Польшаның «Ларыша» елтаңбасы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Ларыша – Польшаның қаруы. Ол Польша-Литва одағы дәуірінде бірнеше шляхта әулеттері қолданған.

Тарих

Қызыл қалқанның үстінде екі соқа бір-біріне қарама-қарсы, ұштары жоғары көтеріліп, пышақтарының өткір ұштары бір-біріне қарап тұр. Шлемде үш ақ қаздың қанаты бар. Осылайша, автор Биелский өзінің еңбегінде 184-бетте, Папроцкий «Гняздо cnoty» [Құрмет ұясы] кітабында 402-бетте және «O herbach» (Елтаңбалар) кітабында 263-бетте сипаттаған. Окольский болса өзінің кітабында, 2-том, 39-бетте және «Klejnoty» (Тағалар) кітабында 36-бетте жазған. Бұл авторлардың ешқайсысы бұл елтаңбаның қашан және неге берілгені туралы нақты мәлімет таппады. Паризиус өзінің қолжазбасында бұл атаудың шығуын Мәсіх туғанға дейін Фессалиядағы Лариса қаласынан алғанын болжайды. Сол кезде сарматтар, мессиандар деп те аталатын, Фессалиядағы Лариса қаласынан Италияға шапқан, көптеген адамдарды тұтқынға алып, соғыс олжасы ретінде пайдаланған. Көп ұзамай олар Сарматияға қоныстанды, ол бұрын аз пайдаланылған жер еді, себебі ешкім жерді қалай өңдеуді білмеді, бірақ ол құнарлы болып шықты. Бұл Овидийдің «Tristium Elegia 10» кітабының 3-бетіндегі «Aspiceres nudos, sineftonde, sine arbore campos, etc.» [«Жапырақтары мен ағаштары жоқ далаларды көресің»] деген сөзімен біршама расталады. Осы себепті жердің құнарлы болуына соқалар елтаңбаға енген. Сондай-ақ, римдіктердің жиі шабуылдарынан ашуланған сарматтар Италияға шапқанда, бірнеше қаланы басып алып, жермен-жексен етіп, содан кейін жерді өңдеп, тұз сепкен кезде бұл елтаңба берілгенін айтады. Бұл әдісті ашқандар марапат ретінде соқалары бар елтаңба алған. Дегенмен, бұл Паризиус жасаған болжам. Папроцкий осы елтаңбаның шығу тегіне қатысты екі пікір келтіреді. Біріншіден, Пиаст таққа отырғанда анасының туыстарын осы қалқанмен құрметтеген; Tylkowski «In dedicat.» еңбегінде бұл туралы айтады, бірақ Окольский басқаша ойлайды. Екіншіден, Богемияның нағыз билеушісі Яромир ағасы Вратиславтан қашып, Польша патшасы Батыл Болеславқа келген. Вратислав бауырын Богемиядан қуғаннан кейін, әскерін алып, оны Польшада қуалайды. Болеслав Вратиславқа қарсы жорыққа шыққанда, теміршіге жөндеуге екі соқа алып бара жатқан бір адамға кездеседі. Патша осы адаммен сөйлесіп, ол орманның барлық жолын білетінін және патшаны сол жолмен жетелеуге уәде береді. Бұл адам патшаның жеңісіне үлкен үлес қосты, себебі ол таң атпай богемиялық лагерьге кіріп, жау ұйықтағанда олардың барлық аттарын алып кетті. Содан кейін Болеслав аттары жоқ және әлі де ұйықтаған богемиялықтарға шабуыл жасап, оңай жеңді. Сондықтан патша осы тайпаның атасы саналған Лариссаға осы тайпаның қалқанында өзімен бірге алып жүрген соқаларды бейнелеуге рұқсат берді. Папроцкий 1264 жылғы жарғысында граф Янкаль Лариссаны, сондай-ақ сол жылы Калиш шарапшысы граф Чошанус Лариссаны атаған. Папроцкий сондай-ақ атын атамаған бір дереккөзге сілтеме жасап, олардың тұсында яһудилер осы герцогтан үлкен жеңілдіктер алғанын хабарлайды.

There are supposed to be two plowshares standing side by side, with the points upward and the sharp ends of the blade facing each other, on a red shield. On the helmet there are three white ostrich feathers. Thus, it was described by the author Bielski in his work, page 184; by Paprocki in Gniazdo cnoty [Nest of virtue], page 402 and in O herbach (Of Coats of Arms), p. 263; and by Okolski in his book, vol. 2, p. 39, and in Klejnoty (Crests), p. 36. None of these authors found anything certain about when and why this coat of arms was conferred. Parisius in his manuscript infers that it got the name from Larissa, a city in Thessaly, before the birth of Christ. At that time the Sarmatians called the Mesians invaded Italy from the town of Larissa in Thessaly and captured many people as the spoils of war. Soon they were settled in Sarmatia, which had been little used previously because no one there knew how to farm the land, which turned out to be fertile. This seems to be somewhat corroborated by Ovid, book 3, Tristium Elegia 10, where he says of Sarmatia's lack of fertility at that time, "Aspiceres nudos, sineftonde, sine arbore campos, etc." [One sees fields bare of foliage or trees"]. This was the main reason for its fertility, and thus the plowshares appear in the coat of arms. He also reports that the coat of arms was conferred at a time when the Sarmatians, irritated by the Romans' frequent raids, attacked Italy and captured several cities, leveling them, then plowing the land and sowing it with salt. The discoverers of this method received as an award a coat of arms with plowshares. At least, that is the conjecture Parisius made regarding the origin of this coat of arms. Paprocki cites two opinions regarding the origin of these arms. First, when Piast had been elevated to the throne, he honored his mothers' relatives with this shield; Tylkowski In dedicat. attests to this, but Okolski thinks otherwise. Secondly, when Jaromir, the true prince of Bohemia, was fleeing from his brother Wratyslaw, he came to Boleslaw the Brave, King of Poland. Wratyslaw, not content with having driven his brother from Bohemia, took his army and pursued his brother into Poland. As Boleslaw was leading ail expedition against Wratyslaw, along the way he encountered a man who was carrying two plowshares to the blacksmith to be repaired. The King started talking to this man and learned that the man knew all the trails in the forest and promised to guide the King through it. The man proved to be instrumental in the King's victory, for he crept into the Bohemian camp before dawn. Finding the enemy asleep, he took away all their horses, after which Boleslaw attacked and easily conquered the horseless and still sleepy Bohemians. The King therefore allowed Laryssa, as the progenitor of this clan was supposedly named, to bear on his shield the plowshares he had been carrying. Paprocki cites count Jankal Laryssa in his charters of 1264, as well as count Choschanus Larysza, cupbearer of Kalisz, in the same year. Paprocki also cites an anonymous source, reporting that under them, Jews received great privileges from this Duke.