Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чех журналисі, жазушы, редактор және аудармашы Милена Есенская (10 тамыз 1896 – 17 мамыр 1944) – чех журналисі, жазушы, редактор және аудармашы болған.
Czech journalist, writer, editor and translator
Milena Jesenská (; 10 August 1896 – 17 May 1944) was a Czech journalist, writer, editor and translator.
Ерте өмір
Есенка Австрия-Венгрияның Прага қаласында (қазіргі Чехия) дүниеге келді. Оның отбасы Праганың Карл университетінің медицина ғылымының алғашқы профессоры Ян Есениустан тараған деген сенім бар. Ол Габсбург королі Фердинанд II билігіне қарсы шыққандықтан 1621 жылғы 21 маусымда Праганың Ескі қала алаңында атқыланған 27 богемиялық көрнекті тұлғаның бірі болды. Дегенмен, бұл сенімнің негізсіздігі дәлелденді. Есенканың әкесі Ян Прагадағы Карл университетінің профессоры және стоматолог-хирург болды; анасы Милена Хейзларлова Милена 16 жасында қайтыс болды. Есенка Австро-Венгрия империясындағы қыздарға арналған алғашқы академиялық гимназия – Минервада оқыды. Бітірген соң ол қысқа мерзімге Прага консерваториясына және Медицина факультетіне түсті, бірақ екі семестрден кейін оқуын доғарды. 1918 жылы Праганың әдеби айналасында танысқан еврей зиялысы және әдеби сыншысы Эрнст Поллакқа тұрмысқа шығып, онымен Венаға көшті. Бұл неке, әлде бірнеше жылға дейін әкесімен қарым-қатынасын үзіп тастауға себеп болған, бақытсыздыққа толы болды.
Jesenská was born in Prague, Austria Hungary (now Czech Republic). Her family is believed to descend from Jan Jesenius, the first professor of medicine at Prague's Charles University who was among the 27 Bohemian luminaries executed in the Old Town Square in Prague on 21 June 1621 for defying the authority of the Habsburgs King Ferdinand II. However, this belief has been challenged as unfounded. Jesenská's father Jan was a dental surgeon and professor at Charles University in Prague; her mother Milena Hejzlarová died when Milena was 16. Jesenská studied at Minerva, the first academic gymnasium for girls in the Austro Hungarian Empire. After graduation she enrolled briefly at the Prague Conservatory and at the Faculty of Medicine but abandoned her studies after two semesters. In 1918 she married Ernst Pollak, a Jewish intellectual and literary critic whom she met in Prague's literary circles, and moved with him to Vienna. The marriage, which allegedly caused her to break off relations with her father for several years, was an unhappy one.
Мансап
Полактың табысы бастапқыда қаланың соғыстан зардап шеккен экономикасында олардың екеуін асырауға жеткіліксіз болғандықтан, Есенска отбасылық бюджетті аудармашы болып жұмыс істеу арқылы толықтыруға мәжбүр болды. 1919 жылы ол праждік жазушы Франц Кафканың «Стокер» атты әңгімесін тауып, оны неміс тілінен чех тіліне аударуға рұқсат сұрап оған хат жазды. Осы хаттан кейін қарқынды және құштарлыққа толы хат алмасу басталды. Есенска мен Кафка екі рет кездесті: төрт күн Венада бірге өткізді, содан кейін Гмүндта бір күн болды. Ақырында Кафка қарым-қатынасты үзді, себебі Есенска күйеуінен ажыраса алмады, ал олардың күнделікті хат алмасуы 1920 жылдың қараша айында күрт тоқтады. Дегенмен, олар бір-біріне қатты құрмет көрсеткендіктен, 1922 және 1923 жылдары бірнеше хат алмасты (және Кафка өмірінің соңында өзінің күнделіктерін Есенскаға тапсырды). Есенсканың «Стокер» әңгімесін аударуы – Кафканың шығармаларын чех тіліне (және жалпы алғанда, кез келген шетел тіліне) алғаш рет аударған еңбек болды; кейін ол Кафканың тағы екі әңгімесін, сондай-ақ Герман Брох, Франц Верфель, Аптон Синклер және тағы басқалардың мәтіндерін аударды. Кафканың «Жокейлерге арналған ойлар» атты әңгімесінің чех тіліндегі нұсқасын аударған Ярослав Дохал есімі, көбінесе, Есенсканың псевдонимі болып саналады. Венада Есенска өзі де жазумен айналысып, Прагадағы ең танымал газеттер мен журналдардағы әйелдерге арналған рубрикаларға мақалалар, кейіннен редакциялық мақалалар жаза бастады. Мысалы, ол Tribuna журналына материалдарымен үлес қосты, ал 1923-1926 жылдар аралығында Národní listy, Pestrý týden және Lidové noviny газеттері үшін жазды. 1925 жылы Есенска Поллактан ажырасып, Прагаға оралды, онда ол авангардтық чех сәулетшісі Яромир Крейкармен танысып, үйленді. Олардың Яна Черна есімді қызы дүниеге келді. Прагада ол журналист ретінде, газеттер мен журналдарға мақалалар жазумен, сондай-ақ балалар кітаптарының редакторы және аудармашысы болып жұмыс істеді. Осы кезеңдегі мақалаларының бір бөлігі Прагалық Топич баспасында екі жинақта жарық көрді. 1930 жылдары Есенска коммунизмге қызығушылық танытты (осы кезеңдегі көптеген чех зиялылары сияқты), бірақ 1936 жылы сталинизмнің зәбірлі екенін түсінгеннен кейін идеологияға деген ықыласын толығымен жойды. 1934 жылдың қазан айында екінші некесі ажырасып, Крейкарға кеңес одағына сапары барысында танысқан латыш аудармашысымен үйленуге келісім берді. 1938-1939 жылдары ол Прагада құрметті саяси сарапшы және демократ Фердинанд Перутканың негізін салған және жариялаған «Přítomnost» (Қатысу) саясат және мәдениет журналын басқарды. Онда ол Германиядағы нацистік партияның күшеюі, Австрияның нацистік Германияға қосылуы және Чехословакия үшін туындауы мүмкін салдарлар туралы редакциялық мақалалар мен болашақты көре білуге қабілетті түсініктемелер жазды.
Since Pollak's earnings were initially inadequate to support the pair in the city's war torn economy, Jesenská had to supplement their household income by working as a translator. In 1919 she discovered a short story (The Stoker) by Prague writer Franz Kafka, and wrote to him to ask for permission to translate it from German to Czech. The letter launched an intense and increasingly passionate correspondence. Jesenská and Kafka met twice: they spent four days in Vienna together and later a day in Gmünd. Eventually Kafka broke off the relationship, partly because Jesenská was unable to leave her husband, and their almost daily communication ceased abruptly in November 1920. They meant so much to each other, however, that they did exchange a few more letters in 1922 and 1923 (and Kafka turned over to Jesenská his diaries at the end of his life). Jesenská's translation of The Stoker was a first translation of Kafka's writings into Czech (and as a matter of fact, into any foreign language); later she translated two other short stories by Kafka and also texts by Hermann Broch, Franz Werfel, Upton Sinclair, and many others. Jaroslav Dohal, the name given for the translator of the Czech edition of Kafka's short story "Reflections for Gentlemen Jockeys", is most likely a pseudonym for Jesenská. In Vienna, Jesenská also began to write herself, contributing articles and later also editorials to women's columns in some of the best known Prague dailies and magazines. For example, she contributed to Tribuna, and between 1923 and 1926, she wrote for Národní listy, Pestrý týden and Lidové noviny. In 1925 Jesenská divorced Pollak and moved back to Prague, where she later met and married avant garde Czech architect Jaromír Krejcar, with whom she had a daughter, Jana Černá. In Prague she continued working as a journalist, writing for newspapers and magazines, and also as children's books editor and translator. Some of her articles from the period were published in two separate collections by the Prague Publishing House Topič. In the 1930s Jesenská became attracted to communism (like many other Czech intellectuals of the period), but eventually abandoned her sympathies for the ideology altogether in 1936, when she grew aware of excesses of Stalinism. In October 1934 her second marriage ended she gave a consent to divorce Krejcar so that he could marry a Latvian interpreter whom he met during his visit to the Soviet Union. Between 1938 and 1939 she edited the prestigious Czech magazine for politics and culture Přítomnost (The Presence), founded and published in Prague by the esteemed political commentator and democrat Ferdinand Peroutka. Here she wrote editorials and visionary commentaries on the rise of the Nazi Party in Germany, the Anschluss of Austria to Nazi Germany and the possible consequences this was to have for Czechoslovakia.
Өлім
Чехословакияны неміс әскері басып алғаннан кейін, Есенская жер асты қарсылық қозғалысына қосылып, көптеген еврей және саяси босқындарға эмиграцияға көмектесті. Дегенмен, ол өзі қалуға шешім қабылдады, салдарына қарамастан. 1939 жылдың қараша айында Гестапо оны тұтқындап, алдымен Прагадағы Панкрак, кейін Дрездендегі түрмеге қамады. 1940 жылдың қазан айында ол Германиядағы Равенсбрюк концлагеріне жер аударылды. Онде ол басқа тұтқындарға рухани қолдау көрсетіп, соғыстан кейін оның алғашқы өмірбаянын жазған Маргарет Бубер Нейманмен дос болды. Басқа тұтқындар сияқты, Есенскаяның да лагерьде жеке нөмірі татуировкаланды – оның нөмірі "4714" болды. Бірақ, ол тұтқындар арасында "4711" ("Siebenundvierzig elf") деген лақап атқа ие болды, бұл сол кезде Германияның ең танымал брендтерінің бірі болған Кельн суына сілтеме еді. Есенская 1944 жылдың 17 мамырында Равенсбрюкте бүйрек жетіспеушілігінен қайтыс болды.
After the occupation of Czechoslovakia by the German army, Jesenská joined an underground resistance movement and helped many Jewish and political refugees to emigrate. She herself decided to stay, however, despite the consequences. In November 1939 she was arrested by the Gestapo and imprisoned first in Prague's Pankrác and later in Dresden. In October 1940 she was deported to a concentration camp in Ravensbrück in Germany. Here she provided moral support to other prisoners and befriended Margarete Buber Neumann, who wrote her first biography after the war. Like other inmates, Jesenská was tattooed with an identity number in the camp in her case the number was "4714". She nevertheless was given the nickname "4711" ("Siebenundvierzig elf") by other detainees, a reference to a brand of Eau de Cologne which was at the time one of Germany's best known brands. Jesenská died of kidney failure, in Ravensbrück, on 17 May 1944.
Халықтар арасында әділ
1994 жылдың 14 желтоқсанында "Яд Вашем" Милена Есенсканы Ұлттар арасындағы Адал кісі деп мойындады.
On December 14, 1994, Yad Vashem recognized Milena Jesenská as Righteous Among the Nations.
Милена Есенканың қызы
Яна "Хонза" Креджкар, Есенска мен Яромир Креджкардың қызы, 1950-ші жылдардың басында чех андеграунд басылымы Půlnoc-та, ал 1960-шы жылдары Divoké víno-да жазушы болды. 1969 жылы оның анасы туралы өмірбаяны "Адресат Милена Есенская" деген атпен жарық көрді. "Дубчек басшылығымен Чехословакияда туған жаңа еркіндік тағдырға белгілі болған кезде жазылған бұл кітап түзетілмей және тексерілмей баспаға жіберілді [ ]. Нәтижесінде, қысымнан қашуға мүмкіндік болмады; кітап Прага дүкендеріне жетпеді және тек аз ғана данасы елден контрабанда арқылы шығарылды."
Jana "Honza" Krejcarová, the daughter of Jesenská and Jaromír Krejcar, was a writer for the Czech underground publication Půlnoc in the early 1950s and for Divoké víno in the 1960s. In 1969 her biography of her mother was printed under the title Adresát Milena Jesenská. "Written at a time when the new freedom that had dawned in Czechoslovakia under Dubček was already doomed, it was rushed to the printer unedited and unchecked [ ]. In the event it was too late to escape the clamp down; the book never reached the Prague shops and only the odd copy was smuggled out of the country."
Музыка саласында
Есенска аргентиналық композитор Альберто Гинастераның сопрано және оркестрге арналған "Милена" атты кантатасының тақырыбы болды. Гинастераның туындысы Кафканың хаттарына негізделген. Британдық индустриал музыкант Брин Джонс, Muslimgauze атты өзінің сахналық есімімен, "Opaques" альбомына оның құрметіне жазылған трек қосты. Француз әнші-күйші Доминик А, 1998 жылғы "L'Attirance" (Ovni Records Acuarela) синглындағы "Milena Jesenská" әнінде Милена Есенскаға арналған ән жазды. Американдық әнші-күйші Ретт Миллер 2002 жылы шыққан "The Instigator" альбомындағы "Our Love" әнінде Миленаны еске алды. Француз-американдық музыкалық тобы Мориарти 2015 жылғы "Epitaph" альбомындағы "Za Milena J." әнінде Миленаға және оның Франц Кафкамен арақатынасына сілтеме жасады.
Jesenská was the subject of a cantata for soprano and orchestra, entitled Milena, by the Argentine composer Alberto Ginastera. Ginastera's work was based on Kafka's letters. British Industrial musician Bryn Jones, under the moniker of Muslimgauze, included a track named after her in his album Opaques. French singer songwriter, Dominique A, wrote a song dedicated to Milena Jesenská in the song "Milena Jesenská" of his 1998 single Ep "L'Attirance" (Ovni Records Acuarela). American singer songwriter, Rhett Miller, mentions Milena in the song "Our Love" of his 2002 debut album "The Instigator". French American musical group Moriarty referenced Milena in the song called "Za Milena J." of his 2015 album "Epitaph" and her relationship with Franz Kafka.
Таңдалған библиография
Жана Черна. Адресаты: Милена Есенская, Прага, 1969 жыл. Жана Черна. Кафканың Миленасы, Лондон: Сувенирлік кітаптар, 1988 жыл. Мэри Хокадей. Кафка, махаббат және батылдық: Милена Есенскаяның өмірі. Нью-Йорк: The Overlook Press, 1997 жыл. Маргарете Бубер-Нейман. Милена: Кафканың ұлы махаббатының трагедиялық тарихы. Аркади баспасы, 1997 жыл. Кафка, Франц. Миленаға хаттар. Филип Боем аударған, Нью-Йорк: Шокен Букс, 1990 жыл.
Jana Černá. Adresát Milena Jesenská, Prague 1969. Jana Černá. Kafka’s Milena, London: Souvenir Books, 1988. Mary Hockaday. Kafka, Love, and Courage: The Life of Milena Jesenská. New York: The Overlook Press, 1997. Margarete Buber Neumann. Milena: The Tragic Story of Kafka's Great Love. Arcade Publishing, 1997. Kafka, Franz. Letters to Milena. Translated by Philip Boehm, New York City: Schocken Books, 1990.