Кіріспе

С. С. Ван Дайнның 1929 жылғы "Епископтың қанындағы іс" романы – Фило Ванс туралы С. С. Ван Дайнның детективтік романдарының төртіншісі. Детектив балалар өлеңіне негізделген құпияны ашады. "Епископтың қанындағы іс" – балалар өлеңдерінен құралған алғашқы детективтік кітап деп саналады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Нью-Йорк қаласының бай ауданында болған бірнеше адам өлтіру деректерімен байланысты. Алғашқы құрбан, мырза Джозеф Кокрейн Робин, жебеден жараланған күйінде табылса, оның қасында "Епископ" деген атпен қол қойылған хат болды, онда "Кім өлтірді Кок Робин?" балалар өлеңінен үзінді келтірілген. Бұл қылмыс қарт физиктің үйінде, оның әдемі жас қызы мен жеке садақ ату алаңында орын алды. Аудандық прокурор Маркхэм оқиғаның ерекшелігіне байланысты досы Фило Вэнстен қылмыстың психологиялық аспектілері бойынша кеңес сұрайды. Физик отбасы мен көршілеріне қатысты келесі өлтірулер де "Ана қаз" кітабынан алынған ұқсас үзінділермен бірге болды, мысалы, Джонни Спригг туралы, "оның шашының ортасынан атып тасталды, шаш, шаш". Кітаптың ортасында бір қарт әйел қылмысты мойындайды, бірақ полиция физикалық себептермен, ал Фило Вэнс психологиялық себептермен бұл мүмкіндікті жоққа шығарады. Вэнс пен полиция сәттілікпен кішкентай Мисс Моффатты құлыпқа тігіп қойғаннан кейін құтырып алады, әйтпесе ол шкаф ішінде тұншығып қалуы мүмкін еді. Вэнс ақырында бір кейіпкердің Хенрик Ибсеннің "Претенденттер" атты пьесасына жасаған нақты сілтемесінің маңыздылығын түсінеді. Вэнс тамаша финалды ұйымдастырады, онда қылмыскер басқа күдіктіге дайындаған ликерден уланады.

Әдеби мәні және сын

Қазіргі кездегі осы кітапқа қызығушылықтың себебі, кемінде, оның басқа ұқсас кітаптардың алғыкөші ретіндегі рөлінде. Яғни, бірнеше кісі өлтірудің жағдайлары сыртқы факторға байланысты болып көрінеді, мысалы, осы жағдайда, «Ана қаз» ертегілері. Көптеген алтын ғасырдың детективтік романдары белгілі бір схема бойынша құрылған. Агата Кристи осы мотивті «Он кішкентай үнді» романында және балалар өлеңдеріне негізделген басқа да романдарда қолданды («Hickory Dickory Dock», «One, Two, Buckle My Shoe» және т.б.), немесе әліпби сияқты басқа байланыс құралы («А. Б. К. Қылмыстар»). «Фило Вэнс бұрынғыдан да көбірек ұсақ-түйекке назар аударады және заманауи физика мен математика туралы энциклопедиялардан алынған үзінділерден басқа, түкке жарамайтын сөздерді айтады. Жас ғалым бірнеше мағынасыз кісі өлтіруге қатысты деп айыпталады, ал Ванс дәріс оқып бітіргеннен кейін ғана шешім табылады». «Осы оқиғадағы кісі өлтіруші ерекше юмор мен спорттық рухта өтеді. Бір-бірінен кейін жасалған кісі өлтірулердің әр жерінен хат табылады. Әр хатта жалған ізбен жазылған балалар өлеңі болады және «Епископ» деген атпен қол қойылған. Фило Вэнс соңында бұл ойынды тоқтатады, онда садақ ату, шахмат және астрономия да кеңінен пайдаланылды, сонымен қатар у мен қан төгілді».

Кино, теледидар немесе театрлық бейімделулер

1930 жылы Базил Ратбоун қатысқан "Бишоп өлтіру ісі" фильмі түсірілді. Бұл фильм алғашқы "дыбысты" фильмдердің бірі және музыкалық қосымшасы жоқ. Осы детективтің кейбір сюжеттік элементтері Даррио Аржентоның "Ұйықтамаймын" (Италияда "Non ho sonno" деп аталады) фильмінде пайда болды, онда балалар өлеңін еске түсіретін кісі өлтірулер бейнеленген.