Кіріспе

Филиппиннің тілдік атауы (Pinoy) – филиппиндіктердің Филиппин азаматтары мен олардың мәдениетін, сондай-ақ филиппин диаспорасындағы шетелдегі филиппиндіктерді атау үшін қолданатын кең таралған бейресми өзін-өзі тану белгісі. Филиппиннен тыс жерде туған, филиппин тегі бар адамдарды көбінесе бейресми түрде "Тисой" деп атайды. Көптеген филиппиндіктер стандартты "филиппин" терминінің орнына өздерін "Пиной" деп атайды, кейде әйелдер "Пинай" (/p//ɪ/'/n//aɪ/) деп атайды. "Пиной" термині бастапқыда Америка Құрама Штаттарына көшіп келгендердің тәжірибесін ерекшелеу үшін пайда болған, бірақ қазір барлық филиппин тегіндегі адамдарды атау үшін қолданылатын сленгтік сөз. Сондай-ақ, "Пиной" музыкасы (мысалы, Pinoy Idol) ұлттық және мәдени өзіндік ерекшеліктерді қалыптастыруда маңызды рөл атқарды.

Этимология

«Пиной» термині 1920 жылдары АҚШ-та тұратын филиппиндіктердің өздері қолданған, кейін Филиппиндегі филиппиндіктер де қабылдады. Тарихшы Даун Маболонның сөзіне сүйенсек, бұл термин бастапқыда АҚШ-та туған немесе тұратын филиппиндіктерді атау үшін қолданылған және 1920 жылдан бері үздіксіз пайдаланылып келеді. Ол сондай-ақ, «Филиппин-америкалық белсенділер мен 1960-1970 жылдардағы FilAm қозғалысындағы өнер шеберлері» бұл терминді қайта жандандырып, саяси мағына бергенін айтады. Ең алғашқы және көзге түсетін қолданыстары төменде келтірілген:

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та бұл сөздің ең ерте жарияланған қолданысы 1924 жылғы қаңтарда Чикагодағы Шурц мектебінің оқытушысы доктор Дж. Джулиано жазған «Республика» газетінде кездеседі: «Неліктен пиноист синтоист немесе конфуциан деп есептелгенін қорлау деп қабылдайды?» және «Пиноялық адамды қытай немесе жапон деп атаса не істеу керек?» Кейінірек филиппин-американдық тарихшы Доун Бохулано Мабалонның сөзіне сүйенсек, «пиной» және «пинай» терминдерінің тағы бір ерте мысалы 1926 жылғы «Филиппин студенттік бюллетені» журналында жарияланған. Бұл терминдерді қамтитын мақала «АҚШ-тағы филиппин әйелдері оқуларында табысқа жетеді: бизнес пен саясатқа еніп жатыр» деп аталады.

Филиппин

Филиппинде, ең алғашқы жарияланған қолданылу 1926 жылдың желтоқсанында «Филиппин баспасөзінің тарихы» еңбегінде кездеседі, онда Капиз қаласында орналасқан және «Пиной» баспасы шығарған «Пиной» атты апталық испан-висайя-ағылшын басылымы туралы қысқаша айтылады. 1930 жылы Манила қаласындағы «Хаки және Қызыл: Жндармерия мен полицияның ресми органы» журналында көше бандиттері туралы мақала жарияланып, онда «тағы бірі – Интрамуростың «Капатиран» бандиті, ол бильярд бөлмелерінің тұрақты клиенттерінен құралған және американдық солдаттардың зорлық-зомбылығынан «пинойларды» қорғау үшін біріккен» делінген.

Көңіл көтеру

Өзін-өзі анықтауға деген ұмтылыстың себебі, әдетте, архипелагтық елдің әртүрлі және тәуелсіз тарихымен байланысты болуы мүмкін. Бұл ел Батыс Тынық мұхитында 7 107 аралдан тұрады, олардың тарихы 30 000 жылға жетеді, ал 16 ғасырда Испанияның отарлауына дейін дерлік. Филиппиндер одақтастығы 1935 жылы құрылды, ал Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы әскери қимылдары аяқталғаннан кейін 1946 жылы тәуелсіздік алды. Филиппинде 170-тен астам жергілікті тіл бар, олардың көпшілігі австронезия тілдер отбасының малайя-полинезиялық тармағына жатады. 1939 жылы сол кездегі президент Мануэль Л. Кесон тагалог тілін «Виканг Памбанса» («ұлттық тіл») деп атады. 1959 жылы білім министрі Хосе Ромеро бұл тілдің атауын «филиппин» деп өзгертті. 1973 жылғы Конституция филиппин тілін ағылшын тілімен бірге ресми тіл деп жариялады және «филиппин» деп аталатын ұлттық тілді дамытуды міндеттеді. Осыдан бері екі ресми тіл – филиппин және ағылшын тілдері болып табылады. 2003 жылғы мәліметтер бойынша, бүкіл әлемде он бір миллионнан астам филиппиндік шетелде тұрады, бұл Филиппиннің жалпы халқының шамамен 11% құрайды.

Белгілі әдебиеттер

Пинои терминін алғаш рет филиппин ақыны Карлос Булосан 1946 жылғы жартылай автобиографиялық туындысы «Америка – жүрегінде» кітабында қолданды: «Пиноилар күн сайын егістікте жұмыс істейді, бірақ маусым біткен соң ақшалары қытайлық сандықтарда сақталады». Кітапта оның Филиппиндегі балалық шағы, Америкаға саяхаты және Батыс аймақтарындағы егін жинаумен айналысқан көшпенді жұмысшы ретінде өткен жылдары суреттеледі. Музыка – «филиппин ұлттық және халық мәдениетін қалыптастыруға жасалған саналы әрекет» болды және ол көбінесе әлеуметтік шындықтар мен мәселелерді көрсететін. «Пиной» 1970-ші жылдардың соңында Филиппинде патриотизмнің күшеюімен және филиппин халық әншісі Хебер Бартоломенің «Tayo'y mga Pinoy» («Біз – пинойлармыз») әнінің хитке айналуымен кеңінен танылды. Бұл үрдісті 1990-шы жылдары филиппин рэпері Фрэнсис Магалонаның «Mga Kababayan Ko» («Елдестерім») және 2000-шы жылдары филиппин рок-тобы Bamboo-ның «Noypi» («Пиной» сөзінің кері буындары) әндері жалғастырды. Бүгінде «пиной» сөзі Филиппинмен немесе филиппиндермен байланысты екенін көрсететін кейбір терминдерге қосымша ретінде қолданылады. «Пиной рок» жанрынан кейін «пиной фолк» және одан соң «пиной джаз» пайда болды. Музыка көбінесе Филиппин президенті Фердинанд Маркосқа және оның әскери жағдай режимін енгізуіне, сондай-ақ Батасанг Баян құруына қарсылықты білдіру үшін қолданылса да, көптеген әндер жасырын сипатта болды, ал кейбіреулері ұлттық мақтаныш сезімін оятуға бағытталған. Мүмкін, оның мәдени құндылығы жоғары болғандықтан және көптеген әндер қауіпті көрінбегендіктен, Маркос әкімшілігі радиостанцияларға әр сағат сайын кем дегенде бір, кейіннен үш «пиной» әнін ойнатуды бұйырды. «Пиной» музыкасын Маркос та, оны құлатуға тырысқан саяси күштер де белсенді түрде пайдаланды.