Кіріспе
Өсімдіктердің сипаттамасы мен таксономиясында жапырақтың морфологиясын сипаттау үшін төмендегі терминдер қолданылады. Жапырақтар қарапайым (бір жапырақ немесе ламина) немесе күрделі (бірнеше жапырақшадан тұратын) болуы мүмкін. Жапырақтың жиегі тура немесе бұрыс болуы мүмкін, тегіс немесе түк, қылшық немесе тікендермен жабылуы мүмкін. Жапырақтың жалпы морфологиясынан басқа аспектілерін сипаттайтын терминдер үшін жапырақ туралы мақаланы қараңыз. Мұнда келтірілген терминдердің барлығы ғылыми және кәсіби қолданыста қолданылады, бірақ оларды міндетті немесе даусыз деп есептеуге болмайды; оқырмандар өздерінің талғамын пайдалануы керек. Авторлар көбінесе терминдерді еріксіз пайдаланады немесе оларды қалауынша, белгілі терминдерді білмей, жасап алады, және бұл себебі білімсіздік пе, жеке пікір пе, уақыт өте келе немесе жағдайға байланысты қолданыс өзгере ме, немесе үлгілер арасындағы айырмашылықтардан болады, тіпті бір өсімдіктің үлгілерінен де болуы мүмкін, бәрі түсініксіз. Мысалы, бір ағаштағы жапырақтарды «ұштар», «ланцетоидті» немесе «сызықты» деп атау жеке шешімге немесе жапырақ қай бөлігінен алынғанына байланысты болуы мүмкін. «Құйрықты», «ұшты» және «ұсақ ұшты» немесе «тісті», «тік тісті» және «арқалы тісті» жапырақтарға да осы ескертулер қатысты. Тағы бір қиындық – барлық жағдайға сай келетін және барлық мамандар мен оқырмандарды қанағаттандыратын анықтамаларды жасау. Мысалы, мукроны «орталық тамырдың жалғасы ретіндегі кішкентай өткір ұшы» деп анықтау әбден орынды, бірақ қаншалықты кішкентай, қаншалықты өткір болуы керек, ұшы қаншалықты қатты болуы керек және жапырақтың орталық тамыры бар-жоғын анықтау мүмкін болмаған жағдайда оны қалай атау керек деген сұрақтар туындайды. Әртүрлі авторлар немесе далалық зерттеушілер келіспейтін қорытындыларға келуі мүмкін немесе белгілі бір өсімдіктің сипаттамасын мәнсіз ететіндей, терминдерді тым жалпылап беруге тырысуы мүмкін. Бұл терминдер жапырақтарға ғана емес, өсімдіктердің басқа бөліктерінің морфологиясына да қолданылуы мүмкін, мысалы, гүлқалқаншалары, гүлқалқаншаларының жапырақшалары, жапырақ сағақтары, тостаған жапырақтары, күлте жапырақтары, аналық жапырақтары немесе қабықшалары. Бұл терминдердің кейбіреулері жануарлардың анатомиялық ерекшеліктеріне ұқсас белгілерді сипаттау үшін де қолданылады.
The following terms are used to describe leaf morphology in the description and taxonomy of plants. Leaves may be simple (a single leaf blade or lamina) or compound (with several leaflets). The edge of the leaf may be regular or irregular, may be smooth or bearing hair, bristles or spines. For more terms describing other aspects of leaves besides their overall morphology see the leaf article. The terms listed here all are supported by technical and professional usage, but they cannot be represented as mandatory or undebatable; readers must use their judgement. Authors often use terms arbitrarily, or coin them to taste, possibly in ignorance of established terms, and it is not always clear whether because of ignorance, or personal preference, or because usages change with time or context, or because of variation between specimens, even specimens from the same plant. For example, whether to call leaves on the same tree "acuminate", "lanceolate", or "linear" could depend on individual judgement, or which part of the tree one collected them from. The same cautions might apply to "caudate", "cuspidate", and "mucronate", or to "crenate", "dentate", and "serrate". Another problem is to establish definitions that meet all cases or satisfy all authorities and readers. For example, it seems altogether reasonable to define a mucro as "a small sharp point as a continuation of the midrib", but it may not be clear how small is small enough, how sharp is sharp enough, how hard the point must be, and what to call the point when one cannot tell whether the leaf has a midrib at all. Various authors or field workers might come to incompatible conclusions, or might try to compromise by qualifying terms so vaguely that a description of a particular plant practically loses its value. Use of these terms is not restricted to leaves, but may be applied to morphology of other parts of plants, e. g. bracts, bracteoles, stipules, sepals, petals, carpels or scales. Some of these terms are also used for similar looking anatomical features on animals.
Жапырақ және листовка пішіндері
Жапырақ пішіні өсімдіктерді анықтау үшін жиі қолданылады. Өсімдіктің басқа бөліктері, мысалы, жапырақшалары, тепалдары және брактеялары үшін де осыған ұқсас терминдер қолданылады. acicularis толық жапырақ Жұқа және сүйір, ине сияқты acuminatus жапырақ ұшы Қысыңқы қисықпен ұзын нүктеге дейін тартылады жапырақ ұшы немесе негізі Сүйкімді, 90 градустан кіші бұрышпен қысқа өткір ұшы бар apiculatus жапырақ ұшы Тартылып, қысқа, жұқа нүктеде аяқталады aristatus жапырақ ұшы Қатаң, қылтан сияқты нүктеде аяқталады толық жапырақ Жоғары жамбасының әр жағында жапырақ пішіні әртүрлі attenuatus жапырақ негізі Жапырақ тіні сабаққа қарай тартылып, екі жағында да жапырақ материалы болады auriculatus жапырақ негізі Сабаққа немесе жапырақ отырық болған жағдайда сабаға дейін жететін құлақ пішіндес қосымшалары бар caudatus жапырақ ұшы Апексте құйрықты cordatus толық жапырақ немесе негізі Жүрек пішіндес, сабақ немесе сабақ ойыққа жалғанады cuneatus жапырақ негізі Үшбұрышты, үшкір пішіндес, сабақ нүктеге жалғанады толық жапырақ Сабаққа қарама-қарсы бағыттағы ең кең бөлігі бар тар үшбұрышты, соңы дөңгелек cuspidatus жапырақ ұшы Ұзын, қатаң, өткір ұшы бар; шығырмен аяқталған deltoideus толық жапырақ Грек әрпі дельта сияқты пішінделген; сабағы жаққа жалғасқан үшбұрышты digitatus толық жапырақ Жапырақшалары бар сырғанақ күрделі жапырақ, сырғанаққа ұқсас жапырақ ұшы Цирруссыз; цирратқа қарама-қарсы ellipticus толық жапырақ Эллипс пішіндес (орталық жапырақта ең кең және апекстің және негіздің қарай ұқсас дөңгелек пішіндес), қысқа немесе нүктесіз emarginatus жапырақ ұшы Ұшында сәл ойық ensiformis толық жапырақ Қылыш пішіндес; ұзын және тар, өткір ұшы бар falcatus толық жапырақ Орақ пішіндес fenestratus жапырақ бетінің ерекшеліктері Жапырақ арқылы үлкен ашылулар; перфоратқа қараңыз; кейде жапырақ эпидермаль терезелерін сипаттау үшін қолданылады filiformis толық жапырақ Жіп немесе жіпше пішіндес flabellatus толық жапырақ Жартылай дөңгелек немесе жанкүйер пішіндес hastatus толық жапырақ немесе негізі Сүңгі пішіндес: сүйкімді, тікендері бар, сүңгі ұшы сияқты пішінделген, негізінде кеңейген сүйкімді лобтары бар lacinatus толық жапырақ Өте терең лобты, лобтары созылған және жапырақтың біршама бұтақ немесе шанышқы сияқты көрінуіне себеп болады 3D пішіні Жазық (көптеген жапырақтар сияқты) lanceolatus толық жапырақ Ұзын, ортасында кең, сүйір ұшы сияқты linearis толық жапырақ Ұзын және өте тар, шөп пішіндес lobatus толық жапырақ Кесіктермен бөлінген; қанатты немесе сырғанақ лобты болуы мүмкін loratus толық жапырақ Қайыс немесе бағана пішіндес lyratus толық жапырақ Лира пішіндес, қанатты лобты жапырақ, кеңейген терминалды лоб және кіші жақын лобтары бар. Лират өсімдіктерінің тізіміне де қараңыз. mucronatus жапырақ ұшы Орта жамбастың жалғасы ретінде кішкентай өткір нүктеде кенеттен аяқталады multi + findere толық жапырақ Көптеген бөліктерге немесе лобтарға кесілген obcordatus толық жапырақ Жүрек пішіндес, сабағы таяз аяғына жалғанады oblanceolatus толық жапырақ Ұзыннан да ұзын және ұшынан да кеңірек бөлігі ұшынан жақын; кері ланцеолат жапырақ негізі Асимметриялық жапырақ негізі, бір жағы екіншісінен төмен oblongus толық жапырақ Шамалы параллель жақтары бар созылған пішінде; шамамен тіктөртбұрышты obovatus толық жапырақ Жаңқа пішінде, сабағы таяз аяғына жалғанады; кері жұмыртқалы толық жапырақ Кері бұрылысқан; ұзын жақтары шыңқадан гөрі негізінде кездеседі obtusus жапырақ ұшы немесе негізі Доғал, 90 градустан үлкен бұрыш құрайды orbicularis толық жапырақ Дөңгелек ovatus толық жапырақ Жұмыртқа пішіндес, таяздық нүктесі бар және ең кең бөлігі сабаққа жақын пальматус толық жапырақ Пальма пішіндес, яғни жапырақ негізінен лобтары немесе жапырақшалары шығады пальматус толық жапырақ Лобтар нүктеден радиалды түрде таралады palma + findere толық жапырақ Пальма пішіндес, сабаққа дейін жартысынан аз созылған кесіктермен лобтары бар palma + partiri толық жапырақ Сабаққа дейін жартысынан көп созылған кесіктермен пальма лобтары бар palma + secare толық жапырақ Сабаққа дейін дерлік, бірақ толық емес созылған кесіктермен пальма лобтары бар panduratus толық жапырақ Скрипка пішіндес; ортасынан тартылған obovatus pedatus толық жапырақ Пальма пішіндес, кесілген лобтары бар peltatus сабақ жалғаулары Петиол ортаға жақын орналасқан дөңгелек жапырақ, мысалы, лотос жапырағы perfoliatus сабақ жалғаулары Жапырақ бесігі сабақты айналдыра отырып, сабақ жапырақ арқылы өтеді perforatus жапырақ бетінің ерекшеліктері Жапырақ бетінде көптеген тесіктер немесе перфорациялар бар. Фенстратпен салыстырыңыз. pinna + lobus толық жапырақ Орталық осьте қанатты түрде орналасқан лобтары бар pinna + findere толық жапырақ Орталық жамбасқа дейін жартысынан аз созылған кесіктермен лобтары бар pinnatus + partiri толық жапырақ Орталық жамбасқа дейін жартысынан көп созылған кесіктермен лобтары бар pinnatus + sectus толық жапырақ Орталық жамбасқа дейін дерлік, немесе оған дейін созылған кесіктермен лобтары бар plicatus 3D пішіні Әдетте ұзындығы бойынша, жапырақтың қатаңдығын қамтамасыз ететін қатпарларға бүктелген reniformis толық жапырақ Бүйрек пішіндес, бір жағында ішке қарай қисық жапырақ ұшы Дөңгелек апекстегі шағын ойық rhomboidalis толық жапырақ Ромб пішіндес rotundifolius жапырақ ұшы немесе негізі Дөңгелек, ерекше нүктесі жоқ semiterete 3D пішіні Бір жағы дөңгелек, ал екінші жағы жазық sinuatus 3D пішіні Дөңгелек лобты жапырақтар sagittatus толық жапырақ Төменгі лобтары бүктеліп немесе иіліп төмен қарай бағытталған жебе пішіндес spathulatus толық жапырақ Қасық пішіндес; кең, жазық ұшы сабаққа қарай тартылады shaped hastatus толық жапырақ Hastate қараңыз. subobtusus жапырақ ұшы немесе негізі Біраз доғал; доғал да, өткір де емес subulatus жапырақ ұшы Ауызы бар, сүйкімді нүктесі бар 3D пішіні Цилиндрлі, дөңгелек немесе бұрмаланған дөңгелек қималы және ойыстар мен жоталары жоқ бір бетімен оралған. Субтерете жапырақтары толық тереттелмеген, әр түрлі лишайниктер мен суккуленттерде көрінеді. толық жапырақ Төртбұрышты ұшы truncatus жапырақ ұшы немесе негізі undulatus 3D пішіні Толқын тәрізді unifoliatus күрделі жапырақтар Бір жапырақшалы; екі қабатты қабаттарының болуымен және көбінесе жапырақшалар мен ұштақтармен қарапайым жапырақтан ерекшеленеді.
Латынша сипаттамалары
Латын тіліндегі "жапырақ" сөзі – "фолиум" – есімдік жатыссыз. Бір жапырақты сипаттағанда, сын есімнің жекеше жатыссыз түрі қолданылады, мысалы, folium lanceolatum "қарапайым жапырақ", folium lineare "сызықты жапырақ". Көп жапырақтарды сипаттағанда, жатыссыз көпше түрі қолданылады, мысалы, folia linearia "сызықты жапырақтар". Сипаттамаларда өсімдік туралы айтылғанда, жекеше немесе көпше аблатив қолданылады, мысалы, foliis ovatis "жұмыртқа тәрізді жапырақтары бар".