Кіріспе
Ирландия жазушысы Томас Колли Граттан (1792 – 4 шілде 1864) – ирландиялық романист, ақын, тарихшы және дипломат. Дублинде дүниеге келген ол заң білімі алған, бірақ оны тағылымдамаған. Ол бірнеше роман жазды, оның ішінде «Брюгге мұрагері» (4 том, 1830); алайда, оның ең танымал еңбегі – «Тас жолдар мен қиық жолдар», ол континенттік саяхаттарын баяндайды, оның үш сериясы сегіз томды құрайды. Ол Нидерланды тарихы және Америка туралы кітаптардың авторы болды. Біраз уақыт АҚШ-тағы Бостон қаласындағы британ консулы қызметін атқарды және 1842 жылғы Вебстер-Эшбёртон келісіміне әкелген келіссөздерге қатысты.
Thomas Colley Grattan (1792 – 4 July 1864) was an Irish novelist, poet, historian and diplomat. Born in Dublin, he was educated for the law, but did not practise. He wrote a few novels, including The Heiress of Bruges (4 volumes, 1830); but his best work was Highways and Byways, a description of his Continental travels, of which he published three series, amounting to eight volumes. He also wrote a history of the Netherlands and books on America. He was for some time British Consul at Boston in the United States and assisted in the negotiations leading to the Webster–Ashburton Treaty in 1842.
Өмір
Граттан Клейтон Лодж, Килдар графтығындағы Колли Граттанның ұлы, ол Дублинде заңгер болып жұмыс істеп, кейін фермерлікпен айналысты. Оның отбасы Англо-ирландтық протестанттық әулеттің бір бөлігі болды және Граттан ирланд саясаткері Генри Граттанмен және Веллингтон герцогымен туыс еді. Ол Ати қаласында пастор Генри Бристоудан білім алды, содан кейін заң оқу үшін Дублинге жіберілді. Ол Лоут жасағына офицер болып қабылданды. 1810 жылы Уотерфордта тұрғанда, ол актер Эдмунд Кинмен «Гамлет» қойылымынан кейін танысты. Екеуі дос болып, бірнеше жылдан соң Граттан оның үшін пьеса жазды. Әскерден кеткен соң Граттан Оңтүстік Американың тәуелсіздік соғыстарына қатысуға шешім қабылдады. 1818 жылы ол Бордоға аттанды, онда Венесуэлаға кемемен баруды жоспарлаған, бірақ саяхаты барысында Элиза О’Доннелмен кездесті. Ол оған үйленіп, Бордоның жанында қоныстанды. Осы жерде ол жазушылық жолын бастады, алты кантодан тұратын «Philibert» атты октавтық өлеңін жазды. Біраз уақыттан соң ол Парижге көшіп, Томас Мур, Вашингтон Ирвинг, Адольф Тьерс, Беранже, Ламартин және басқа да көрнекті әдебиетшілермен танысты. Ол «Вестминстер шолуына», «Эдинбург шолуына», «Жаңа айлық журналға» және басқа да мерзімді басылымдарға тұрақты түрде мақалалар жазды. Француз ақындарынан жасаған аудармалары сәтті болды. Ол сондай-ақ өзінің жеке журналын шығарды – «Ағылшын джентльмендер қоғамының британдық және континенттік әдебиетке арналған Париж айлық шолуы». Журналдың 1-саны 1822 жылдың қаңтарында, ал 15-саны (1823 жылдың сәуірі) осы журналдың соңғы саны болды. Вашингтон Ирвингтің кеңесімен ол өзінің саяхаттары туралы жазбаларын өңдеп, төрт баспа үйіне жіберді, бірақ олардың барлығы оны қабылдаудан бас тартты. Бұл еңбек «Жол бойындағы оқиғалар», яки «Таэльс оф Роудсайд» еді, ол 1823 жылы Вашингтон Ирвингке арналып шығарылды және авторының атын Англияда да, континентте де кеңінен танытты, бірнеше рет қайта басылды. Осы әңгімелердің екінші сериясы 1825 жылы, ал үшінші сериясы 1827 жылы жарық көрді. Граттанның келесі қоғамдық жұмысы – «Сарацен Бен Назир» трагедиясын жазу болды. Бұл пьеса 1827 жылдың 21 мамырында Кин Дрюри Лейн театрында қойылды, бірақ актердің денсаулығы нашарлағандықтан және отбасылық бақытсыздықтарға байланысты пьеса сәтсіз аяқталды. Ақша мәселелеріне байланысты Граттан 1828 жылы Брюссельге көшіп келді. Ол мұнда «Саяхаттың іздері» атты романын жариялады, ол жақсы қабылдады; «Брюгге мұрагері» – тарихи роман; ал «Нидерланд тарихы» – стандартты еңбекке айналды. 1830 жылы төңкеріс оны Брюссельден қуды; оның үйі пушкамен атқыланды және мүлкі тоналды. Ол Антверпенге кетіп, Оран князімен бірге Гаагаға барды, онда ол «Голландияның Жаклинін» жазды. 1831 жылдың мамырында ол Гейдельбергте болды, онда «Рейн аңыздарын» жазды. Шамамен сол уақытта (1832) ол Вильгельм IV-нің жеке кеңесшісі болып тағайындалды. Брюссельге оралғанда, король Леопольд оны жақсы қабылдады және содан кейін бірнеше жыл Бельгияда тұрды. Ол қазір британдық және шетелдік шолуларға жиі мақалалар жазып, Еуропадағы жағдай туралы, негізінен Бельгиямен байланысты мәселелерді талқылады. Жаңа патшалықтың ісі үшін маңызды сәтте, 1834 жылы Брюссельдегі тәртіпсіздіктер кезінде Граттан «The Times» газетімен хат алмасуды бастады, ал оның хаттары континенттік журналдарда аударылып, қайта жарияланды. Оның қызметі Леопольдпен мойындалды және оның ықпалының арқасында ол 1839 жылы Массачусетс штатына британдық консул болып тағайындалды. Сол жылдың жазында ол Бостонға көшіп, қоныстанды. Осы кезеңде америкалық штаттар мен британдық провинциялар арасындағы солтүстік-шығыс шекараға қатысты даулар қызықты тақырып болды. Граттан бұл мәселені толыққанды меңгерді және Лорд Эшбертонға өзінің пікірлерін жеткізді, ол 1842 жылы АҚШ-қа шекара мәселесін шешу мақсатында өкілетті министр ретінде келген кезде. Граттан екі тараптың да келіссөздер барысында Вашингтонға көмек көрсету үшін бірауыздан таңдалды және 1842 жылдың 9 сәуіріндегі келісімге қол қоюға ықпал етті. АҚШ-та Граттан оратор және әңгімеші ретінде айтарлықтай беделге ие болды. 1846 жылы Англияға оралғанда Граттанға қызметтеріне байланысты консулдық қызметінен үлкен ұлы Эдмунд Граттанның пайдасына кетуге рұқсат етілді. Осы кезеңнен бастап ол негізінен Лондонда тұрып, әдеби еңбектерін жалғастырды және басқа да еңбектер арасында 1862 жылы 2 томдық «Тозығы жеткен жолдар және оларды басып өткендер» атты автобиографиялық естеліктерін шығарды. Граттан 1864 жылдың 4 шілдесінде Лондонның Джермин көшесіндегі үйінде қайтыс болды, ол бір қызы мен үш ұлының мұрагері болды.
Шығармалары
"Филиберт, поэтикалық роман", Бордо, 1819 жыл. "Тас жолдар мен қиыр жолдар, немесе француз провинцияларында кездесетін жол шетіндегі әңгімелер, Жүріп жүрген джентльмен", 1823, 2 том; 2-ші серия, 1825, 3 том, және 3-ші серия, 1827, 3 том. "Швейцария тарихы" (авторы белгісіз), 1825 жыл. "Бен Назир, сарацин, трагедия", 1827 жыл. "Саяхаттың іздері немесе адамдар мен қалалар туралы әңгімелер", 1829, 3 том. "Нидерланд тарихы Бельгия революциясына дейін, 1830 жыл" (Ларднер энциклопедиясы, т. x. 1830 жыл). "Брюгге мұрагері, 1600 жылғы оқиға", 1830 жыл. "Голландиялық Жаклин, тарихи әңгіме", 1831, 3 том. "Рейн және Төмен елдердің аңыздары", 1832, 3 том. "Агнес де Мансфельдт, тарихи әңгіме", 1836, 3 том. "Шек дауы мен доктор Франклиннің Қызыл сызығының дұрыс екенін британдық азамат көрсетті", Нью-Йорк, 1843 жыл. "Бас құмарлық және басқа да әңгімелер", 1845, 3 том. "Жеңіл материалдардың кездейсоқ жинағы", 1845 жыл. "Каготтың үйі мен сарбаздың қалыңдығы", 1852 ("Parlour Library", № 82). "Қиып алынған қол және басқа да әңгімелер", 1857 ("Parlour Library", № 163). "Қара ханымның қарғысы және басқа да әңгімелер", 1857 ("Parlour Library", № 165). "Өркениетті Америка", 1859, 2 том. "Англия және Американың бөлінген штаттары", 1861 жыл. "Топталған жолдар және олармен жүргендер", 1862, 2 том. Осы еңбектердің көптегені әртүрлі форматта қайта басылған.