Кіріспе

Джеймс Грэйнджер (1723–1776) – ағылшын дін қызметкері және жазушы. Ол Англияның Ұлы Эгберттен Революцияға дейінгі Биографиялық тарихы (1769) еңбегінің авторы ретінде танымал. Грэйнджер жануарлар құқықтарын қорғауды ерте бастағандардың бірі болды.

Өмір

Уильям Грейнджердің ұлы, Трейси Татттың қызы Элизабет Татттан туған, ол Шафтсбери, Дорсет қаласында кедей отбасында дүниеге келген. 1743 жылдың 26 сәуірінде Оксфордтағы Крайст-Черч колледжіне қабылданған, бірақ диплом алмастан оқуын тастап кеткен. Діни қызметке енгеннен кейін, Оксфордширдегі Шиплейк шіркеуінің пасторы болып тағайындалған, онда тыныш өмір сүрген. Оның саяси көзқарастары Сэмюэл Джонсонның: «Бұл ит – виг. Мен вигті қандай киімде болса да көруді жақтырмаймын, бірақ пастордың киімінде вигті көруді тіл тимеймін» деген пікірін тудырған. Биографиялық тарихына материалдар дайындау оны көптеген гравюралық портреттерді жинаушылармен және ағылшын биографиясын зерттеушілермен хат алмасуға итермелеген. 1773 немесе 1774 жылы Лорд Маунтстуартпен бірге Голландияға саяхат жасаған, онда серігі көптеген портреттерден тұратын жинақ құрған. Өліміне аз уақыт қалғанда Шиплейкке жақын жерде қызметке орналасуға тырысқан, бірақ сәтті болмаған. 1776 жылдың 14 сәуірінде, жексенбі күні, әдеттегідей денсаулығы жақсы болған күйде діни қызмет атқарған, бірақ қасиеттілік рәсімін орындап жатқанда инсульт ұстап, ертесіне қайтыс болған. Оның портреті ағасы Джон Грейнджерде болған, ол 1810 жылдың 21 наурызында Бейсингсток қаласында 82 жасында қайтыс болған. Оның 14 000-нан астам портреттен тұратын жинағы 1778 жылы Гринвуд арқылы таратылған. Грейнджердің еңбегінің алғашқы басылымы 1769 жылы жарық көрмес бұрын коллекционерлер кез келген ағылшын портреті үшін бес шиллингті жақсы баға деп санаған. «Биографиялық тарих» жарық көргеннен кейін, гравюралық портреттермен безендірілген кітаптардың бағасы бастапқы құнынан бес есеге өскен, және көптеген кітаптар зақымдалмай табылмайтын болған. 1856 жылы кітап сатушылар Джозеф Лилли мен Джозеф Уиллис әрқайсысы Грейнджердің суреттері бар бір данасын сатуға ұсынған. Лиллидің данасы, «Даму» кіретін, 27 томдық 1300-ден астам портреттермен суреттелген. Уиллис данасының бағасы, 19 томдық 3000-нан астам портреттерді қамтитын, 38 фунт стерлинг болған. Бұрынғы иесіне шамамен 200 фунт стерлинг шығын келген. Грейнджердің еңбегін иллюстрациялайтын келесі жинақтар жарық көрген: (а) «Грейнджердің Англияның биографиялық тарихын бейнелейтін портреттер» («Ричардсонның жинағы» деп белгілі), 6 бөлім. Лондон. 1792–1812; (b) Сэмюэл Вудберннің «Грейнджердің Англияның биографиялық тарихын бейнелейтін [екі жүзден астам] портреттер галереясы», Лондон. 1816; (c) «Грейнджердің Англияның биографиялық тарихын және Нобльдің Грейнджерге жазған жалғасын бейнелейтін портреттер жинағы, Ричардсонның сирек Грейнджер портреттерінің көшірмелеріне қосымша», 2 том. Лондон. 1820–2.

Қосымша сурет

Қосымша иллюстрация, яғни суреттер, гравюралар және басқа да көрнекі материалдарды баспа мәтінімен біріктіру процесі – көбінесе қала, округ немесе танымал тұлғаның тарихы үшін қолданылады – көбінесе "Гранжерлеу" немесе "Гранжерлендіру" деп аталады. Дегенмен, бұл терминдер 1880 жылдардан бастап ғана пайда болды, яғни Гранжердің қайтысынан бір ғасырдан астам уақыт өткен соң. Алайда, оның атымен аталған кітапты жекелендіру процесіне қарамастан, Гранжер ешқашан өзі ешбір кітапты "Гранжерлеген" емес. Қосымша иллюстрацияның көптеген мысалдары бар, әсіресе Гранжердің өмірбаяндық тарихы. Ең маңызды және алғашқы қосымша иллюстрацияланған Гранжерді Ричард Булл дайындады. Қазір Калифорниядағы Хантингтон кітапханасында сақталып тұрған оның жинағында 36 томдық 14 000-нан астам гравюра бар. Тағы бірін Бристольдің антиквары Джордж Вир Брайкенридж жасады, ол өзінің "Биографиялық тарих" данасын шамамен 4 000 портретпен толықтырды. Алайда, оның басты қызығушылығы Уильям Барретттің "Бристоль қаласының тарихы мен ескіліктері" еңбегін қосымша иллюстрациялау болды.

Жануарлардың құқықтары

1772 жылы Грейнджер жануарларға қатыгездік көрсетуге қарсы уағыз айтты. Алайда, XVIII ғасырда жануарларға гуманды қарым-қатынас мәселесі шіркеуге лайықсыз деп есептелді және ол мінберді теріс пайдалану болып саналды. Уағыз "екі үлкен қауымның көбінесе наразылығын тудырды", себебі иттер мен жылқы туралы айту "мiнбердiң қадір-қасиетін төмендету" деп есептелді. Грейнджер жануарларға қатыгездікке қарсы уағыз айтқаны үшін екі рет түрмеге қамалды. Уағыз "Жансыз жаратылыстың қорғаны" (1772) деген атпен жарияланды. Оның заманында уағызқа сұраныс болмады және 1773 жылдың қаңтарына дейін тек жүз данасы ғана сатылды. Дегенмен, ол "Айлық шолу" және "Сын шолу" журналдарында ақылға қонымды әңгіме ретінде жағымды бағаланды.