Кіріспе

18-19 ғасырдағы ағылшын сыншысы, редакторы және ақыны Уильям Гиффорд (1756 жылдың сәуірі – 1826 жылдың 31 желтоқсаны) – сатирик және polemist ретінде танымал ағылшын сыншысы, редакторы және ақыны.

Өмір

Гиффорд Девон штатының Эшбертон қаласында Эдвард Гиффорд пен Элизабет Кейннің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, шынышы және үй бояушысы, жас кезінде Бэмпфилд Мур Кэрумен бірге қашып кетіп, өмір бойы той-қуанышпен өмір сүрді. Уильям он үш жасқа келгенде әкесі қайтыс болды, анасы бір жылдан соң дүние салды. Ол құдайының қамқорлығына қалды, бірақ олар оған тұрақты қарау көрсетпеді. Гиффорд кезекпен егінші, кемеші, студент және аяқ киім жасаушының шәкірті болып жұмыс істеді. Осылардың ішінде Гиффордқа студенттік өмір ғана қызығушылық тудырды, аяқ киім жасау кәсібін үйреніп, бірге өлеңдер жазуын жалғастырды. Гиффордтың тағдыры алғашқы поэзиялық тәжірибелері Ашбертон қаласындағы хирург Уильям Кукслидің назарына түскенде өзгерді. Куксли баланың оқу орнын сатып алу үшін қаражат жинап, ол мектепке оралды. 1779 жылы ол Оксфордтағы Эксетер колледжіне библиялық клерк (сервитор) ретінде қабылданды, 16 ақпанда 1779 жылы тіркеліп, 10 қазан 1782 жылы B.A. дәрежесін алды. Оксфордта оқып жүргенде ол "Ювенал" аудармасымен айналыса бастады. Бітіргеннен кейін ол Лорд Гровенордың қамқорлығына ие болды. Ол келесі он жылдың көп бөлігін Гровенордың ұлына тәрбиеші болып өткізді. Уақыт өте келе ол өзінің алғашқы поэмасын, "Бавиаданы" (1791) жариялады, ол Делла Крускандарға – сезімтал және Гиффордтың консервативті көзқарасына қауіпті радикал ақындар тобына бағытталған сатиралық туынды болды. "Бавиада" римдік ақын Персийдің (34–62 ж.) алғашқы сатирасының "парафразалық" (яғни, OED бойынша, "парафраза сипатына ие" шығарма) "үлгісі" еді. Персийдің сатирасы қазіргі әдебиеттің құлдырауын бейнелейді. Әдебиет пен әдеби талғам да бұзылған, ал оның пікірінше, Гиффорд сияқты, поэзиядағы бұзылыс саяси бұзылысты көрсетеді: қазіргі поэзияның құлдырауы қазіргі заманғы моральдың құлдырауын көрсетеді. "Бавиададан" кейін тағы бір сатира, "Мавиада" (1795) жарық көрді, ол кейбір екінші дәрежелі драматургтарға қарсы бағытталған. Осы бағыттағы соңғы әрекеті – Питер Пиндарға (Джон Уолкоттқа) арналған хаты (1800), ол жеке антагонизмнен туған, оған жауап ретінде Уолкотттың "Аяқ киімшіге жасалған шабуыл" және Гиффордты атпен қамшылаумен қорқытқан ашық хаты жазылды. Гиффорд пен Уолкотт 1800 жылдың 18 тамызында Пикадиллидегі Райттың кітап дүкенінде кездесті. Көптеген замандас есептеріне сәйкес, Уолкотт Гиффордты соққымен ұрып өлтіруге тырысты; алайда, кішкентай, бірақ жас сатирик оның таяғын тартып алып, Уолкоттты жауып, Пикадиллиден қашуға мәжбүр етті. Бұл ерте сатирикалық жазбалар Гиффордты өткір, тіпті қатыгез сыншы ретінде таныстырды. 1797 жылы ол Кеннинг пен оның достары жаңадан бастаған "Анти-Якобин" журналының редакторы болып тағайындалды, ал кейіннен "Төрт айлық шолу" (1809–24) журналын басқарды. "Анти-Якобин" журналының редакторы ретінде Гиффорд Джордж Кеннинг, Джон Хукхэм Фрере және Джордж Эллистің консервативті сатиралары мен пародийларын жариялады. Гиффорд 1799 жылы "Анти-Якобин поэзиясы" жинағын шығарды. Ғасырдың басында Гиффордтың ақындық еңбегі аяқталды, ал ол өмірінің қалған бөлігін редактор, ғалым және кейде сыншы ретінде өткізді. 1809 жылдан 1824 жылға дейін ол "Төрт айлық шолу" журналын басқарды; осы қызметі үшін ол тори журналистикасының символына айналды. Ол сирек үлес қосса да, оның стилі журналдың барлық аспектісін анықтады. Гиффордтың Китстің "Эндимион" туындысына жасаған шабуылды (шолудың авторы шын мәнінде Джон Уилсон Крокер болған) жасады деген қауесет тарады, оны Перси Биш Шелли мен Лорд Байрон қателікпен ақынның өліміне себеп болған деп айыптады, Байронның сөздерімен айтқанда, "бір мақаламен" "өшкен". Журналға үлес қосқандардың арасында Чарльз Лэмб, Уолтер Скотт және Роберт Саути болды; соңғысы өткен онжылдықта "Анти-Якобин" журналында сатирикалық туындыларымен танымал болған. Оның аудармашы және редактор ретіндегі жұмысы редактор ретіндегі жұмысынан аздап ғана айырмашылық білдірді. 1800 жылы жарық көрген "Ювенал" аудармасы жоғары бағаланды. Тіпті Уильям Хазлитт, басқа жағдайда ашық дұшпан болса да, Гиффордтың қиын балалық шағын сипаттайтын алғы сөзін мақұлдады. Бұл басылым келесі ғасырға дейін қолданыста болды. Өмірінің соңына таман ол Персийдің аудармасын жасады. Редактор ретінде Гиффорд Ренессанс драмасына қызығушылық танытты. Ол Массинджер, Бен Джонсон және Фордтың басылымдарын шығарды. Гиффорд 1824 жылы "Төрт айлық шолу" журналының редакторы қызметінен кетті, өзінің өлімінен екі жыл бұрын; оның орнын Джон Тейлор Колеридж басты. Джон Гибсон Локхарт 1826 жылы оның орнына келді. Гиффорд ешқашан үйленбеген, бірақ Энн Дэвиспен жақын, мүмкін платондық қарым-қатынаста болған; ол 1815 жылы қайтыс болды. 1818 жылға қарай журналдағы оның жалақысы жылына тоғыз жүз фунтқа жетті, ал әртүрлі бай торилермен болған достығы оны мұңдықтан сақтады. Шын мәнінде, ол қайтыс болғанда оның мүлігі 25 000 фунтқа бағаланды, оның көп бөлігін оның алғашқы меценаты Кукслидің ұлына қалдырды.

Жұмыс

Поэзиядағы шегі Бавиада туындысымен белгіленеді деп саналады. Осы еңбегінің арқасында Della Cruscans толыққанды ұмытылып, оның өмір бойындағы шексіз сынауға бейімділігі (толық емес болса да) Della Cruscan-ның сезімталдығы мен бір-бірін асыра мақтауға құмарлығын тиімді сатиралауға мүмкіндік берді. Кейінгі туындыларында оның жамандауға деген қызығушылығы әзіл-қалжың элементтерін басып тастады деп есептеледі. Дегенмен, Байрон оны замананың ең көрнекті сатиригі деп атады. Оның сатиралары Александр Поптың үлгісіндегі жұп өлеңдермен жазылған; қалған өлеңдері, көбінесе есте қалмайтын, он сегізінші ғасырдың соңына тән ерекше стильді ұстанады. Ол сыншы ретінде өткір ойлы болған, бірақ бір жақты, көзқарасы бұрмаланған, қатал және ашкере болды. Оның шешімдеріне құрбандарының әдеби құндылығынан гөрі саяси көзқарастарының ықпалы күшті болды. Бұл қасиеттерді ол өз заманының наразылық пен фракциялық талас-тартысқа толы кезеңімен бөлісті. Алайда, Гиффорд партиялық сынның ең қатыгез шеберлерінің бірі болды. Редактор ретінде ол ұзақ уақытқа дейін назардан тыс қалған Джонсонның беделін қайта жаңғыртуда маңызды рөл атқарды. Оның сатирикалық өлеңдері "British Satire 1785–1840", 5 томдық (2003), Джон Стреханның редакциясымен жарық көрді. "Анти-якобин поэзиясын" 1999 жылы Грейм Стоунз (Пикеринг және Чатто) түзіп шығарды. "Everyman" басылымы Гиффордтың "Ювенал" туындысын жариялайды. Оксфорд университетінің ағылшын тілі мен әдебиеті факультетінің профессоры Кэтрин Сазерленд Джейн Остиннің "Келтіру" романының жойылған тарауының қолжазбасын зерттеді және Остиннің тегіс стильінің көп бөлігі, баспагер Джон Мюррей үшін жұмыс істеген Гиффордтың редакциялық жұмысының нәтижесі болуы мүмкін деп болжады. Дегенмен, Гиффордтың осы туындыны өңдегеніне тікелей дәлел жоқ.