Албан мемлекеттік гербінің тарихы мен мағынасы

Кіріспе

Албания елінің елтаңбасы (Албанша: Stema e Republikës së Shqipërisë) – Албания елінің туының бейімделуі және Гердж Кастриоти Скандербегтің рәміздеріне негізделген. Онда 1458 жылдан бері ресми түрде қолданылып келе жатқан қара екі басты бүркіт бейнеленген, бұл туралы Ватиканның құпия архивінен табылған мөрленген құжат (қор: Miscellanea, том XXXIX, құжат 2398) куәландырады, ол папа Пий II-ге жолданған және нотариус Йоханнес Борциус де Гриллиспен бірге мөрленген. Стильді алтын шлем, бір кезде Скандербегке тиесілі болған, қазір Венадағы Кунстхисторический мұражайында сақталып тұрған тәж сияқты дәрежелі шлемнің үлгісіне ішінара негізделген, алғаш рет 1593 жылы Амбрас қару-жарақ тізімінде және 1601/03 жылдары Якоб Шренк фон Нотцингтің "Armamentarium Heroicum" еңбегінде бейнеленген. Австрия билеушісі Фердинанд II бұл шлемді Урбино герцогынан алған, бұл туралы герцогтан 15 қазан 1578 жылы жіберілген хатта айтылған. Шлем алғаш рет 1926 жылдың 12 шілдесінде республика президенті Ахмет Зогу елтаңбаның ажырамас бөлігі ретінде бекітілді.

Кеңейтілген қолданылуы

Республиканың елтаңбасының кеңінен қолданылуы Министрлер Кеңесінің 2003 жылғы 10 шілдедегі №474 қаулысымен түсіндіріледі. Республиканың елтаңбасын қолдану ережелері кейіннен 2004 жылғы 23 сәуірдегі №229 қаулысымен бекітілген Ресми рәсімдерге енгізілді, онда былай делінген:

Бас киімнің маңызы

Скандербегтің дулығасы екі қылышпен бірге 1593 жылы Амбрас қамалының қару-жарақ қоймасының тізіміне, мұрагер Фердинанд II-нің мүлігіне және 1601 жылы Якоб Шренк фон Нотцинг жариялаған "Armamentarium Heroicum" каталогына енгізілген. Доминик Кустос салған 125 еуропалық ханзадалардың портреттерінің бірінде Скандербег дулығасы мен қылышымен бейнеленген. Портреттерге Шренк фон Нотцингтің тақырыпты қысқаша сипаттаған мәтіні қоса берілген. Архигерцог Фердинанд өзінің әкесі, Киелі Рим императоры Фердинанд I-нің бұйрығымен 1556 жылы Венгрияда Осман империясына қарсы жорыққа басшылық еткендіктен, ол Скандербегтің қаруын өзінің жинағына қосуды қалағаны таңқаларлық емес. 1605 жылы Амбрас қамалы Австрия императорына сатылды, ал 1806 жылы қару-жарақ Белведер сарайына, содан кейін 1888 жылы Венадағы Күнстхисторический мұражайына көшірілді. Соңғы жылдары мұражайдың кураторы Маттиас Пфаффенбихлер қару-жараққа қатысты зерттеулер жүргізді. Темірден соғылған дулығаның итальяндық екені және шамамен 1460 жылы жасалғаны саналады. Дулығаның төменгі бөлігі мен мойын қорғағышы жоқ, ал негізіндегі жарықтар тігілген былғары жолақпен жабылған, оның астында түпнұсқа жібек қалдықтары бар. Алтын жалатылған жиегі бар мыс жолақ алты розетамен әшекейленген, олардың көпшілігі 16 ғасырда қалпына келтірілген, бірақ артқы жақтағысы 15 ғасырға жатады. Розеткалардың арасында, қақылған жерде готикалық әріптермен "in/per/ra/to/re/bt" деген жазу бар. Орта ғасырлар тарихын зерттейтін археолог Скэндер Анамали, жазуы мен розеталары бар әшекейлі жолақтың Скандербегтің ұрпақтары қосып, безендіргенін болжайды. Жазудың бас әріптері әдетте "Jezus Nazarenus / Principi Emathie / Regi Albaniae * Terrori Osmanorum * Regi Epirotarum * Benedictat Te" деп аударылады, яғни "Назареттік Иса Ематия князіне, Албания патшасына (немесе патшалығына), Османлылардың қорқынышына, Эпир патшасына (немесе патшалығына) құт береді". Алайда, мұндай атақтар Скандербегтің өмір кезеңінде қолданылмаған. Пфаффенбихлердің жазуды мұқият қарауы, оның Скандербегтің өмірінен кейін дулығаға қосылғанын растайды. "Fraktur" деп аталатын каллиграфиялық шрифттен алынған әріптің көлденең бөлігі, Вольфганг Шпицберг, канцелярия хатшысы жасаған және алғаш рет 1500 жыл шамасында қолданылған. "Fraktur" шрифті 1517 жылдан бастап кеңінен қолданыла бастады, бұл Скандербегтің қайтыс болғаннан кейін 50 жылдай уақыт өткен соң болды. Сондықтан, әшекейлі жолақтың жазуы түпнұсқа емес деген қорытындыға келу орынды, бірақ 15 ғасырға жататын розеталардың бірі түпнұсқа бөлшектің орнына қойылған болуы мүмкін. Дулыға ешкінің басынан жасалған шыңымен ерекшеленеді. Ешкінің басын Скандербегпен байланыстыратын бірнеше теория бар. Олардың бірі - бұл оның анасы Олимпиададан шыққан Эпироттық Александр Македонский киген Зевс Аммонның символы - қошқар мүйіздерімен байланысты. Эпирдің танымал патшасы Пирр де, Плутархтың айтуынша, "биік шыңы мен ешкінің мүйіздері" бар дулыға киген. Ешкінің басы мыстан соғылып, гравюраланған және алтынмен жалатылған. Бүгінде бос көз ұялары инкрустацияланған. Дулығаның үстіңгі жағындағы шың тесігінің пішіні ешкінің басының пішініне дәл келмейді, сондықтан екі бөлік бастапқыда бірге болмауы мүмкін.

Skanderbeg's helmet is mentioned, along with two swords, in the inventory of the Ambras Castle armory in 1593, inherited by Archduke Ferdinand II and in the catalogue known as 'Armamentarium Heroicum' published in 1601 by Jakob Schrenk von Notzing. From one of 125 portraits of European princes in plates engraved by Dominicus Custos, after designs by Giovanni Battista Fontana, Skanderbeg is shown with the helmet and a sword. The plates were accompanied with a text by Schrenk von Notzing giving a brief profile of the subject. Archduke Ferdinand had himself led a campaign against the Ottomans in Hungary in 1556 at the behest of his father, Holy Roman Emperor Ferdinand I, so it was not perhaps surprising that he would want to include the arms of Skanderbeg in his collection. In 1605, Ambras Castle was sold to the Austrian Emperor, and in 1806 the arms were transferred to Belvedere Palace and then finally, in 1888, to the Kunsthistorisches Museum in Vienna. In recent years, the arms have been the subject of study by the museum's curator, Matthias Pfaffenbichler. The iron forged helmet is likely of Italian origin, thought to have been made around 1460. The lower part of the helmet and the neck protection are missing and cracks in the base have been covered by a sewn leather band under which are traces of the original silk. A copper band with gold plated border is adorned with six rosettes, most of which are 16th century restorations, though the one at the back dates to the 15th century. Between the rosettes, an inscription in a particular type of Gothic minuscule on a hatched ground reads ‘in/per/ra/to/re/bt’. Skënder Anamali, an archaeologist and scholar on medieval history, has proposed that the decorative band with the inscription and the rosettes were added by Skanderbeg's descendants. The initials of the inscription are usually rendered as Jezus Nazarenus /Principi Emathie /Regi Albaniae * Terrori Osmanorum * Regi Epirotarum * Benedictat Te which translate as Jesus of Nazareth Blesses Thee Prince of Emathia, King (or Kingdom) of Albania, Terror of the Ottomans, King (or Kingdom) of Epirus. Such titles, however, were not used during Skanderbeg's lifetime. Pfaffenbichler's close inspection of the inscription confirms the view that it was added to the helmet after Skanderbeg's lifetime. The transverse part of the letter ‘t’ is from a calligraphic font called Fraktur, developed by Wolfgang Spitzberg, the scribe of the Chancellery, and used for the first time around 1500. Fraktur only appeared in wider use from 1517, about 50 years after the death of Skanderbeg. Therefore, it is reasonable to conclude that the decorative band with its inscription are not original – though one of the rosettes dating to the 15th century may possibly have been a replacement of an original fitting. The helmet is distinguished for its goat's head crest. There are a number of theories explaining the association of the goat's head with Skanderbeg. One such theory is that it relates to the rams’ horns, a symbol of Zeus Ammon, worn by Alexander the Great, who was Epirote by descent from his mother Olympias. The famed King of Epirus, Pyrrhus, also wore a helmet that had, according to Plutarch, a “towering crest and goat's horns”. The goat's head is partially hammered in copper, engraved and gold plated. The eye sockets that today are empty would have been inlaid. The shape of the crest hole on top of the helmet does not precisely mold into the shape needed for the goat's head crest so the two parts may have not originally gone together.