Жер бетіндегі саяхатшы: Австралия және Чеширдегі арпалыс

Кіріспе

Алан Гарнердің 1996 жылғы романы «Strandloper» – ағылшын жазушысы Алан Гарнердің 1996 жылы жарық көрген романы. Ол Чешир жұмысшысы Уильям Баклидің тарихына шала-шала негізделген. Эдвард Стэнли мен Джон Бэтмен сияқты тарихи тұлғалар да кейіпкерлер ретінде бейнеленген. Ағылшын эпилептик Австралияға жер аударылады, онда қашып, Беингалит тайпасының қасиетті адамына айналады. Көп жылдар өткен соң ол Англияға оралып, абориген сияқты туған жерінің ландшафтарында серуендейді. Ауылдық шіркеуге жеткенде, ол денесін сазға малып, рухтық би орындайды. Сыншылар осы кітапты жеке, ерекше және түсінуге қиын деп бағалады; Дженни Тернер оның Бантинг есімімен аталатын құрылымын жоғары бағаласа, библиялық мәнерін ұнатуға аспады. Толкин зерттеушісі Джейсон Фишер оны оқырманнан белсенділік талап ететін фольклорлық тазарту рәсіміне теңеді, бірақ осыған жұмсаған еңбектің нәтижесіне көңіл бөлді.

Сюжет

1803 жылы Чеширдегі шаруаның ұлы Уильям Бакли, жергілікті христиан шіркеуімен қатар өмір сүретін халықтық дәстүрлерге қатысады. Эпилепсиямен ауыратын Уильям көріп тұрады, көріністерінде белгілі бір үлгілер байқалады. Оған жергілікті жер иесінің ұлы Эдвард Стэнли оқуды үйретеді, ол оны дос және зерттеу нысаны ретінде қарайды. Екеуі де Уильямның никелесi Эстермен жақын қарым-қатынаста болады. Эдвардтың әкесі, сэр Джон, жұмысшы табының сауаттылығы мен қоғамдық дәстүрлерді қауіп деп санайды және Уильямды еңсеру үшін айыптайды. Уильям Австралияға жер аударылады. Австралияға келгеннен кейін Уильям қашып, шөлде аман қалады және абориген шаманының қабіріне құлайды. Оны Бенгали тайпасынан адамдар табады, олар оны шаман Муррангурктің қайта туғаны деп есептейді. Уильям Бенгали тілін үйренеді, эпилепсиясы оған олардың шаманы болуға мүмкіндік береді. Муррангурк есімін алып, ол отыз жыл бойы қалады, дауларды шешеді, әділдік қызметін атқарады және «арман» ритуалдарын орындайды – «қанатты аяқ» рөлінде. Оның жастық шағында көрген көріністердегі үлгілер аборигендік екені анықталады. Көп жылдар өткен соң, ол жаңа келген ағылшын сарбаздарының қырғынға ұшырауына жол бермейді. Ол абориген тайпалары мен Джон Бэтмен басқаратын британдық қой шаруалары арасында делдалдық жасайды. Осы үшін оған үкіметтік кешірім беріледі, бірақ ол ритуалдарымен Муррангурк ретінде қалады. Жаңа қоныс аударушылар мен аборигендердің мақсаттары үйлеспейтіні анық болады, себебі Бенгали тайпасы қоныс аударушылардың қойларын сойып жатады. Қарымда, Бенгали тайпасы қырғынға ұшырайды, тайпаның қалған бөлігі мәжбүрлеп еуропалықтандырылады. Күш-жігерінің сәтсіз аяқталғанын түсінген ол соңғы ритуалды орындайды, онда Бенгали тайпасының ата-бабасы Бунгильді көреді. Бунгил оған Арман сақталғанын айтады: Уильямның міндеті оны өз үйіне алып бару, кейін басқа адам оны жалғастыруы керек. Бунгил Уильямға сыйлық ретінде ритуалдық вумера найза лақтырғышын береді. Чеширге оралған Уильям ескі қоғамдық дәстүрлер жойылғанын біледі. Ол Эдвардпен кездесіп, оған вумераны тапсырады. Эстер тұрмысқа шыққан әйел, ол ұлына Уильямның есімін қойған, бірақ шын әкесі Эдвард сияқты көрінеді. Көңілі қалғанмен, Уильям осы оқиғаларды «Би» бөлігі ретінде қабылдайды. Эстермен қоштасып, ол Австралиядағыдай, Чеширдің ландшафтарында салт бойынша жүріп кетеді. Оның саяхаты шіркеуде аяқталады. Киімдерін шешіп, денесін сазбен бояп, ол рух биін билейді.

In 1803, a farmer's son from Cheshire, William Buckley, participates in folk rituals which coexist with the local Christian church. An epileptic, William is prone to visions which contain patterns. He is being taught to read by the son of a local land owner, Edward Stanley, who sees him as both friend and test subject. Both men have a close relationship with William’s fiancée, Esther. Edward’s father, Sir John, sees working class literacy and community rituals as threats, and gets William convicted on a charge of trespass. William is transported to Australia. On arrival in Australia, William escapes, surviving in the outback, and collapses on the grave of an Aboriginal shaman. He is discovered by some Beingalite people, who regard him as the reincarnation of their shaman, Murrangurk. William learns the Beingalite language; his epilepsy enables him to become their shaman. Taking Murrangurk’s name, he stays for thirty years, becoming a "feather foot" arbitrating in disputes, carrying out justice, and performing the "dreaming" rituals. The patterns he saw in his youthful visions are revealed as Aboriginal. Many years later, he intervenes to prevent the slaughter of some newly arrived English soldiers. He mediates between the Aboriginal tribes and the British sheep farmers led by John Batman. For this, he is granted a governmental pardon, but remains as Murrangurk with his rituals. The aims of the settlers and Aborigines soon prove incompatible, as the Beingalite slaughter the settlers' sheep. In reprisal, the Beingalite are massacred, and the remnants of the tribe are forcibly Europeanised. Realizing his efforts have failed, he performs one last ritual in which he sees Bungil, the Beingalite ancestor. Bungil tells him that the Dreaming has been preserved: it is William's role to take it to his own home, for another person to take up later. As a token, Bungil gives William a ritual woomera spear thrower. Back in Cheshire, William finds that the old community ritual has been destroyed. He meets Edward and gives him the woomera. Esther is a married woman; she has named her son after William, but it seems the actual father is Edward. Though heartbroken, William accepts these events as part of "the Dance". Bidding Esther goodbye, he leaves to ritually walk the landscapes of Cheshire as he once walked Australia. His walk ends in the church. Taking off his clothes and painting his body with clay, he dances a spirit dance.

Қабылдау

Әдеби сыншы Женни Тернер The Guardian газетінде «Страндлопер» Гарнердің «ересектерге арналған тұңғыш кітабы» деп сипатталғанын жазады. Ол романды «Бантингке тән поэзиялық үлгідегі үздіксіздік пен үзіліс, орта және мифтерден құралған туынды» деп мақтайды, сондай-ақ диалогтың «оқырманды жұмыс істеуге, ойланып, үйренуге мәжбүр ететіндей қатал және ашық екенін» айтады. Романшы Брайан Аттебери, «The New York Review of Science Fiction» журналында Гарнердің оқиғаны қалай жеткізгеніне ризашылық білдіреді. Оксфорд университетіндегі докторлық диссертациясында Уэльс мифологиясының зерттеушісі Феликс Тейлор «Гарнердің австралиялық аборигендердің мәдениетін бейнелеуі, біріншіден «Страндлопер» романында, содан кейін «Boneland» романындағы Чеширде, жергілікті ландшафтқа байланысты тамырлар туралы идеяларды дамытады, бұл оны ата-бабаларының рухымен байланыстырады» деп жазады. Тейлор Гарнердің туған жері Чеширмен байланысты Уэльс мифологиясын зерттегенін, содан кейін оның «ерекше» түсінігін «жалпыға ортақ мифтік сананың кеңірек ұғымына» дейін кеңейткенін атап өтеді. Тейлордың пікірінше, Гарнер романда «мифологиялық әңгімелер мен бейнелердің психологиялық жаңару күші ретінде көрінетінін» көрсеткен. Толкин зерттеушісі Джейсон Фишер, «Mythopoeic Society» қоғамының «Mythprint» басылымындағы рецензиясында оны «ерекше, жарқын, қиын кітап» және «Гарнердің барлық романдарының ішінде ең таза мифтік туындысы» деп сипаттайды. Фишер бұл туындының «барлық оқырмандарға арналмағанын» және Гарнердің басқа романдарынан ерекшеленетінін ескертеді. Фишердің ойынша, ол «Гарнердің фольклорға, содан кейін «жаңа мифологияға» терең, дерлік крещение рәсімінен өткендей батылуын» көрсетеді. Ол «оқырманның оның құпия қабаттарын ашу үшін белсенді жұмыс істеуі керектігін» айтады. Ол оны «көрсетілген күш-жігерге тұрарлық» деп тапты. Толкин зерттеушісі Патрик Карри «Жүзіктер билеушісімен» салыстыруға болатын «мифтік көркем әдебиеттер» қатарына «Моби Дик», «Мастер және Маргарита», «Le Grand Meaulnes», «Riddley Walker» және «Африкадан тыс» кітаптарын жатқызады, олардың көпшілігі авторларының өмірлік еңбегі екенін айтады. Ол 1997 жылы «Страндлопер» осы кітаптармен қатар орын алатынын жазды, бірақ оның айтуына әлі ерте екенін қосты.

The literary critic Jenny Turner, writing in The Guardian, notes that Strandloper has been described as Garner's "first ever adult book". She praises the novel as "constructed like a Buntingesque prose poem of continuity and rupture, environment and myth", commenting that the dialogue "is stunningly harsh and bare, forcing the reader to work and think and learn". The novelist Brian Attebery, writing in The New York Review of Science Fiction, admires Garner's handling of the story. In his University of Oxford PhD thesis, the scholar of Welsh mythology Felix Taylor writes that "Garner’s depiction of aboriginal cultures, first in Australia in Strandloper and then back in Cheshire in Boneland, develops ideas of rootedness in a local landscape which also connects him to the spirit of his ancestors." Taylor notes that Garner had studied Welsh mythology in relation to his native Cheshire, and had then expanded his "idiosyncratic" understanding of this "into a wider conception of a universal mythic consciousness". In Taylor's view, Garner portrayed in the novel "what he saw as the psychologically restorative powers of mythological narratives and imagery." The Tolkien scholar Jason Fisher, reviewing the book for the Mythopoeic Society's Mythprint, calls it "a remarkable, luminous, difficult book", and "the most purely mythopoeic of all Garner’s novels". Fisher warns that the work "is not for all readers", and not like Garner's other novels, either. In Fisher's view, it depicts "Garner's deep, almost baptismal immersion" into folklore and then an "alien mythology". The reader, he states, has to work actively to unravel "its abstruse layers". He found it "very much worth the effort". Another Tolkien scholar, Patrick Curry, lists Moby Dick, The Master and Margarita, Le Grand Meaulnes, Riddley Walker, and Out of Africa as among the few works of "mythic fiction" that could be considered comparable to The Lord of the Rings, commenting that most of these were their authors' life's work. He wrote in 1997 that Strandloper might perhaps find a place alongside those books, but that it was too early to tell.