Бұлғарияның мемлекеттік гербі

Кіріспе

Болгарияның ұлттық елтаңбасы

Болгарияның елтаңбасы. Бұрынғы эмблема, дәстүрлі алтын арыстанды Кеңес Одағының елтаңбасының үлгісімен біріктірген, 1989 жылы елде коммунистік билік аяқталғаннан кейін қолданыстан шығарылды. 1991 жылы қабылданған Болгарияның жаңа Конституциясында Болгария елтаңбасы былай сипатталады:

Көп жылдар бойы елтаңбаның дизайны туралы келісім болгар үкіметінде үлкен дау тудырды, себебі әртүрлі партиялар дизайн элементтері туралы пікір келістіре алмады. Соңғы нұсқа 1997 жылғы 4 тамыздағы Болгария Республикасының елтаңбасы туралы заңмен бекітілді:

Болгария Республикасының елтаңбасы

1-бап. 1. Болгария Республикасының елтаңбасы – болгар халқы мен мемлекетінің тәуелсіздігі мен егемендігін көрсететін мемлекеттік рәміз. 2. (1) Болгария Республикасының елтаңбасы – қалқан пішіндес қою қызыл фонға алтын тәж киген арыстаннан тұрады. Қалқанның үстінде [[Екінші Болгар империясы]]ның болгар патшаларының (яғни императорларының) тәждерінен бастау алған үлкен тәж орналасқан.

Тарих

Болгарияның геральдикалық символы ретінде арыстан бейнесінің ең алғашқы мысалы 1294 жылы жасалған және шамамен 1640 жылдан бері сақталған Лорд Маршалдың тізімінде кездеседі. Ондағы №15 нөмірінде Le Rey de Bugrie, яғни Болгария королінің гербі бейнеленген. Бұл, әлдебір патша Смилецтің (1292–1298) немесе оның алдыңғыларының бірі болуы мүмкін. Гербте күміс түсті арыстан алтын тәж киіп, қара қалқанның үстінде бейнеленген. 14 ғасырдың соңында екінші Болгар империясының астанасы Тарновоға келген араб саяхатшысы патша Иван Шишманның (1371–1395) жеке күзетшілері ұстаған дөңгелек алтын қалқандарда үш қызыл арыстанның бейнесін көрген. Оның қолжазбасы қазір Марокконың Ұлттық кітапханасында сақталады. 1396 жылдан кейін, Болгарияның барлық жері Осман империясына бағындырылғанмен, болгар тәжі Осман әулетіне ресми түрде берілмегендіктен, бұл соңғы болгар геральдикалық түрі символдық түрде тәуелсіз мемлекеттің белгісі ретінде Еуропа мен Балқан елдерінің гербтер жинақтарында сақталды. Уақыт өте келе жаңа, тіпті өзгеше нұсқалар пайда болды, бірақ арыстан Болгарияның және оның билеушілерінің ең танымал геральдикалық символы болып қала берді. 1595 жылы Корених Неорихтің иллириялық жинағында бұрынғы батыс еуропалық жинақтардағы үш арыстанның орнына алтын тәж киген қалқанның үстінде бір қызыл арыстан бейнеленген. 18 ғасырдың басында хорват геральдисі Павао Риттер Витезович 1701 және 1702 жылғы геральдикалық жинағының екі басылымында осы типтің түстерін өзгертті, нәтижесінде арыстан алтын, ал қалқан қою қызыл болды. Бұл нұсқаны белгілі суретші Христофор Жефарович 1741 жылы жарық көрген "Стемматография" еңбегінде пайдаланды. Оның нұсқасы Болгарияның ұлттық ояну кезеңінде болгар зиялылары мен революционерлері арасында ең ықпалды болды, сол кезде арыстан маңызды ұлттық символ ретінде қарастырылып, кеңінен қолданылды. 1877–1878 жылдардағы азаттық соғыстан кейін Жефаровичтің гербі 1879 жылғы Тарново конституциясында сипатталған жаңа мемлекеттік гербтің негізі болды:

The earliest example of a lion's image as the heraldic symbol of Bulgaria is documented in the Lord Marshal's Roll, composed around 1294 AD and preserved in a copy from about 1640. In its first part under №15 is represented the coat of arms of Le Rey de Bugrie or the King of Bulgaria, most probably this of Tsar Smilets (1292–1298) or may be some of his recent predecessors. It consists of an argent lion rampant with golden crown over sable shield. In the end of 14th century an anonymous Arab traveller, who visited the capital of the Second Bulgarian Empire Tarnovo, saw and depicted three lions guardant passant gules painted on the round golden shields carried by the personal guards of Tsar Ivan Shishman (1371–1395). His manuscript is now kept in the National Library of Morocco. After 1396, when all Bulgarian lands were subjugated by the Ottoman Empire but the Bulgarian crown was not given to the Ottoman Dynasty formally, the latter Bulgarian heraldic type as a sign of symbolically independent state was preserved in several European and Balkan collections of coats of arms. Gradually, new and in some cases quite different versions appeared, but the lion remained the most widespread heraldic symbol of Bulgaria and its rulers. In the Illyrian collection of Korenich Neorich from 1595 the three walking lions, usual for some earlier Western Europe's collections, were replaced by one red lion rampant over golden crowned shield. In the beginning of the 18th century the Croatian heraldist Pavao Ritter Vitezović in two editions of his heraldic collection from 1701 and 1702 reversed the colours of this type and thus the lion became golden and the shield dark red. This variant was adopted by the famous painter Hristofor Zhefarovich in his Stemmatographia, printed in 1741. His version became the most influential among Bulgarian intellectuals and revolutionaries in the period of the national awakening of Bulgaria, when the lion was considered and widely used as a major national symbol. After the liberational Russo Turkish War (1877–1878) the coat of arms of Zhefarovich was laid in the base of the new state coat of arms, described in the Tarnovo Constitution of 1879 as follows:

Гербтің түрі мен егжей-тегжейлі сипаттамасы арнайы заңмен нақтыланбаған және стандартталмаған. Осы себепті, бірнеше онжылдық бойы ол әртүрлі формаларда болды: кіші форма; 1879–1880 жылдар аралығында мантиясы жоқ, бірақ мантиямен жабылған кіші форма; 1881–1927 жылдар аралығында екі ұлттық туы, мантиясы және жамылғысы бар үлкен форма; 1915–1918/20 жылдар аралығында жамылғысы, compartment және мантиясы бар орташа форма. Бұлардан басқа, осы типтердің ішінде әртүрлі вариациялар болды. Бұл жағдайды 1923 жылдан кейін отырған арнайы парламенттік комиссия шешті. 1927 жылы комиссия Болгар монархтары Фердинанд I және оның ұлы Борис III (1918–1943) жеке гербтеріне ұқсас, бірақ барлық династиялық элементтерді алып тастап, тек таза мемлекеттік символиканы сақтаған гербтің орташа формасын заңдастырды. 1944 жылдан кейін Болгария геральдикасы үшін жаңа кезең басталды. Коммунистік кезеңде дәстүрлі герб түрі тарихи негізделмеген көк түсті овалға орналастырылған алтын арыстан бейнесін сақтаған эмблемамен ауыстырылды, бірақ оны бидай бастары, тулар, диірмен дөңгелегі, бес қырлы қызыл жұлдыз және басқа элементтермен қоршады. Бұл композиция негізінен Кеңес Одағының эмблемасының үлгісінен алынған. 1989 жылы Болгария социалистік республикасының тарауынан және бірнеше жылдық қатыгез партиялық даулардан кейін 1927–1946 жылдар аралығындағы дәстүрлі орташа герб 1991 жылы кейбір шағын өзгерістермен қайта жаңартылды. Гербтің үстіндегі тәж, яғни қалқанды арыстанның үстіндегі тәж, Болгария Республикасының Гербі туралы заңға сәйкес, соңғы болгар монархиясының (1879–1946) емес, екінші Болгар империясының (1185–1396) тәжі болуы керек. Бұл империя 12 ғасырдың соңында Византияның билігінен азат болғаннан кейін Петр мен Асен ағайындылар құрды, ал 14 ғасырдың соңында Осман империясы оны бағындырды. Шындығында, ол ортағасырлық портреттерден белгілі тәждерден едәуір өзгеше, мысалы, патша Иван Александрдың (1331–1371) тетраевангелиясынан алынған тәждерден. Болгарияның үш негізгі бөлігі мен тарихи аймақтарын – Моэсияны, Фракияны және Македонияны бейнелейтін үш арыстан туралы кең таралған сенім бар, бірақ бұл отандық тарихи дәстүрмен және геральдика принциптерімен байланысты емес.

The type and the details regarding the state coat of arms were not described clearly and were not standardized by a special Act. Because of this, for several decades they took different forms: lesser form; lesser form without supporters, compartment and motto, but covered with mantle from 1879 to 1880; greater form with supporters, bearing two national flags, compartment, motto and mantle from 1881 to 1927; middle form with supporters, compartment and motto from 1915 until 1918/20. Besides these there were different variations within these types. This perplexed situation was resolved by a special parliamentary commission, which sat after 1923. In 1927 it legitimated the middle form of the coat of arms, similar to these used as personal coats of arms by Bulgarian monarchs Ferdinand I and his son Tsar Boris III (1918–1943), but excluding all dynastic elements and preserving only the pure state symbolism. Following 1944, new times began for the Bulgarian heraldry. In the communist era, the traditional type of coat of arms was replaced by an emblem which preserved the golden lion rampant placed over a non historically justifiable oval azure field, but encircled by the ears of wheat, folded by banners, a gear wheel, a five pointed red star and some other elements. This composition was derived principally from the pattern of the emblem of the Soviet Union. After the breakdown of the Bulgarian socialist republic in 1989 and several years of fierce partisan disputes, the traditional middle coat of arms from the period 1927–1946 was restored in 1991 with some minor changes. The crown on top of the shield, and thus upon the shielded lion, according to the Coat of Arms of the Republic of Bulgaria Act, is supposed to be not that of the last Bulgarian monarchy (1879–1946), but that of the Second Bulgarian Empire (1185–1396). This empire was established by the brothers Peter and Asen, after it was freed from Byzantine control in the end of the 12th century, and it was subjugated by the Ottomans in the very end of the 14th century. In fact it significantly differs from the crowns known from medieval portraits such as these from the Tetraevangelia of Tsar Ivan Alexander (1331–1371). There is a very popular belief that the three lions represent the three major portions and historical regions of Bulgaria — Moesia, Thrace and Macedonia, which has no connection with the native historical tradition and the principles of heraldry.