Сәулеттегі энтозис: бағандардың әдемі және беріктігін арттыру үшін қолданылатын дөңгелек қисық сызық. Көзге түсініксіз бұрмалануды түзету, биіктік сезімін күшейту.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Архитектуралық жобалау принципі
Architectural design principle
Энтазис – эстетикалық мақсаттар үшін немесе күшін арттыру үшін бетке дөңгелек қисықты қолданудың архитектуралық термині. Оның ең танымал қолданылуы – жоғары қарай тарлағанда тік сызық емес, өте жұмсақ қисықпен кемитін классикалық бағаналардың белгілі бір түрлерінде кездеседі. Адам көзі бағананың ортасы жоғары қарай жылдамдағанда ішке қарай иілгендей көрінеді, ал энтазис осы қате көріністі түзетеді.
Entasis is the architectural term for applying a convex curve to a surface for aesthetic purposes, or increasing strength. Its best known use is in certain orders of Classical columns that diminish in a very gentle curve, rather than in a straight line as they narrow going upward. The human eye would believe that the middle of the column was diminishing in a concave curve half way ups the column, and entasis corrects this.
Этимология
Біз бұл принципті сипаттау үшін римдік сәулет тарихшысы Витрувий қолданған сөзді пайдаланамыз. Бұл сөз грекше έντείνω (enteino) сөзінен туындаған, ол "созу немесе керілу" дегенді білдіреді. Энтазисті қолданудың мақсаты үлкен күштің немесе биіктік сезімінің көрінісін жасау болуы мүмкін.
The word we apply to the design principle is used by the Roman architectural historian Vitruvius, and derives from the Greek word έντείνω (enteino), "to stretch or strain tight". Creating the illusion of greater strength or perception of height may have been an objective in the application of entasis.
Мысалдар
Бұл жобалау қағидасының мысалдарын бүкіл әлемдегі мәдениеттерден, ежелгі дәуірден қазіргі сәулетке дейін кездестіруге болады. Энтазистің алғашқы қолданылуы шамамен б.з.д. 490 жылдары Агинадағы Афаия ғибадатханасының кейінгі құрылысында байқалады. Оны классикалық дәуірдегі грек бағаналарының дизайнында көруге болады, мысалы, Сегеста, Селинус, Агридженто және Паестумдағы дорилік стильдегі ғибадатханаларда. Энтазис гелленистік және римдік кезеңдердегі сәулетте осыншалықты жиі қолданылмады. Осы кезеңдерде салынған римдік ғибадатханалар көбінесе грек ғибадатханаларынан биік, ал бағаналары ұзын әрі жіңішке болды. Сун әулетінің қытай шеберлері 1103 жылы жазылған «Йингзао Фаши» («Архитектуралық әдістер немесе мемлекеттік құрылыс стандарттары туралы трактат») жобаларын орындады, онда тік бағаналар немесе бағана сағасының жоғарғы үштен білігінде энтазис бар бағаналар көрсетілген. Ренессанс шебері Андреа Палладио сияқты танымал сәулетшілер де өз құрылыстарының дизайнында энтазисті пайдаланды. Энтазис инка қабырғалары мен есіктердің маңызды элементі болды, ол ашылулардың ортасын тар көрінетін оптикалық иллюзияны жоюға көмектесті.
Examples of this design principle may be found in cultures throughout the world, from ancient times to contemporary architecture. The first use of entasis is probably in the Later Temple of Aphaia at Aigina, in the 490s BC. It may be observed among Classical period Greek column designs, for example, in the Doric order temples in Segesta, Selinus, Agrigento, and Paestum. It was used less frequently in Hellenistic and Roman period architecture. The Roman temples built during these periods were sometimes higher than those of the Greeks, with longer and thinner columns. Chinese carpenters of the Song Dynasty followed designs in the AD 1103 Yingzao Fashi (Treatise on Architectural Methods or State Building Standards) that specified straight columns or those with an entasis on the upper third of the shaft. Noted architects, such as the Renaissance master Andrea Palladio, also used entasis in the designs of their buildings. Entasis was often a feature of Inca walls and doorways to counteract the optical illusion that would make the openings appear narrower in their middles.
Каллиграфияда
Каллиграфия мен типографияда энтазис – бұл дөңгелек қисықты қаламның немесе таңбаның белін кеңейтудің орнына жұқалау үшін пайдалану. Каллиграфияда бұл қалам немесе щетка бұрышын сәл көтеру арқылы және/немесе түзу сызыққа кіре бергенде соққы жылдамдығын арттыру арқылы қол жеткізіледі. Көру арқылы бұл сүйек құрылымын еске түсіреді және соққы осылай күштірек болып көрінеді. Энтазис соққының бойындағы мүлдем түзу қабырғалардың аздап ісіп тұрғандай көрінуін теңгеруге арналған.
In calligraphy and typography entasis refers to the use of a concave curve to thin — rather than widen — the waist of a stroke or character. In calligraphy this is achieved either through a slight heightening of the pen or brush angle and/or by an increase in the speed of the stroke as it goes into a straight. Visually it is reminiscent of the structure of a bone and a stroke is seen as stronger for it. Entasis in a stroke is intended to counter the illusion a stroke with perfectly straight sides has of bulging slightly.
Грек тіліндегі бағаналар
Классикалық сәулетшілердің бағаналарда энтазисті пайдалану себебінің жазбасы әлі табылмады. Осының салдарынан оның мақсаты туралы көптеген болжамдар жасалды. Ескендіриялық Герон қолдаған, жиі айтылатын және бүгінгі күнге дейін кең таралған ертегі көзқарас, энтазис түзету жасалмаса, адам көзінің қателігінен туындайтын бағаналардағы ойысқандық иллюзиясын түзетуге арналған. Энтазистің кейбір сипаттамалары бұл техниканың бастапқы конус тәрізді бағаналарды жақсарту үшін қолданылғанын, оларды көлемдірек көрсетуге мүмкіндік бергенін көрсетеді. Басқа сипаттамалар бұл техника бағаналардың емес, ғимараттың басқа бөліктеріне немесе ғимараттың жалпы тұтастығына назар аударады деп санайды. Йель университетінің архитектура тарихшысы Винсент Скалли энтазис ғимараттың төбесінің салмағын бағаналардың арасында таратылған қысым астында бүгілгендей көрінуі арқылы күшейтеді деп мәлімдейді. Даниялық сәулетші Стин Эйлер Расмуссен бұл эффект күшті бейнелейді, сонымен қатар бұл теория грек тілінен алынған "кернеу" мағынасын білдіретін сөздің этимологиясымен үйлеседі. Сондай-ақ, ортасы дөңгелектелген "циклоидты" бағананың диаметрі тікелей өсетін бағанаға қарағанда құрылымдық тұрғыдан берік екендігі айтылды, демек, инженерлік мақсаты бар. Бірақ олардың бұл принципті қолдану туралы пікірталастары табылмағандықтан, ерте гректердің мұны білгені белгісіз.
No record of the rationale for using entasis in columns by Classical builders has yet been discovered As a result, there has been extensive conjecture over its purpose. An early view, often articulated and still widespread, espoused by Hero of Alexandria, is that entasis corrects the optical illusion of concavity in the columns that the fallible human eye would create if the correction were not made. Some descriptions of entasis state simply that the technique was an enhancement applied to the more primitive conical columns to make them appear more substantial. Other descriptions argue that the technique emphasizes the substantiality of, not the columns, but rather, of some other part or of the building while being viewed as a whole. Yale architectural historian Vincent Scully argues that entasis emphasizes the weight of the roof of a building by making the building columns appear to bulge under the pressure distributed among them. Danish architect Steen Eiler Rasmussen believed that the effect represented strength by imitating the swelling of a strained muscle, a theory that accords well with the etymology of the word, from the Greek meaning "to strain". It also has been argued that a "stunted cycloid" column that bulges in the middle is stronger structurally than is a column whose diameter changes according to a linear progression, therefore, having a sound engineering purpose. Because their discussion of the application of the principle has never been discovered, it is unknown, however, whether the early Greeks knew this.