мицуда бар. Нобутеру Юки ойынның кейіпкерлерін суреттеді. Chrono Cross оқиғасы Серж есімді жасөспірім жігітке және параллель әлемдер тақырыбына арналған. Бала кезінде қайтыс болған балама жағдайда, Серж екі әлемнің қалай айырылғанын анықтауға тырысады. Ұлттық ұры Кид және басқа да көптеген кейіпкерлер оған тропикалық Эль-Нидо архипелагында саяхатта көмектеседі. Өткенін ашуға және құпиялы Мұздаған Жалынды табуға тырысып, Серж көлеңкелі қарсылас Линкстен күреседі, ол оны ұстауға тырысады. 1999 жылы Жапонияда және 2000 жылы Солтүстік Америкада шыққаннан кейін Chrono Cross сыншылардың жоғары бағасын алды, GameSpot-тан 10.0 ұпай жинады. Кейіннен Chrono Cross 2011 жылдың шілдесінде Жапонияда PlayStation Network үшін, ал төрт айдан кейін Солтүстік Америкада қайта шығарылды. Монстрге тиген кезде перспектива ұрыс экранына ауысады, онда ойыншылар физикалық шабуыл жасай алады, «Элементтерді» қолданады, қорғана алады немесе жаудан қашып кете алады. Ұрыстар кезекпен жүреді, бұл ойыншыға қол жетімді мәзірден әрекетті таңдау үшін шексіз уақыт береді. Ойналатын кейіпкерлер де, компьютермен басқарылатын жаулар да, әр шабуыл олардың өмірлік көрсеткіштерін азайтады (сандық өмір жолағы), оларды кейбір Элементтер арқылы қалпына келтіруге болады. Ойналатын кейіпкердің барлық өмірлік көрсеткіштері жоғалғанда, ол есінен таяды. Егер ойыншының барлық кейіпкерлері шайқаста жеңілсе, ойын аяқталады және бұрын сақталған тараудан қалпына келтірілуі керек, сюжетке байланысты нақты шайқастарды қоспағанда, онда ойыншы жеңілуі мүмкін. Chrono Cross-тің жасаушылары жанрда жаңа мүмкіндіктерді ашуды көздеді, сондықтан ойында бірнеше жаңалықтар бар. Chrono Cross ойынының ерекшеліктерін толықтыратын New Game+ опциясы және бірнеше аяқталулар бар. Chrono Trigger сияқты, ойынды аяқтаған ойыншылар өткен сессиядан алынған деректерді пайдалана отырып, ойынды қайта бастауды таңдай алады. Кейіпкерлердің деңгейлері, үйренген әдістері, жабдықтары мен жиналған заттары көшіріледі, ал ақша мен кейбір сюжеттік заттар жойылады. New Game+ режимінде ойыншылар он екі аяқталуға қол жеткізе алады. Көріністер ойыншылардың соңғы шайқастан бұрынғы прогресіне байланысты, оны New Game+ файлында кез келген уақытта өткізуге болады.

Кейіпкерлер

"Хроно Крос" 45 түрлі кейіпкерден тұратын құрамға ие. Әрбір кейіпкер өзіне тән элементтік байланысқа және уақыт өте келе меңгеретін үш ерекше қабілетке ие. Егер кейіпкер өз әлемінен өзгеше әлемге түсіп қалса, ол өзінің қарсы әріптесіне (бар болса) реакция жасайды. Көптеген кейіпкерлер маңызды сюжеттік оқиғалармен байланысты. Бір ойын аясында барлық 45 кейіпкерді алу мүмкін болмағандықтан, ойыншылар барлығын көру үшін ойынды қайта-қайта ойнауы керек. New Game+ мүмкіндігі арқылы ойыншылар барлық кейіпкерлерді бір сақтау файлында жинауға мүмкіндік алады. Серж – ойынның басты кейіпкері, 17 жастағы жігіт, ол Арни атты балықшылар ауылында тұрады. Бір күні ол он жыл бұрын суға батып кеткен басқа бір әлемге келіп қояды. Оқиғаның шындығын анықтауға бейілді, ол әлемді құтқаруға алып келетін алдын ала белгіленген жолмен жүреді. Оған мифтік Тоңған Жалынды іздейтін, еңбекқор және шебер ұры Кид көмектеседі. Өткенінің қиындықтары мен ұрлық әрекеттері салдарынан ерке және қасақана болып бейнеленген ол, Сержге Тоңған Жалынды алу үшін Вайпер сарайына кіруге көмектеседі. Кид өзінің асырап алған анасының жетімханасын өртеген антропоморфты пантера – Линксті табуға және жеңуге ант етеді. Lynx, FATE суперкомпьютерінің қатыгез адамы, Сержді тауып, оның денесін Тоңған Жалынға қатысты үлкен жоспардың бір бөлігі ретінде пайдалануды көздейді. Lynx Харлемен бірге саяхаттайды, ол құпиялы, көңілді қыз, арлекин сияқты киінеді. Харле Аждаһа Құдайы тарапынан Линкстің көлеңкесінде болуы және бір күні Хронополистен Тоңған Жалынды ұрлауы үшін жіберілді, бұл міндетті Сержге ғашық болғанына қарамастан қиындықпен орындайды. Осы мақсатқа жету үшін Харле Линкске Эль-Нидо аралдарын басқаратын қуатты жасақ – Акация драгундарына әсер етуге көмектеседі. Драгундар тәртіпті сақтап, Fargo, бұрынғы драгун, олардың басшысы генерал Вайперге наразылық білдірген қарақшы капитанмен күреседі. Алғашында Сержбен қақтығысқа түскенмен, Акация драгундары – қатарында Карш, Зоа, Марси және Гленн сияқты батыр жауынгерлер бар – кейіннен Порренің милитаристтік мемлекеті архипелагқа шабуыл жасағанда оған көмектеседі. Шабуыл Норрис пен Гробикті аралдарға әкеледі, олар да Тоңған Жалынды іздеген кезде, элиталық күштердің адал қолбасшысы және киборг сарбаздың прототипі болып табылады.

Әңгіме

Ойын Серждің Эль-Нидода орналасқан тропикалық архипелагтан басталады, онда ежелгі халықтар, материктегі отарлаушылар және Деми адамдар деп аталатын жандар тұрады. Серж он жыл бұрын жағажайда суға батып кеткен басқа өлшемге түсіп, ұры "Бала"мен кездеседі. Серж осыдан бастап саяхатын жалғастыра отырып, көптеген одақтастарды өзіне тарта алады. Кидке "Мұздаған жалынды" ұрлау үшін "Жылбыр" сарайына тонауға көмектескенде, ол он жыл бұрын ғаламның екі өлшемге бөлінгенін біледі – Серж тірі қалған және Серж қаза тапқан. Кидтің астральдық амулеті арқылы Серж өлшемдер арасында саяхаттайды. Драгония бекінісінде, Драгониялық артефакт – "Аждаһаның жасы" арқылы Линкс Сержбен денелерін ауыстырады. Линкс алмасуды білмей, Кидке сенім білдіреді, ол оны нағыз Серждің жауы деп ойлайды. Линкс жеңісімен мақтанады және Сержді "Уақыт құйыны" деп аталатын ерекше әлемге қуады. Ол Кидті қанатына алып, нағыз Серж (Линкстің денесінде) оның жауы екеніне сендіру үшін миын жуады. Серж Харленің көмегімен қашып кетеді, бірақ оның жаңа денесі оны өз әлемінде жаткөріне айналдырады, ал ол жинаған барлық одақтастары жаңа келбетіне байланысты оны тастап кетеді. Жаңа денесі өлшемдер арасында саяхаттауға кедергі келтіретінін білгеннен кейін, ол бұрынғы денесін қайтарып алуға және он жыл бұрын болған ғаламдық бөліну туралы көбірек білуге тырысады, соның ішінде жаңа одақтастар тобын жинап алады. Ол "Өлі теңіз" деп аталатын тыйым салынған лагунаға барады – болашақта қираған қиратылыстармен тоңған шөл. Ортасында Мигель есімді адамды және оның Мекен әлемінің "Мұздаған жалыны" екенін анықтайды. "Өлі теңізді" FATE деп аталатын бірлік күзетуді тапсырған Мигель және "Хроно Триггерден" келген Кроно, Марле және Лукканың үш көрінісі Серждің болуы Мекен әлемінің болашағын Лавос қолынан жоюға лайық екенін түсіндіреді. Сержтің "Мұздаған жалынды" алуына жол бермеу үшін FATE "Өлі теңізді" жояды. Басқа әлемге оралуға қабілетті Серж Порреге қарсы "Акация драгундарымен" одақтасып, сол өлшемнің "Аждаһаның жасын" тауып, оған адам түріне оралуға мүмкіндік береді. Содан кейін ол "Едем теңізіне" кіреді, басқа әлемдегі "Өлі теңіздің" физикалық баламасы, алыс болашақтағы уақытты зерттеу орталығы – "Хронополисті" табады. Линкс және Кид ішке кіреді; Серж Линксті және суперкомпьютер FATE-ті жеңіп, Эль-Нидоның алты Аждаһасына "Мұздаған жалынды" ұрлап, теңіз түбінен көтерілген алып құрылыс – "Терра мұнарасына" кетуге мүмкіндік береді. Кид комаға түседі, ал Харле партиямен қоштасып, Аждаһалармен бірге ұшып кетеді. Серж өз тобын жинап, комада қалған Кидке көмектеседі. Ол оқиғасын жалғастырып, "Хроно Триггерден" бұзылған "Масамуне" қылышын алып, тазартады. Содан кейін ол Аждаһаның қалдықтары мен "Аждаһаның жасының" сынықтарын мифтік "Элемент Хроно Кресті" құру үшін пайдаланады. Кейіннен "Масамуненің" рухани күші оған Кидті комадан оятуға мүмкіндік береді. "Терра мұнарасында" уақыт пайғамбары, "Хроно Триггердің" Белтасары екені анықталады, ол оған Кроно, Марле және Лукканың көріністерімен келеді. Серж уақытты зерттеу орталығы "Хронополис" мыңдаған жыл бұрын Эль-Нидоны ғаламат тәжірибелік сәтсіздікке ұшырағаннан кейін өткенге тартқанын біледі. Тарихтағы уақытша бөтен заттың пайда болуы планетаға басқа өлшемнен қарсы тепе-теңдік әкелді. Бұл "Динополис", Драгонияның қаласы, "Хроно Триггердің" рептиттерінен параллель әлемдегі ұрпақтары. Институттар соғысып, "Хронополис" драгониялықтарды бағындырды. Адамдар өздерінің басты жаратылысын – табиғатты басқаруға қабілетті "Аждаһа құдайыны" тұтқындады. "Хронополис" оны алты бөлікке бөліп, "Элементтер жүйесін" құрды. FATE архипелагты терраформациялап, "Хронополистің" көптеген қызметкерлерінің естелігін өшіріп, оларды жаңа жұмаққа қоныстандыруға жіберді. Мыңдаған жылдар өткен соң, пантера жынды үш жасар Сержге шабуыл жасады. Әкесі оны Марбуледен көмек іздеуге алып кетті, бірақ Серждің қайығы Шаланың магниттік дауылға ұшырауынан курстан шығып кетті. Шала, құлшыныс патшалығының ханшайымы, көп бұрын кездейсоқ уақыттан тыс қараңғылық деп аталатын жерге құлап, "Хроно Триггердің" басты қарсыласы Лавоспен бірігуге кірісті. Шаланың дауылдары "Хронополистің" қорғанысын жоюға мүмкіндік берді, Серж "Мұздаған жалынмен" байланысқа шықты; оған жақындау Сержді сауықтырды, бірақ әкесіне зиян келтірді, оны Линкске айналдырды. "Хронополистегі" бір контур Сержді "Арбитр" деп белгіледі, сонымен бірге FATE-ке "Мұздаған жалынды" пайдаланудан алдын ала тыйым салды. Аждаһалар осы жағдайды білді, Шаланың дауылдарының көмегімен "Харлені" құрды, ол Линксті Аждаһалар үшін "Мұздаған жалынды" ұрлауға итермеледі. Серж үйіне оралғаннан кейін, FATE Линксті Сержді өлтіруге жіберді, үміттене отырып, ол "Арбитр" құлпын босатады. Серж суға батқаннан он жыл өткен соң, ұры Кид – болжам бойынша Белтасардың бұйрығымен, Сержді құтқару үшін уақытқа кері қайтып, өлшемдерді бөліп жіберді. FATE, тағы да "Мұздаған жалыннан" шығарылғаннан кейін, Серж бір күні Басқа әлемге өтетінін білді және оны ұстауға дайындалды. Линкс "Хронополистің" "Мұздаған жалынды" тексеруінің биологиялық сынағын бұрмалау үшін Сержбен денелерін ауыстырды. Содан кейін Белтасар осы оқиғалардың оның жоспарлаған "Жоба Кид" екенін ашты. Серж "Терра мұнарасының" шыңына көтеріліп, "Аждаһа құдайыны" жеңді. Өлшемдердің бөлінген жеріне барғанда, Серж тағы да Кроно, Марле және Лукканың көріністерін тапты. Олар Белтасардың жоспары Шаланы Лавостан босату үшін Сержді күшейтетінін, әйтпесе олар "Уақыт жеушіге" айналатынын, уақыт-кеңістікті жоя алатын жандар екенін айтты. Лукка Кидтің Шаланың клоны екенін түсіндірді, ол "Жоба Кидке" қатысу үшін қазіргі заманға жіберілді. Серж Белтасар берген "Уақыт жұмыртқасын" пайдаланып, "Уақыттан тыс қараңғылыққа" кіріп, "Уақыт жеушіні" жеңіп, Шаланы Лавостан бөліп, өлшемдерді біріктірді. Шала риза болды, эволюция мен өмір күресі туралы ойланып, Сержті үйіне қайтарды, ол осы оқиғаны ұмытып қалатынын айтты. Содан кейін ол өзінің күнделігінде осы тәжірибені жазды, өмір бойы Сержті іздейтінін жазды, жазбаны Шала "Кид" Зил деп қол қойды, олар бірігіп, толыққандай болғанын білдірді. Күнделіктің үстелінде Кид пен көлеңкедегі ер адамның тойлық суреті тұр. Кейіннен Кид заманауи қалада біреуді іздеп жүрген көріністер көрсетілді, ойыншылардың өз Кидтері оларды іздеп жүргенін ойлауға мүмкіндік берді. Ойыннан кейін кейіпкерлердің өміріне қатысты оқиғалардың түйінді соңы жоқ, олардың тағдыры түсіндірілмейді.

Радикалды арманшылдармен қарым-қатынас

Chrono Cross Жапонияда шыққан Chrono Trigger-дің Satellaview-тің қосымшасы – Radical Dreamers-тің сюжеттік желілерін, кейіпкерлерін және тақырыптарын пайдаланады. Radical Dreamers – Chrono Trigger-дің аяқталмаған сюжеттік тармағын толықтыру үшін жасалған иллюстрацияланған мәтіндік ойын. Ол Radical Dreamers-тен сюжеттік тұрғыдан елеулі элементтер алғанмен, Chrono Cross Radical Dreamers-тің жаңа өңделуі емес, оның мақсатын іске асыруға бағытталған ауқымды әрекет; екі ойынның сюжеттері үйлесім таппайды. Екі ойын арасындағы маңызды айырмашылық – Radical Dreamers-те Гил ретінде кездесетін Магус, Chrono Cross-та жоқ. Режиссер Масато Като бастапқыда Магустың Гил кейпінде маскировкаланып пайда болуын жоспарлаған, бірақ сюжеттік қиындықтарға байланысты бұл идеядан бас тарды. Chrono Trigger DS нұсқасында Като Магустың жад жоғалтқан нұсқасы болу мүмкіндігін қозғайды.

Даму

Square Xenogears шығарылғаннан кейін 1998 жылы Chrono Cross жоспарлауды бастады (алғашқыда SNES ойынының жалғасы ретінде жоспарланған). Chrono Trigger сценарийінің режиссері Масато Като 1996 жылы Radical Dreamers шыққаннан кейін жалғастыру туралы идеяларды ойластыра бастады. Като Dreamers "жартылай аяқталған күйде" шығарылды деп есептеді және Kid кейіпкерінің тарихын жалғастыруды қалады. Алғашқыда команда қысқа ойын жасауды жоспарлады және ойыншылар қаладағы кез келген адаммен достық қатынас орнатып, шайқаста одақтас болатын жүйені құруды көздеді. Көркемдік директор Нобутеру Юуки кейіпкерлердің кішкентай пропорциялы, чиби стилінде болуын қалады. Көркемдік стильдің талаптары Square компаниясын Final Fantasy VIII командасын Chrono Cross командасымен жапондық шығарылымға екі ай қалғанда біріктіруге мәжбүрледі. Chrono Cross командасы Elements және stamina шкаласын пайдаланатын жаңа ұрыс жүйесін жасады. Хиромичи Танака Elements жүйесін карта ойындарымен салыстырды, ойыншылар шайқаста толық бақылау сезінеді деп үміттенді. Солтүстік Америкадағы нұсқасының аудармасы үш ай, жөндеуі екі айға созылды. Ол қиын жапондық әзілдерді толықтыру үшін сөз ойындары мен аллитерацияны да қосты. Chrono Cross тауарлық белгісі Еуропалық Одақта тіркелгенімен, ойын Еуропада шығарылмады. Ойын аяқталғаннан кейін команда Parasite Eve II, Brave Fencer Musashi және Mana командаларымен бірігіп, Final Fantasy XI жасады. Ойынның бағдарламалық коды Final Fantasy XI қозғалтқышының негізі болды. Мицуда әндерге визуалды шабыт көздерін былай түсіндірді: "Менің барлық тақырыптарым пейзаждардан алынған. Мен сурет өнерін жақсы көремін". Параллель әлемдер тақырыбын толықтыру үшін ол Another және Home әндеріне сәйкесінше қараңғы және жарқын көңіл-күй берді, сондай-ақ ойыншылар "жанған рух", "жалғыз әлем" және "ұмытылмас естеліктер" сезімдерін сезінеді деп үміттенді. 2005 жылы Square Enix саундтректің сұраныс артып, қайта шығарды. Сол жылдың басында Мицуда 2005 жылдың шілдесінде жаңа Chrono Cross альбомы шығатынын хабарлады. Мицуданың Square компаниясымен жасасқан шарты оған Chrono Cross саундтрегіне толық құқық берді. Альбомның шығуы кейінге қалды, ал 2006 жылдың мамырындағы Play! A Video Game Symphony концертінде ол альбомда акустикалық музыка болатынын және "жыл ішінде шығатынын" мәлімдеді, бірақ кейіннен 2007 жылға ықпалдастырды. Мицуда 2009 жылдың қаңтарында жеке веб-сайтында аяқталған тректің үлгісін жариялады және альбом Cross-тың жапондық дебютінің 10 жылдығына орай шығатынын мәлімдеді. Chrono Cross музыкасы 2009 жылдың қыркүйегінде Арни Рот басқарған Symphonic Game Music Concert сериясының бөлігі болған Symphonic Fantasies концерттерінде орындалды. Сол жылы Chrono Cross тақырыбы "Scars of Time" Hardcore Gaming 101 сайтының "Барлық уақыттың ең жақсы видео ойыны музыкасы" сауалнамасында бірінші орынды иеленді. "Scars of Time" 2012 жылы NPR радиосында классикалық стильде бейімделген видео ойындары туралы бағдарламада да пайда болды.

Шығару және қабылдау

2003 жылы Chrono Cross Жапонияда 850 000 дана, ал шетелде 650 000 дана сатылды. Сынақшылар ойынның күрделі сюжеті, инновациялық ұрыс жүйесі, сан алуан кейіпкерлері, әсерлі музыкасы, жарқын графикасы және алдыңғы ойыннан өзгешеліктерімен табысқа жеткеніне жоғары баға берді. Electronic Gaming Monthly Chrono Cross-қа алтын наградасын берді, оны үш сыншының бағалау форматында 10/10/9.5 деп бағалады, ал бірінші сын ойынды "жай ғана шедевр" деп атады. GameSpot ойынға толық 10 ұпай берді, GameSpot тізіміндегі 40 000 ойынның ішінде осындай баға алған он алтыншы ойын болды және 2000 жылғы "Жылдың консольдік ойыны" сыйлығымен марапатталды. IGN ойынға 9.7 ұпай берді, ал Cross 2008 жылғы ең жақсы 100 ойын тізімінде 89-шы орынды иеленді. Famitsu ойынды төрт сыншының бағалауы бойынша 40 ұпайдан 36 ұпайға бағалады. Продюсер Хиромичи Танака мен режиссер Масато Като даму процесіндегі өзгерістердің бар екенін білді және Chrono Trigger-ден ерекше тәжірибе беруді мақсат етті. 4-ші жылдық Interactive Achievement Awards марапаттау кезінде Interactive Arts & Sciences академиясы Chrono Cross-ты "Жылдың ойыны", "Жылдың консольдік ойыны" және "Консольдік рөлдік ойыны" номинацияларына ұсынды.

Мұра

2021 жылдың 9 желтоқсанында Chrono Cross және тегін ойналатын RPG Another Eden арасында кросс-овер шарасы шықты. Chrono авторы Като және композиторы Митсуданың бірлескен жұмысының нәтижесінде жасалған ойында Chrono сериясына тән элементтер бар, мысалы, сөйлейтін бақа кейіпкерлер мен уақыт саяхаты. Complex Dream деп аталған шарада Серж, Кид және Харл сияқты бірнеше Chrono Cross кейіпкерлері, сондай-ақ элементтік магия және комбо техникалары сияқты серияның ойын механикалары ұсынылады.

Жалғасы

2001 жылы Хиронобу Сакагучи компания қызметкерлерінің жаңа ойын жасауды қалап, сценарий идеяларын талқылап жатқанын айтты. Като жаңа атауға қызығушылық танытса да, жобаға рұқсат берілмеген еді. Содан кейін Square бүкіл әлем бойынша Chrono Break сауда белгісін тіркеді, бұл жаңа жалғасты күтетіндердің санының артуына себеп болды. Бірақ ештеңе іске аспады және 2003 жылдың 13 қарашасында АҚШ-та бұл белгі алынып тасталды, бірақ ол Жапония мен Еуропалық Одақта әлі де қолданыста. Кейін Като Square Enix-ке фрилансер ретінде Children of Mana және Dawn of Mana жобаларында жұмыс істеуге оралды. Мицуда да Chrono сериясының жаңа ойынына музыка жазуға қызығушылық танытты. 2008 жылғы ақпан айындағы Game Informer журналы Chrono сериясын "Ең қажетті жалғастардың ондығына" кіргендердің арасында сегізінші орынға қойды, ойындарды "Square Enix каталогындағы берік мұра" деп сипаттап, "неге кешігу осы?!" деп сұрады. Electronic Gaming Monthly журналының 2008 жылғы маусымдық "Retro Issue" санында жазушы Джереми Пэриш Chrono франшизасының жанкүйерлері ең көп күтетін жалғас екенін айтты. 2009 жылғы 1 мамырдағы Famitsu журналында "Хроно Триггер" оқырмандарының ең көп сұраған жалғастарының тізімінде 50 ойынның ішінде 14-ші орынды иеленді. E3 2009 көрмесінде SE аға вице-президенті Синдзи Хашимото: "Егер адамдар жалғасты қаласа, олар көбірек сатып алуы керек!" деді.