Кіріспе

Оңтүстік Америка Құрама Штаттарының тарихы мыңдаған жылдар бұрын адамдардың алғашқы қоныстану дәлелдерінен басталады. Палеоиндейлер Америка құрлығын және болашақта Оңтүстік Америка Құрама Штаттарын мекендеген алғашқы халықтар еді. Еуропалықтар 15 ғасырда келген кезде, аймақта Миссисиппі мәдениетінің өкілдері тұрды, олар үйінділер салу арқылы мәшһүр болды және Колумбтан бұрынғы Американың ең ірі қалаларын салды. Еуропаның аймақтағы тарихы барлаудың алғашқы күндерінен басталады. Испания, Франция және әсіресе Англия аймақтың бір бөлігін зерттеп, иеленді. 17 ғасырдан бастап Оңтүстік Америка Құрама Штаттарының тарихы плантациялық шаруашылыққа негізделген экономикасы және құлдықтың кең таралған институтынан туындаған ерекше ерекшеліктерді дамытты. Ағылшын отарлауы басталғаннан бастап Батыс Африкадан адамдар аймаққа әкелінді, бірақ жүйе Бекон көтерілісінен кейін ғана қатаң ресімделді. Кейіннен миллиондаған Африка құлдары, Трансатлантикалық құл саудасы кезінде Африкадан алынған құлдардың шамамен 10 пайызы, негізінен Оңтүстікте мәжбүрлі еңбек үшін АҚШ-қа тасымалданды. Ақтардың көп бөлігі құл иеленбесе де, құлдық аймақтың экономикасы мен әлеуметтік құрылымының негізі болды. Оңтүстіктегі құлдық қара американдықтардың негізгі адам құқықтарын жоққа шығарды және барлық тұрғындардың күнделікті өмірінің барлық саласына енді. Оңтүстіктегі құлдық мәселесі АҚШ тәуелсіздігі үшін күреске тікелей әсер етті және аймаққа Конгресте қосымша билік берді. Оңтүстік штаттарының негізін қалаушы әкелерінің көпшілігі, соның ішінде Томас Джефферсон мен Джордж Вашингтон құлдарға ие болды, бірақ Вашингтон өсиетімен барлық құлдарды босатып жіберді. Мақта тазартқыш сияқты өнеркәсіптік технологиялар құлдықты одан да тиімді еткенде, Оңтүстік штаттары құлдықты тыйым салудан бас тартты, бұл АҚШ-ты еркін және құл штаттары арасындағы бөліністі күшейтті. АҚШ батысқа қарай кеңейгенде (сонымен қатар Оңтүстік-Шығыс аймағы да батысқа қарай кеңейді) шиеленіс күшейді. Дегенмен, Миссури келісімі және 1850 жылғы келісім сияқты ымыралы келісімдер құлдық және плантаторлардың елді басқаруға деген саяси ұмтылыстарына байланысты Оңтүстік пен Солтүстік арасындағы өсіп келе жатқан дауларды шеше алмады. 1860 жылы Авраам Линкольннің сайлануы Оңтүстік Каролинаның одақтан шығуына себеп болды, оған көп ұзамай аймақтағы барлық басқа штаттар да ілесіп кетті, «шекаралық штаттарды» қоспағанда. Одақтан шыққан штаттар Америка Конфедерациялық Штаттарын құрды – құлдықты дамыту мақсатында құрылған қазіргі заманғы тарихтағы ең маңызды мемлекет. Линкольннің бастапқы мақсаты АҚШ-ты сақтап қалу еді, бірақ оны істеу үшін Конфедерацияның экономикалық негізін – құлдықты жою қажет болды. Сондықтан оның Азат ету туралы жарлығы АҚШ армиясы келгеннен кейін көтерілісшіл аймақтарда тұратын қара нәсілді құлдарға бостандық сыйлады. Шағын экономикасы, шағын халқы және (кейбір жағдайларда) ақ халық арасындағы кең таралған наразылық Конфедерациялық Штаттардың ұлттық үкіметпен ұзаққа созылған күреске төзе алмауына себеп болды. 13 және 14-ші түзетулер АҚШ-тың барлық жерінде қара американдықтарға бостандық, азаматтық және азаматтық құқықтар берді. 15-ші түзету және радикалды қайта құру заңдары қара нәсілді ер адамдарға дауыс беру құқығын берді, және Ку-Клукс-Кланның зорлық-зомбылық шабуылдарына қарамастан, олар бірнеше жыл бойы Оңтүстікте билікті бөлісті. Қайта құру бұрынғы құлдарды көтеруге тырысты, бірақ бұл күрес 1877 жылғы келісімде тоқтатылды және өзін құтқарушылар деп атаған консервативті ақ нәсілділер билікті қолға алды. Ку-Клукс-Клан таратылғанмен, ақ нәсілдік билікті қолдайтын жаңа ұйымдар, соның ішінде Қызыл көйлектер мен Ақ лига қара американдықтарды қорқыта берді. 1890 жылдары жұмысшы таптың қара және ақ түстерін біріктіруге тырысқан популистік қозғалыстың таралуынан кейін 1900 жылға қарай барлық аймақта Сегрегация және Джим Кроу заңдары енгізілді. Солтүстікпен салыстырғанда, Оңтүстік АҚШ бұрынғы саяси және экономикалық күшінен айырылып, ондаған жылдар бойы АҚШ-тың қалған бөлігінен артта қалды. Оның ауыл шаруашылығы экономикасы көбінесе жалға алу шаруашылығына негізделген. Жаңа келісім және Екінші дүниежүзілік соғыс Демократиялық партияның ішінде дамуды жеделдетуге ұмтылған либералды оңтүстіктердің буынын тудырды. Ақ Оңтүстік Конгресте күшті дауысқа ие болды, ол мақта және темекі нарықтарын Оңтүстік фермерлерінің пайдасына қайта ұйымдастырды. Үкімет басқаратын Теннесси өзені аймағының басқаруы штатқа электр энергиясын және жаңартуды әкелді. Дегенмен, экономикалық реформалар үшін прогрессивті Жаңа келісім коалициясы Джим Кроу жүйесінің өзгеріссіз қалдырылатындығы және қара американдықтардың негізгі азаматтық құқықтарының жоққа шығарылатындығы туралы келісімге келді. Президент Франклин Д. Рузвельт қайтыс болғаннан кейін жылдар өткен соң, оның Жоғарғы сотқа тағайындаған судьялары 1950 жылдары сегрегацияны жоғалтуды бастады. Қара американдықтар мен олардың одақтастары Джим Кроу мен сегрегацияға қарсы күресті, бастапқыда Ұлы көші-қон арқылы, кейін азаматтық құқықтар қозғалысы арқылы. Расистік сегрегацияшылдардың қарсылығына қарамастан, Мартин Лютер Кинг-младший, Роза Паркс және басқалар көпұлтты коалицияда Америка Оңтүстігіндегі және АҚШ-тың қалған бөлігіндегі институционалды расизмді жою үшін күшпен күресті. Саяси және құқықтық тұрғысынан, осы мақсаттардың көпшілігі Жоғарғы соттың «Браун мен Білім кеңесі» ісі бойынша шешімі және президент Линдон Джонсонның (сонымен қатар оңтүстік өкілі) реформалары арқылы іске асырылды. Азаматтық құқықтар және Қара белдеу шаруашылығының құлдырауы кейбір тарихшыларды «Жаңа Оңтүстік» еркін саудаға, жаһандануға және мәдени әртүрлілікке негізделген деп болжауға итерді. Сонымен қатар, Оңтүстік «Оңтүстіктеу» деп аталатын процесте АҚШ-тың қалған бөлігіне әсер етті. Құлдық пен Джим Кроудың мұрасы аймаққа әсерін тигізе берді, ол 21 ғасырдың басында АҚШ-тың ең көп халқы бар аймағына айналды.

1730 жылға дейінгі америкалық индейлер өркениеттері

Оңтүстік-шығыс орманды аймағының жергілікті халықтары, Оңтүстік-шығыс мәдениеттері немесе Оңтүстік-шығыс үндістері – қазіргі Оңтүстік-шығыс АҚШ және Мексиканың солтүстік-шығыс шекарасында дәстүрлі түрде қоныстанған, ортақ мәдени ерекшеліктері бар жергілікті американдықтарды этнографиялық жіктеу. Бұл жіктеу Шығыс орманды аймағының құрамына кіреді. Оңтүстік-шығыс мәдени аймағының тұжырымын 1887 жылы Отис Мейсон мен Франц Боас бастаған антропологтар жасаған. Аймақтың шекарасы географиялық ерекшеліктерге қарағанда, ортақ мәдени ерекшеліктермен анықталады.

Палеоиндиялықтар

Шамамен 20 000 жыл бұрын соңғы мұздық максимум кезінде және одан кейін алғашқы адамдар, мүмкін, Оңтүстік Америка Құрама Штаттарына келген. Бұл аймақтың климаты мен географиясы қазіргі жағдайдан едәуір өзгеше болған. Жалпы алғанда, аймақ тек суық ғана емес, сонымен қатар әлдеқайда құрғақ болды. Орташа есепте, жағалау сызығы кем дегенде 50 мильге дейін теңізге қарай созылған, оның көп бөлігі суық жағдайларға бейімделген, сирегірек теңіздік Бореалдық орманмен жабылған. Осы арада, Оңтүстіктің ішкі аймақтарында Канаданың Юкон және Солтүстік-Батыс территорияларына ұқсас тайга орманы болды. Флорида түбегі әлдеқайда үлкен болған және көбінесе қоңыржай саванна болып келген. Батысқа қарай Техастың көп бөлігі тропикалық шөлді аймақтан тұрған. Дегенмен, тарихқа дейінгі кезеңдерде Оңтүстік аймақ жаһандық жағдайларға сәйкес келмеген уақыттар да болды; мысалы, 11 000 жыл бұрынғы Жас Дриас мұздық дәуірінде аймақ жылырақ және ылғалды болды, ал Солтүстік Американың қалған бөлігі суық болды. Археологтар мен тарихшылар арасында Американың және, демек, Американың Оңтүстік-Шығысының қоныстануы қашан болғаны туралы пікірталас жүріп жатыр. Вирджиния штатының Ричмонд қаласының жанындағы Кактус төбесі Америкадағы ең көне археологиялық орындардың бірі болуы мүмкін. Егер ол 16 000-20 000 жыл бұрын адамдармен мекенделгендігі дәлелденсе, бұл Американың Кловиске дейінгі кезеңде қоныстанғандығына қосымша дәлел болар еді. Палеоиндейлер – топтасып көшіп-қонып жүрген аңшы-жинақшылар, олар жиі мегафаунаны, соның ішінде Жүнді мамонттар мен алып қысқа бетті аюларды аулаған.

Қиыршықтарды салушылар

Архаикалық (б.з.д. 8000–1000), Кедейлік нүктесі және Вудленд (б.з.д. 1000 – б.з. 1000) сияқты бірнеше мәдени кезеңдер еуропалықтар 15 ғасырдың соңында тапқан Миссисиппи мәдениетінен бұрын болды. Солтүстік Америкадағы Колумбқа дейінгі көптеген мәдениеттер жиынтығында «Үйінді салушылар» деп аталды, бірақ бұл терминнің ресми мәні жоқ. Ол нақты халыққа немесе археологиялық мәдениетке емес, жергілікті халықтар 5000 жылдан астам уақыт бойы салған ерекше үйінділерге сілтеме жасайды. Бастапқыда үйінділерді ауыл шаруашылығымен айналысатын халықтар салған деп есептелген, алайда Луизианада табылған ең ерте үйінділер олардан бұрынғы мәдениеттердің және аңшы-жинаушылардың өнімдері болды. Алғашқы үйінді салу Шығыс АҚШ мәдениеттеріндегі саяси және әлеуметтік күрделіліктің ерте белгісі болды. Луизианадағы Уотсон бұрышы, орта архаикалық кезеңде шамамен б.з.д. 3500 жылы салынған, Солтүстік Америкадағы ең көне белгілі және даталанған үйінді кешені болып табылады. Бұл - Төменгі Миссисипи аңғарында табылған осы кезеңдегі 11 үйінді кешенінің бірі. «Үйінді салушылардың» есімді мәдени ерекшелігі – үйінділер мен басқа да жер жұмыстарын салу болды. Бұл жерлеу және рәсімдік құрылымдар әдетте жалпақ үсті пирамидалар немесе платформалы үйінділер, жалпақ үсті немесе дөңгелек пішіндер, ұзын қырқалар және кейде басқа да түрлі нысандар түрінде болды. Олар көбінесе күрделі ауылдардың бір бөлігі ретінде салынды. Бұл мәдениеттерде әдетте элитасы бар иерархиялық қоғамдар қалыптасқан. Олар жүздеген, тіпті мыңдаған жұмысшыларды қолдағы құралдармен тоналардай жер қазуға, топырақты ұзақ қашықтыққа жылжытуға және соңында құрылысшылардың нұсқауы бойынша топырақ қабаттарымен пішін жасауға жұмылдырды. 15 ғасырға қарай, аймақтың көп бөлігі Миссисиппи мәдениетінің аймақтық түрлеріне ғасырлар бойы мекен болды, бұл Орталық, Шығыс және Оңтүстік-Шығыс АҚШ-та гүлденген аграрлық мәдениет. Миссисиппи өмір салты 10 ғасырдың басында Миссисипи өзені аңғарында (оның аты осыдан алынған) дамуын бастады. Миссисиппи мәдениеті – қазіргі АҚШ-тың оңтүстік-шығысында шамамен 800 жылдан 1500 жылға дейін өркендеген күрделі, түпкілікті американдық мәдениет. Бұл қалалардың ішінде Сент-Луистің жанындағы Кахокия маңызды болды және сауда желісі кеңейтілген; Этова – қазіргі Атланта орналасқан жерге жақын салынған үлкен қабырғалы қала болды. Жергілікті тұрғындар өздерінің негізгі тұрғын және рәсімдік орталықтарын байланыстыратын күрделі және ұзақ сауда жолдарына ие болды, олар өзен аңғарлары арқылы және Шығыс жағалаудан Ұлы көлдерге дейін созылды, алайда үйінділердің басым көпшілігі кейіннен «Оңтүстік» деп аталатын аймақта шоғырланды. Еуропалықтармен байланысқа дейін кейбір Миссисиппи мәдениеттері соғыс күшейген сайын және үйінділер салу баяулағандықтан немесе толығымен тоқтағандықтан, ауыр әлеуметтік стресске ұшырады, ал қоғамдық құлдырау Мұз дәуірінің кішкентай кезеңінен туындаған болуы мүмкін.

Пошта байланысы

Миссисиппінің қирау аймағы – қазіргі АҚШ-тың оңтүстік-шығыс бөлігінде 1540-1730 жылдар аралығын қамтитын кезеңді сипаттайды. Осы уақыт ішінде еуропалық зерттеушілер мен отарлаушылардың өзара әрекеттесуі аймақтың жергілікті (үнді) мәдениеттерін өзгертіп жіберді. 1540 жылы оңтүстік-шығыста ондаған басшылықтар мен бірнеше жоғары басшылықтар таралып жатты. Басшылықтарда көптеген қарапайым халықты билейтін ақсүйектер класы болды және олар үлкен топырақ үйінділері мен күрделі діни ғұрыптары бар ауылдар мен қалалармен ерекшеленді. Осы мәдениетпен кездесіп, сипаттаған белгілі зерттеушілердің қатарында Панфило де Нарваэс (1528), Эрнандо де Сото (1540) және Пьер Ле Мойн д'Ибервиль (1699) болды. 1730 жылға қарай барлық басшылықтар жойылып кетті. Олардың біртіндеп жойылуының басты себебі – құл шабуылдары мен ондаған мың индейлердің құлдыққа түсуі салдарынан туған хаос еді. Басқа факторларға еуропалық аурулардың таралуы, өзара соғыстар және еуропалық отарлаушылармен болған қақтығыстар жатты. Индей құлдары көбінесе АҚШ-тағы плантацияларда жұмыс істеді немесе Кариб теңізіндегі аралдарға экспортталды. Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласы – ең маңызды құл саудасы орталығы болды. Оңтүстік-шығыстағы индей халқы 1540 жылы шамамен 500 000 адамды құраса, 1730 жылы 90 000 адамға дейін азайды. Басшылықтардың орнына қарапайым тайпалар мен конфедерациялар құрылды, олар бөлшектенген елдерден аман қалғандар мен қашқынтардан тұрды. Жер үйін салушылардың жергілікті ұрпақтарының арасында алабамалықтар, апалачиліктер, каддолықтар, черокиліктер, чикасаулықтар, чоктаулықтар, криктер, гуалеліктер, хичитиліктер, хумалықтар және семинолдер бар, олардың барлығы әлі де Оңтүстікте тұрады. Миссисиппи мәдениетімен ата-тегінің байланысы осылай ғана анықталған катавабалықтар мен паухатандар да осы аймақта еуропалықтар келгенге дейін тұрған.

Испандық зерттеулер мен отарлау

[[File:DeSoto Map HRoe 2008. jpg|thumb|left|Эрнандо де Сото экспедициясы. Испан зерттеушісі және конкистадоры Эрнандо де Сото алтын іздеп, Қытайға жол ашу мақсатымен бұл аумаққа алғашқы еуропалық экспедицияны жетектеді. Өте ауқымды жоба болған де Сотоның Солтүстік Америка экспедициясы қазіргі Флорида, Джорджия, Оңтүстік Каролина, Солтүстік Каролина, Теннесси, Алабама, Миссисипи, Арканзас, Луизиана және Техас штаттарының аймақтарын қамтыды.

Революциялық соғыс

Вирджиния бастаған кейбір оңтүстік колониялар Массачусетс штатына қолдау көрсету арқылы Патриоттардың ісіне жандамақ болды. Грузия, ең жаңа, ең кішкентай, ең осал және әскери жағынан ең қауіпті колония, Конгрестегі қалған 12 колонияға қосылар алдында қысқа ғана уақыт күдіктенді. Осы уақытта Оңтүстік Каролина кез келген штаттың ең үлкен лоялисттік қолдауына ие болды, көбінесе шел жақтан немесе «жоғарғы жерлерден». 1775 жылдың сәуірінде Лексингтон мен Конкорд шайқастары туралы жаңалық келгенде, Патриоттардың күштері алдыңғы екі жылда құрылған құпия комитеттерді пайдалана отырып, барлық колонияны бақылауға алды. Шайқас басталғаннан кейін Вирджиния губернаторы Данмор жағалаудағы британдық соғыс кемесіне қашуға мәжбүр болды. 1775 жылдың соңында ол Патриоттардың иелерінен қашып, британдық армия үшін ерікті түрде соғысқа шыққан құлдарға бостандық ұсынатын жарлық шығарды. 1000-нан астам еріктілер британдық формада қызмет етті, көбінесе Эфиопия полкінде. Алайда олар Ұлы Көпір шайқасында жеңіліске ұшырады және көптегендері аурудан қайтыс болды. 1776 жылдың тамызында Корольдік флот Данморды және басқа да лауазымды тұлғаларды үйлеріне қайтарды, сонымен қатар 300 тірі қалған бұрынғы құлдарды бостандыққа жіберді. Оңтүстік саясаткерлері Континенттік Конгресте және Тәуелсіздік Декларациясын жазуда алдыңғы қатарда болды. Томас Джефферсон алғашқы нұсқаны жазды; қызығы, Джефферсонның нұсқасы өзі құл иесі болса да, Ұлыбританияны Солтүстік Америкаға құлдарды әкелгені үшін айыптады. Басқа делегаттар құлдық туралы кез келген сіңісуді құжаттан алып тастауды талап етті. Оңтүстік Каролина делегациясы құлдық институтын сақтауды қамтамасыз етті. Делегат Томас Линч, егер Конгресс құлдық туралы талқылау жүргізсе, елден бөлініп кетумен қорқытты, бұл Оңтүстік Каролина үшін құлдықты сақтау американдық ұлттылықтан маңыздырақ екенін көрсетті. Осы арада Эдвард Ратледж Континентальдық армиядан қара әскерлерді қууға сәтімен тырысты.

thumb|225px|alt=Йорктаун қоршауы екінші британдық армияның тапсыруымен аяқталды, бұл Америка революциялық соғысының аяқталуына жол ашты|Йорктаун қоршауы екінші британдық армияның тапсыруымен аяқталды, бұл Америка революциялық соғысы кезінде Солтүстік Америкада британдықтардың жеңіліске ұшырауына себеп болды. 1777 жылы Саратогадағы жеңілістен кейін және француздың Америка революциялық соғысына кіргеннен кейін британдықтар назарын оңтүстікке бұрды. Регулярлы әскерлердің саны азайғандықтан, британдық қолбасшылар ерікті сарбаздарға және лоялист элементінің ополченешілеріне көп сүйенген «оңтүстік стратегиясын» әзірледі. 1778 жылдың желтоқсан айының соңында британдықтар Саваннаны басып алып, Грузияның жағалауын бақылады. 1780 жылы олар Чарльстонды басып алып, үлкен американдық армияны тұтқынға алды. Камден шайқасындағы маңызды жеңіс британдық күштердің Грузия мен Оңтүстік Каролинаның көп бөлігін жақын арада бақылауға алуына әкелді. Британдықтар лоялисттердің туынан қолдау күтіп, ішкі аймақта бекіністер желісін құрды. Алайда, лоялисттердің саны жеткіліксіз болды, британдықтар Солтүстік Каролина мен Вирджинияға өте әлсіреген армиямен күресуге мәжбүр болды. Олардың артында олар басып алған аумақтың көп бөлігі хаотикалық партизан соғысына айналды, көбінесе лоялист және патриот ополченешілері арасында, патриоттар бұрын британдықтар бақылаған аумақтарды қайтарып алды. 1781 жылдың қаңтарында Оңтүстік Каролина штатының Коупенс қаласының жанындағы Коупенс шайқасы британдықтардан Оңтүстік Каролинаны қайтарудағы шешуші нүкте болды. Британдық армия Йорктаунға, Вирджинияға бағыт алды, онда оларды британдық флот құтқарады деп күтті. Флот келді, бірақ үлкен француз флоты да келді, сондықтан британдық флот Чесапик шайқасынан кейін Нью-Йоркке күш-жігер алу үшін қайтып келді, генерал Корнуоллис Вашингтон басқаратын әлдеқайда үлкен американдық және француз армияларының арасында қалды. Ол тапсырды. Ең көрнекті лоялисттер, әсіресе лоялист полктеріне қосылғандар, Корольдік флотпен Англияға, Канадаға немесе басқа британдық колонияларға эвакуацияланды; олар құлдарын алып келді, бірақ жерлерін жоғалтты. Оңтүстік штаттарда қалған басқа лоялисттер американдық азаматтарға айналды.

Үндістанды көшіру

"Индиандарды көшіру туралы" заң бірнеше жергілікті тайпаларды көшіруге және "Көз жасы жолына" (Trail of Tears) әкелді. 1830 жылы Конгресс "Индиандарды көшіру туралы" заңды қабылдады, ол президентке шығыс штаттарындағы жергілікті американдық тайпалардың жерлерін Миссисипи өзенінен батысқа орналасқан жерлерге айырбастау бойынша келісімдер жасауға уәкілеттік берді. Оның басты мақсаты – Американың оңтүстік-шығысынан, соның ішінде "Бес өркениетті тайпаны" қоса алғанда, жергілікті американдықтарды көшіру болды. Олар қоныс тебушілерге қажет болған жерлерді алып жатқан еді. Джексондық демократтар штат заңдарын мойындаудан бас тартқан жергілікті халықты батыстағы резервацияларға күштеп көшіруді талап етті. Уигтер мен дін қызметкерлері бұл әрекетке адамдық емес деп қарсылық білдірді. Көшіру салдарынан мыңдаған адам қаза тапты, бұл "Черокидің Көз жасы" (Cherokee Trail of Tears) трагедиясында көрініс тапты. Флоридадағы көптеген семинол үнділері батысқа көшуден бас тартты және Семинол соғыстарында жылдар бойы армиямен күресті. Өркениетті тайпаларға 4000 қара құлды өздерімен бірге алып жүруге рұқсат берілді, сондай-ақ кейбір босатылған құлдар да тайпалармен бірге батысқа кетті.

Соғыс алдындағы құлдық

Фредерик Дугластың өмірбаянынан, 4-тарау. Дуглас Мэриленд плантацияларындағы байлық, қанаушылық және билікті сипаттайды. Солтүстікте құлдар көбінесе үй шаруалары немесе ферма жұмысшылары болды, 1804 жылға дейін барлық Солтүстік штаттар құлдықты жойды. Континенттік Конгресс Солтүстік-Батыс аймағында және оның болашақ штаттарында құлдықты жойды. Сондықтан, 1804 жылға қарай Мейсон-Диксон шекарасы (бос Пенсильвания мен құлдар ұсталатын Мэриленд арасындағы шекара) «бос» және «құл» штаттарын бөліп тұратын белгілі бір сызыққа айналды. Оңтүстіктегі ақ нәсілді отбасылардың шамамен төрттен бірі құл иелері болды, олардың көпшілігі тәуелсіз шаруалар еді. Дегенмен, құлдық жүйе Оңтүстіктің әлеуметтік және экономикалық құрылымының негізін құрады, сондықтан құл иелері емес адамдардың көпшілігі осы жүйені жою туралы кез келген ұсынысқа қарсы болды, тікелей жою арқылы немесе жағдай бойынша босату арқылы. Оңтүстік плантациялық экономикасы сыртқы саудаға тәуелді болды, ал осы сауданың табысы Оңтүстік элиталары мен кейбір ақ шаруалардың неге құлдықты жоюға қатты қарсы болғанын түсіндіруге көмектеседі. Ғылымдағылар арасында құл иеленуші Оңтүстік капиталистік қоғам және экономика болған-болмағаны туралы пікірталас бар. Шетелден құлдарды импорттаудың орнына отандық өндіріс артты. Вирджиния мен Мэрилендте ауыл шаруашылығының жаңа дамуы болған жоқ, және олардың құлға деген қажеттілігі көбінесе қайтыс болғандардың орнын толтыру үшін болды. Табиғи өсім бұл қажеттілікті қамтамасыз етті: Вирджиния мен Мэрилендте құлдардың артық саны болды. Олардың темекі шаруашылықтары «тозығып» қалған еді, ал климат мақта мен қант қамысына қолайсыз болды. Құлдарды көбейтуге ынталандырғандықтан (бірақ оларға үйленуге рұқсат берілмегендіктен) артық саны одан да көп болды. Құлдықты қолдаған вирджиниялық Томас Родерик Дью 1832 жылы Вирджинияның «негр өсіретін штат» екенін жазды; яғни Вирджиния құлдарды «өндірді». Оның сөзіне сүйенсек, 1832 жылы Вирджиния жылына «6000-нан астам құлды» экспорттады, бұл «Вирджиния үшін байлық көзі» болды. 1836 жылғы газетте бұл көрсеткіш 40 мыңға жетеді деп айтылған, бұл Вирджинияға жылына шамамен 24 миллион доллар табыс әкелді. Жеке адамдар отбасыларымен және руларымен байланысын үзіп қалды. Ерте отарлаушылар әртүрлі тайпалардан құлдарды біріктіргендіктен, көптеген африкалықтар Африкадағы өз тайпалық тегі туралы білімдерін жоғалтты. Көбісі Америка Құрама Штаттарында көптеген буын бойы өмір сүрген отбасылардың ұрпақтары еді. 19 ғасырда құлдықты жақтағандар оны көбінесе «қажетті жамандық» деп қорғады. Олар сол кезде қара нәсілді құлдарды босату құлдықты сақтаудан гөрі әлеуметтік және экономикалық жағынан зиянды салдарға әкеледі деп қорқып жүрді. 1820 жылдың 22 сәуірінде Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушы әкелерінің бірі Томас Джефферсон Джон Холмске жазған хатында құлдықпен байланысты «біз қасқырды құлағынан ұстап тұрмыз, оны ұстап тұра алмаймыз, сонымен қатар қауіпсіз босата алмаймыз» деді. Әділдік бір таразыда, ал өзімізді сақтау екінші таразыда. Томас Джефферсоннан айырмашылығы, Джон К. Калхун 1837 жылы Сенатта сөйлеген сөзінде құлдықты «жамандық емес, жақсылық, тіпті жақсырақ жақсылық» деп жариялады. Калхун өзінің пікірін келесі аргументтермен растады: әрбір өркениетті қоғамда қоғамның бір бөлігі басқасының еңбегімен өмір сүруі керек; білім, ғылым және өнер бос уақытқа негізделген; қожайындары мен әйелдері мейірімділікпен қараған және қартайған шағында күтім көрген африкалық құл Еуропаның еркін жұмысшыларынан жақсырақ жағдайға ие; және құлдық жүйесінде капитал мен еңбек арасындағы қақтығыстар болдырмайды. Ол құлдықтың осы артықшылықтары «ел байлығы мен халқының өсуімен, сыртқы араласу болмаса, одан да анық бола бастайды» деген қорытындыға келді. Тарихшылар құлдықтың Оңтүстік Американың бүкіл қоғамына тигізген әсерін зерделеуде. Томас Соуэлл құлдықтың макроэкономикалық құндылығы туралы мынадай қорытынды жасады: Қысқасы, кейбір жеке құл иелері байыған және кейбір отбасылық байлық құлдарды пайдалану арқылы құрылған, бірақ бұл бүкіл қоғамның немесе тіпті оның құл емес халқының құлдық болмағанда одан да дамыған болар еді деп айтудан мүлдем өзгеше. Бұл дегеніміз, миллиондаған адамдар, үй шаруалары болсын, егін өндіргендер болсын, басқа да тауарлар жасағандар болсын, құл иелерінің байлығын арттыру үшін ғана қанаушылыққа ұшырады және адамгершілігінен айырылды.

Жою дағдарысы, саяси өкілдік және секционализмнің өсуі

Суретте – үш беймәлім ер адамның суреті. Олар құлдықты қолдаған, батысқа қарай кеңейген және құлдықтың таралуын бақылауға немесе салық салуға тырысқан федералдық әрекеттерді сынаған оңтүстік плантаторлар тобын көрсетеді. Құлдық әлі ең маңызды саяси мәселе болмаса да, штаттардың құқықтары антебеллум кезеңінің басында, әсіресе Оңтүстікте, үнемі көтеріліп тұратын. 1796 жылғы президенттік сайлауда федералист Джон Адамстың жеңісі Франциямен қарым-қатынастың нашарлауымен бірге болды. 1798 жылы XYZ дағдарысы осы шиеленісті күшейтті, Адамс Америкадағы француздық ықпалынан қаушады, француз агенттерінің ішкі саботаж жасауы және наразылық тудыруы мүмкін екенінен сескенді. Осы жағдайға және демократ-республикалық баспагерлердің Адамс пен федералистерге жасаған шабуылдарына жауап ретінде Конгресс «Шет елдіктер және бүлік актілерін» қабылдады. Акттің күшімен Солтүстік және Оңтүстіктегі «бүлікшіл» демократ-республикалық редакторлар түрмеге қамалды, соның нәтижесінде аталған штаттардың заң шығарушы органдары Томас Джефферсон мен Джеймс Мэдисонның авторлығындағы 1798 жылғы Кентукки және Вирджиния резолюцияларын қабылдады. Трица жылдан кейін, Жою дағдарысы кезінде Оңтүстік Каролинаның басшылары осы резолюцияларда жазылған «98-ші жылғы қағидаларды» штат заңдарының федералдық Конгрестің конституцияға қайшы деп таныған актілерін күштен шығару немесе оларды жергілікті түрде қолдануға жол бермеу құқығын негіздеу үшін пайдаланды. Жою дағдарысы 1828 жылғы тарифтің салдарынан туындады, ол Конгресс отандық өнеркәсіпті, әсіресе Солтүкте дамыту мақсатында қабылдаған протекционистік шара болды. 1832 жылы Оңтүстік Каролина заң шығарушы органы 1828 жылғы тарифті, Оңтүстікте «Жамандық тарифі» деп белгілі болғанды толығымен күштен шығарды, бұл штат пен федералдық үкімет арасында қақтығысқа әкелді. 1833 жылдың 1 мамырында президент Эндрю Джексон: «Тариф – тек сылтау ғана, ал шын мәнінде, Одақтың бөлінуі және оңтүстік конфедерациясы – нағыз мақсат еді. Келесі сылтау – негрлер немесе құлдық мәселесі болады», – деп жазды. Дағдарыс президенттің әрекеттері, Конгрестің тарифті төмендетуі және «Күш туралы заң» арқылы шешілсе де, ол кейінірек сепаратистік ойдың дамуы үшін маңызды рөл атқарды. Оңтүстік секционизмінің тағы бір факторы – «Оңтүстік әдеби жаршысы» және Дебоудың шолуы сияқты мәдени және әдеби журналдардың көбеюі болды.

Секциялық теңдік және жаңа аумақтардағы құлдық мәселесі

thumb|left|400px|1789–1861 жылдар аралығында АҚШ штаттары мен аумақтарының еркін/құлдық мәртебесін көрсететін анимация

Секционализмді күшейткен басты мәселе – құлдық еді, әсіресе, штат ретінде Одаққа қосылғысы келетін батыс аумақтарында құлдыққа рұқсат беру мәселесі. 19 ғасырдың басында мақта өндірісінің өркендеуімен құлдық ірі көлемде экономикалық жағынан тиімді бола бастады, сонымен қатар солтүстік тұрғындары оны экономикалық қауіп ретінде қарастыра бастады, тіпті олардың моральдық тұрғыдан көзқарасы бей-жай болса да. Солтүстік тұрғындарының көпшілігі құлдықты толығымен жоюды жақтамаса да, көбісі құлдықты жаңа аумақтарға таратуға қарсы болды, себебі олардың пікірінше, құлдардың болуы еркін еңбектің жалақысын төмендетіп жібереді. Сонымен қатар, оңтүстік тұрғындары Солтүстіктің экономикалық және демографиялық өсуінің өздерінің мүдделеріне қауіп төндіретінін көбірек сезінді. Одақ құрылғаннан кейін бірнеше онжылдық бойы жаңа штаттар қабылданғанда, Солтүстік пен Оңтүстік өздерінің секциялық айырмашылықтарын шеше біліп, саяси тепе-теңдікті сақтау үшін "құл" және "еркін" штаттарды тең санда қабылдауға келісті. Осы келісім арқылы Сенаттағы билік тепе-теңдігін белгісіз мерзімге сақтауға болады еді. Алайда, Өкілдер палатасының жағдайы мүлдем басқаша еді. Солтүстік индустриялық дамып, халық саны еуропалық иммигранттардың көптеп келуінің арқасында өскен сайын, Өкілдер палатасындағы солтүстік көпшілігі де артты, бұл оңтүстік саяси лидерлерін алаңдатты. Оңтүстік тұрғындары өздерінің мүдделерін қорғау үшін жеткілікті өкілдігі жоқ федералды үкіметке тәуелді болып қалуы мүмкін деп уайымдады. 1840 жылдардың соңында Миссисипи штатынан сенатор Джефферсон Дэвис Конгрестегі жаңа солтүстік көпшілігінің АҚШ үкіметін "Солтүстіктің өркендеуіне қызмет ететін құралға" айналдыратынын және солтүстік лидерлерінің "Оңтүстік халқының есебінен АҚШ индустриясын дамыту" мақсаты бар екенін мәлімдеді. Сан-Хассинто шайқасы, нәтижесінде Техастың АҚШ-қа қосылуы, Мексика-Америка соғысы және Техастағы құлдықтың нығаюы. Мексика-Америка соғысынан кейін көптеген солтүстік тұрғындары еркін және құл штаттарының шекарасына жаңа аумақтар қосылғанына алаңдады, ал аумақтардағы құлдық мәселесі күрт шиеленісті. Төрт жылдық секциялық қақтығыстан кейін 1850 жылғы Компромисс азаматтық соғыстың алдын алуға мүмкіндік берді. Бұл келісімге сәйкес Калифорния еркін штат ретінде қабылданды, соның ішінде Оңтүстік Калифорния да, осылайша онда жеке құл аумағы құрылуына жол берілмеді, ал Нью-Мексико мен Юта аумақтарында құлдыққа рұқсат берілді және 1850 жылғы қашқан құлдар туралы заң қабылданды, ол барлық азаматтарды қайда болса да қашқан құлдарды ұстауға көмектесуге міндеттейді. Төрт жылдан кейін, жасалған келісімдермен қол жеткізген бейбітшілік ақырына жетті. Канзас-Небраска заңында Конгресс құлдық мәселесін әр аумақтағы халықтың дауысына қалдырды, осылайша жаңа қоныстанған аймақты мекендеу үшін бәсекелес топтардың (құлдыққа жақтаушылар мен қарсыластардың) арасында тәртіпсіздік пен қақтығыс туды.

1860 жылғы сайлау, сецессия және Линкольнның жауабы

Суретте округтер бойынша нәтижелер көрсетілген, күңгір түстер жеңімпаз кандидаттың үлесінің жоғары екенін көрсетеді. Қызыл – Линкольн (Республикалық), көк – Дуглас (Солтүстік Демократтық), жасыл – Бреккинридж (Оңтүстік Демократтық), сары – Белл (Конституциялық Одақ) және күлгін – «Фьюжн» (Республикалық емес/Демократтық бірігу). Оңтүстік Каролинада сайлауға халықтың тікелей дауыс беруіне рұқсат берілмеген. Көптеген оңтүстік тұрғындары үшін соңғы шегі 1859 жылы Джон Браунның Харперс-Ферриге жасаған шабуылы болды, одан кейін 1860 жылғы президенттік сайлауда солтүстік республикашылдарының жеңісі тіркелді. Айта кетейік, Оңтүстік Каролинада халық дауысы болған жоқ. Республикашыл Авраам Линкольн төрттік жарыста президент болып сайланды. Оңтүстік штаттарындағы жергілікті басшылар Линкольннің сайлауға қатысуына кедергі келтірді, орнына көптеген сайлаушылар союзды сақтауды жақтаған Бреккинридж бен Беллдің арасынан таңдау жасады, сайлаудың басты тақырыбы құлдық болды. Бреккинридж Линкольн сайланса, құлдықты қорғау үшін Оңтүстік тәуелсіздігі қажет екенін айтты; Белл конституция құлдықты қорғап тұрғандықтан, бөлінудің қажеті жоқ екенін мәлімдеді. Оңтүстік Каролина заң шығарушы органының мүшелері бұрын Линкольн сайланса, Одақтан шығуға ант берген еді, ал штат 1860 жылғы 20 желтоқсанда бөлінуін жариялады. Оңтүстік Каролинаның бөліну туралы жариялаған мәлімдемесінде құлдық 17 рет айтылды, және ұлттық үкіметтің мүлік құқықтарын (құлдарды меншік ету құқығын) бұзуына қарсы Оңтүстік Каролинаның тәуелсіздігі ақталады. Қаңтар және ақпан айларында терең Оңтүстіктегі басқа алты мақта өсіретін штат та соған ілесіп кетті: Миссисипи, Флорида, Алабама, Джорджия, Луизиана және Техас. Қалған сегіз құлдар ұстаған штаттар шешімді кейінге қалдырды, бірақ жетіуі ақпан айында Монтгомериде (Алабама штаты) жаңа үкімет құрды: Америка Конфедерациялық Штаттары. Оңтүстік айманында Конфедерация әскерлері қарсылықсыз федералдық арсеналдар мен бекіністерді басып алды және Техастағы барлық АҚШ әскерлерін капитуляцияға мәжбүр етті. Ол кездегі президент Джеймс Бьюкенен конституция бойынша әрекет етуге өкілеттігі жоқ деп санайды, ал Линкольннің сайлануы мен қызметке кірісуі арасындағы төрт айда Оңтүстік өзінің әскери күшін нығайтты. Вашингтонда келісімге келу және қайта бірігу туралы ұсыныстар сәтсіз аяқталды, өйткені Конфедерация толық, тұрақты тәуелсіздік талап етті. Линкольн Оңтүстік Каролинадағы федералдық Форт Самтерге көмек кемесін жібергенде, Конфедерация үкіметі фортқа шабуыл жасауға бұйрық берді, ол 13 сәуірде капитуляциялады. Президент Линкольн штаттарды 75 000 әскерді 90 күнге федералдық мүлікті қайтару үшін қызмет етуге шақырды, және екі жаққа таңдау жасауға мәжбүр болған Вирджиния, Арканзас, Теннесси және Солтүстік Каролина дереу бөлінуге дауыс берді. Кентукки бейтараптығын жариялады.

Құлдықты жою

"Ескі қожайынның сапары" атты шығармада жаңа азат етілген құлдар мен олардың бұрынғы қожайындарының арасындағы шиеленісті кездесу суреттеледі. 1863 жылғы президент Абрахам Линкольннің "Азат ету туралы" жарияланымы Конфедерация құрамында тұратын, бірақ Одақ құрамында тұрмайтын барлық афроамерикалықтарға бостандық сыйлады. Оңтүстік аймақта ақ адамдар құлдардың көтеріліс жоспарлап отырғаны туралы кең таралған қауесеттерден алаңдады. Патрульдер күшейтілді. Құлдар көбірек тәуелсіздікке ие болды және жазаға қарсы тұруға бейімделді, бірақ тарихшылар көтерілістер болмағанын айтады. Басқыншылыққа ұшыраған аймақтарда ескі қожайынға адалдыққа қарағанда, бағынбаушылық жиі кездесті; Белл Уайли: "Бұл адалдықсыздық емес, еркіндіктің тартымдылығы" деді. Көптеген құлдар Солтүстік үшін тыңшы болып жұмыс істеді, ал көптегендері федералдық шекараға қашып кетті. 1862 жылға қарай, көптеген солтүстік көшбасшылары Оңтүстік сепаратизмінің негізгі себебі – құлдықты тікелей жою қажеттігін түсінді. Барлық шекаралық штаттар президент Линкольннің өтемақымен азат ету туралы ұсынысын қабылдамады. Дегенмен, 1865 жылға қарай Кентукки мен Делавэрден басқа барлық штаттар құлдықты жою процесін бастады. "Азат ету туралы жарияланым" Линкольнның 1863 жылғы 1 қаңтардағы жарлығы болды. Ол бірден АҚШ үкіметі мойындағандай, Конфедерацияның белгіленген аймақтарындағы 3 миллион құлдың құқықтық жағдайын "құлдан" "еркінге" өзгертті. Бұл заңның практикалық салдары мынадай болды: құл Конфедерация үкіметінің бақылауынан қашып, немесе федералдық әскерлердің алға жылжуы арқылы құтылған жағдайда, заңды және нақты бостандыққа ие болды. Елді мекен иелері азат ету олардың экономикалық жүйесін жоятынын түсінгендіктен, кейде құлдарын Одақ армиясының жете алмайтын жеріне көшірді. 1865 жылдың маусым айына қарай Одақ армиясы Конфедерацияның барлық аймақтарын бақылауға алды және барлық белгіленген құлдарды азат етті. Иелеріне ешқандай өтемақы төленбеді, сондай-ақ құлдардың өзі де ешнәрсе алмады. Көптеген азат етілгендер сол плантацияда қалды, ал басқалары Фридменс Бюросы басқарған босқындар лагерьлеріне жиналды. Бюро азық-түлік, баспана, киім-кешек, медициналық көмек, шіркеу қызметтерін, біраз мектептерді, заңдық қолдауды және еңбек шарты жасауға көмектесті. Тарихшы Леон Литвак былай атап өтті: "Соғыстың физикалық және эмоционалдық салмағынан ақ және қара оңтүстік тұрғындарының ешқайсысы зардап шекпеді. Мысалы, азық-түлік пен киімнің жетіспеушілігі екі нәсілдің де қиын жағдайға түсуіне әкелді". Қара нәсілділердің жағдайы нашар болды. Соғыстың соңында және одан кейін көптеген қара нәсілділер плантациядан кетіп қалды. Фридменс Бюросының босқындар лагерьлерінде талма сияқты жұқпалы аурулар эпидемиялық деңгейге жетті. Джим Даунс былай деді: "Аурулар мен сырқаттар азат етілген құлдарға солдаттарға қарағанда қаттырақ және өлімге әкелді, өйткені бұрынғы құлдардың тірі қалу үшін қажетті қарапайым жағдайлардың жоқтығынан зардап шегуі мүмкін". Азат ету құлдықтан құтылған адамдарды босатып, оларға Одақ желілеріне қашқанда таза киім, лайықты баспана, дұрыс тамақ және дәрі-дәрмекке қол жеткізу мүмкіндігін бермеді. Көптеген азат етілген құлдар Одақ лагерьлерінің артына қашып, сол жерде қайтыс болды.

Оңтүстік унионисттері

Оңтүстік ақ халықтары мен заң шығарушылар арасында Ұлттық үкіметтен бөлінуге толық қолдау ешқашан болған емес, әсіресе оңтүстікте. Вирджиния штатының заң шығару органы бастапқыда 2/3 дауыспен АҚШ құрамында қалуды шешті, ал Форт Самтер түскеннен кейін делегаттардың 36% қайтадан бөлінуге қарсы дауыс берді. Сонымен қатар, Солтүстік Каролина халқы көпшілік референдум арқылы АҚШ-та қалуды мақұлдады; кейіннен Солтүстік Каролина бөлініп шыққанда губернатор екінші референдум өткізуге рұқсат бермеді. Теннесси штатының шығыс Аппалачи аймақтарында одақтастық көзқарас күшті болды. Батыс Кентуккидің конфедерациялық губернаторы көпшілік ақ халық сецессиядан бас тартады деп сенгендіктен бейтараптық жариялады. Азамат соғысы кезінде Конфедерацияның мүдделеріне қарсы болған оңтүстікшілер Оңтүстік Юнионистері деп белгілі болды. Олар сондай-ақ Одаққа адалдар немесе Линкольннің адалдары деп те аталды. Конфедерацияның он бір штатының ішінде Теннесси (әсіресе Шығыс Теннесси), Вирджиния (сол кезде Батыс Вирджиния да кірген) және Солтүстік Каролина штаттарында Юнионистердің ең көп саны шоғырланған. Оңтүстік Аппалачияның көптеген аймақтарында одақтастық сезімдер де болды. Конфедерация бақылауындағы штаттарда тұратын 100 000-ға жуық адам Одақ армиясында немесе одақтастық партизандық топтарында қызмет етті. Оңтүстік Каролинадан басқа, барлық штаттарда ұйымдастырылған Юнионист армиясы болды. Оңтүстік Юнионистері әртүрлі топтардан шыққан болса да, көпшілігі аймақтың соғысқа дейінгі үстем плантаторлық класынан әлеуметтік, мәдени және экономикалық жағынан ерекшеленді. 1863 жылы Конгресс Вирджинияның қалған бөлігінен Батыс Вирджинияға тәуелсіздік берді, себебі олардың Одаққа адалдығын бағалады және Одақ әскерлерінің қорғауымен қамтамасыз етілді. Шығыс Вирджиниядан алыс орналасқан қалалар мен аудандар штаттық мәртебеге көбірек қолдау көрсетті. Миссисипидегі бір округ Конфедерациядан бөлініп, құлдарды азат ету арқылы Джонстың еркін штаты болып құрылды. Техаста жергілікті билік өкілдері Азамат соғысы кезінде Юнионистер мен немістерді мазақтады және өлтірді. Техастағы Кук округінде 150 күдікті Юнионист тұтқындалды; 25 адам сотсыз линчтелді, ал тағы 40 адам жеңілдетілген соттан кейін асылды. Әскерге шақыруға қарсылық, әсіресе неміс немесе мексикалық тегі бар техастар арасында кең таралған еді; соңғыларының көпшілігі Мексикаға қашып кетті. Конфедерация шенеуніктері жасырынған потенциалды әскерге шақырылғандарды іздеп тауып, өлтіруге тырысты. Алабамадағы Оңтүстік Юнионистерінің соғыс кезінде Одақты қолдауын жалғастырғандары туралы зерттеуде олар әдетте "ескіше" немесе "Джексондық" консервативті демократтар немесе бұрынғы вигтер екені анықталды, олар федералды үкіметті экономикалық және саяси қауіпсіздік қамтамасыз еткендіктен қорғауға лайық деп есептеді. Құл иелерінің бір бөлігі одақты сақтау құлдықты қорғаудан маңыздырақ деп санайтын. Олардың арасында өздерін "Ақтөбе" партиясының мүшелері ретінде таныстырғандар да болды. Алайда, олардың көптеген ата-бабалары 1776 және 1812 жылдары АҚШ үшін соғысқан, сондықтан АҚШ-қа қарсы көтерілу еркекшелікке жатпайтын және арсыздыққа толы әрекет деп санайтын.

Үндістан аумағы

Конфедерация генерал-бригадирі Стэнд Уоти, индейлерді қоныс аударудан аман қалған чероки және Одаққа соңғы бағынған конфедерация генералы. Миссисипи батысындағы Конфедерация жақтастары, АҚШ федералды бекіністерін және нысандарын эвакуациялағаннан кейін, Үндістан аумағының бір бөлігіне де талап етті. Бұл – отыз жыл бұрын қоныс аударылған сол түпкілікті американдық тайпалар еді. Азамат соғысына қатысқан Үндістан аумағынан шыққан американдық үнді әскерлерінің жартысынан астамы Конфедерацияны қолдады; әр тайпадан әскерлер мен бір генерал жалданып алынды. 1861 жылдың 12 шілдесінде Конфедерация үкіметі чоктау және чикасау үнді тайпаларымен шартқа қол қойды. Бірнеше шайқастан кейін Одақ әскерлері аумақты бақылауға алды. Үндістан аумағы Конфедерацияға ресми түрде қосылмады, бірақ Конфедерация Конгресінде өкілдік алды. Көптеген үнділер Конфедерация армиясының тұрақты бөлімдеріне қосылды. 1863 жылдан кейін тайпалық үкіметтер Конфедерация Конгресіне өкілдерін жіберді: чероки тайпасынан Элиас Корнелиус Будинот, семинол және крик тайпаларынан Сэмюэл Бенттон Каллахан. Чероки тайпасы Конфедерациямен одақтасты. Олар құлдықты қолдады, оны жоюға қарсы болды және Одақ өздерінің жерлерін басып алады деп қорқыды. Соғыстан кейін Үндістан аумағы таратылды, олардың қара құлдары босатылды және тайпалар өздерінің бір бөлігін жоғалтты.

Материалдық апат және адам шығыны

Америкадағы Азамат соғысының аяқталуы және қайта құру кезеңінде бір кезде өркендеген экономика қираған күйде болды. Гесселтиннің (1936) айтуынша, соғыстан оралған жауынгерлер үйлерінде кең ауқымдағы қираушылықты кездестірді. Шенноа аңғарында қараңғыланған түтіндер, бір кездері үй болған суық күл үйінділерін күзетіп тұрды. Оңтүстік аймақтарында қоршаулар құлап, егістіктерде арамшөп өсіп, терезелер сынған, мал жойылған. 1860 жылдан кейінгі онжылдықта мүліктің бағасы 30-дан 60 пайызға дейін төмендеді. Мобилде бизнес тоқтап тұрды, Чаттануга мен Нэшвилл қирады, ал Атлантаның өнеркәсіптік аймақтары күлге айналды. Конфедерация жағынан 94 000 адам шайқаста, 164 000 адам аурудан, ал 26 000 адам Одақ түрмелерінде қаза тапты. Одақ жағынан 110 000 адам шайқаста, 225 000 адам аурудан, 30 000 адам Конфедерация түрмелерінде қайтыс болды. Солтүстік әскерінің қазасы оңтүстік әскерінің қазасынан абсолютті сандар бойынша көп болды, бірақ халықтың зардап шеккен үлесі бойынша үштен екі есеге азырақ болды. Соғыс кезінде азаматтардың қанша қаза тапқаны белгісіз, бірақ босқындар мен бұрынғы құлдар арасында ең көп болды. Соғыстың көп бөлігі Вирджиния мен Теннессиде өтті, бірақ Конфедерацияның барлық штаттарына, сондай-ақ Мэриленд, Батыс Вирджиния, Кентукки, Миссури және Үндістан аумағы сияқты шекаралық штаттарға әсер етті. Геттисбург шайқасы кезінде Пенсильвания солтүстік штаттарының ішіндегі ірі шайқас ошағы болды. Конфедерацияда Техас пен Флоридада әскери қимылдар аз болды. Конфедерацияның 9 штатындағы 645 округтің (Техас пен Флоридадан басқа) 56%-ында Одақтың әскери қимылдары болды, онда 1860 жылы ақтардың 63%-ы және құлдардың 64%-ы тұрды. Дегенмен, қимылдар басталған кезде кейбір адамдар қауіпсіз аймақтарға қашып кеткендіктен, соғысқа ұшыраған халықтың нақты саны белгісіз. 1861 жылы Конфедерацияда 835 000 тұрғыны бар 297 қала мен кент болды, олардың 681 000 тұрғыны бар 162 қаласы бір кезде Одақ әскерлері басып алған. Олардың оны соғыс қимылдарынан жойылған немесе қираған, соның ішінде Атланта (1860 жылы 9 600 тұрғыны бар), Колумбия және Ричмонд (соғысқа дейін 8 100 және 37 900 тұрғыны бар), сондай-ақ 1861 жылы кездейсоқ өрттен көп бөлігі жойылған Чарльстон. Бұл он бір қалада 1860 жылғы санақта 115 900 адам немесе қалалық Оңтүстіктің 14%-ы тұрды. Тарихшылар олардың басып алынған кездегі халқын есептеген жоқ. Жойылған қалаларда тұратын адамдардың саны Конфедерация халқының 1%-дан астамын құрады. Сонымен қатар, 45 сот ғимараты (830-ның ішінде) өртенді. Оңтүстік шаруашылығы жоғары деңгейде механизацияланбаған. 1860 жылғы санақта шаруашылық құралдары мен машиналарынң құны 81 миллион доллар болды, ал 1870 жылы 40%-ға төмендеп, 48 миллион долларға жетті. Көптеген ескі құралдар көп қолданылғандықтан сынған, оларды ауыстыру мүмкін болмады, тіпті жөндеу де қиын болды. Оңтүстік тұрғындарына келген ең үлкен апаттардың бірі – көлік жүйесіне келтірілген зардап болды. Жолдар өтпейтін немесе жоқ болды, ал көпірлер қирады немесе суға кетті. Маңызды өзен көлігі тоқтап тұрды: бөгеттер бұзылды, арналар бұғатталды, тұтқындалмаған немесе жойылмаған аздаған бу кемелерінің жағдайы нашар болды, кемежайлар бұзылды немесе жоғалып кетті, ал оқытылған персонал қайтыс болды немесе тарады. Аттар, қашырлар, өгіздер, арбалар, вагон және шаналардың барлығы бір кездері жау әскерлеріне түсті. Темір жолдар істен шығып, көптеген компаниялар банкрот болды. Бұл жолдар жаудың басты нысанасы болды. Алабама штатының 114 мильдік бір бөлігінде барлық көпірлер мен бағаналар қирады, арқандар шіріп кетті, ғимараттар өртенді, су қоймалары жойылды, арықтар толтырылды, ал жолдар бұталар мен бұталарға толы болды. Колумбия мен Атланта сияқты байланыс орталықтары қирады, шеберханалар мен қорыту зауыттары қирады немесе бұзылды. Тіпті шайқастан тыс аймақтарда да, соғыс майданында қажетті жабдықтар үшін пираттықпен алынған, ал соғыс уақытында қолданылған және жарамды жөндеулер немесе алмастырулар болмаған жағдайда, барлығы ыдырау күйіне түсті. Темір жолдың ұзындығы көбінесе ауылдық жерлерде орналасқан. Соғыс темір жолға ілесіп, Оңтүстіктегі темір жолдың үштен екісі, көпірлер, темір жол сарайлары, жөндеу цехтары мен жылжымалы құрам Одақ әскерлері жеткен аймақтарда болды, олар мүмкіндігінше жүйелі түрде жойды. Оңтүстік 9400 миль (15128 км) жолға ие болды, ал 6500 миль (10461 км) Одақ әскерлері жеткен аймақтарда болды. Шамамен 4400 миль (7081 км) Шерман және басқа да Одақ генералдары темір жол жүйесін жүйелі түрде жою саясатын қабылдаған аймақтарда болды. Тіпті...

Темір жолдар

Жаңа, заманауи теміржол жүйесін салу Оңтүстіктің экономикалық жаңғыруы үшін өте қажет деп есептелді, ал жаңашылдар "Гүлденушілік ішкі сенімге" инвестиция жасады. Солтүстік ақшасы Оңтүстіктегі теміржолдарды қайта құруға және оларды күрт кеңейтуге қаржылады; олар рельс ені, жабдықтары және қызмет көрсету стандарты тұрғысынан жаңартылды. 1873 жылғы экономикалық дағдарыс АҚШ-тың барлық аймақтарында кеңеюді тоқтатты, көптеген Оңтүстік желілерін банкротқа ұшыратты немесе облигациялары бойынша үлесті төлеуге мүшкіл жағдайға түсірді. Оңтүстік теміржол желісі 1870 жылы 11000 миль (17703 км) болса, 1890 жылы 29000 миль (46671 км) -ге дейін кеңейді. Теміржолдар білікті мамандығы бар шеберлер тобын қалыптастыруға көмектесті және аймақтың көп бөлігінің шалқаруын жойды. Алайда, жолаушылар саны аз болды, мақта өнімін жинау маусымында тасымалдаудан басқа, жүк айналымы да аз болды. Желілердің көп бөлігі Солтүстік адамдарына тиесілі болды, олар қажетті заңдарды қабылдау үшін сыбайлас жемқор саясаткерлерге көп ақша пара беруге мәжбүр болды.

Қайта құруға қарсылық

1869 жылғы 4 наурызда ККК-нің ақ Scalawags (сол жақта) және Carpetbaggers (оң жақта) өлтіреміз деп қорқытқан карикатурасы. Суретте Арад Саймон Лейкин ("Огайо") және Ноа Б. Клауд ағашқа ілінген күйде бейнеленген. Қайта құру бұрынғы конфедерациялықтарды ренжітті, себебі олардың көпшілігі Ironclad Oath Anti Confederate салдарынан дауыс беру құқығынан айырылды, бұл кейбір штаттарда ақ дауыс берушілердің 10-20%-ын, ал басқаларында кішірек топтарды құрады. Көптеген конфедерациялық шектеулер 1870 жылы алынып тасталды, бірақ барлығы 1884 жылы толық жойылды. Қайта құру кезінде көптеген афроамерикандықтар мен кейбір кедей ақтар осы құқықтарды алғаш рет иелене бастады. Конституцияға 13-ші түзету (құлдыққа тыйым салды), 14-ші түзету (афроамерикандықтарға АҚШ-тың толық азаматтығын берді) және 15-ші түзету (қара еркектерге дауыс беру құқығын берді) қабылданғаннан кейін Оңтүстіктегі афроамерикандықтар бұрынғыдан гөрі көбірек құқықтарға ие болды. Жеңіліске және қоғамдағы өзгерістерге реакция бірден басталды, 1866 жылы көтерілісшілердің алғашқы күші ретінде Ку-Клукс-Клан сияқты террористік ұйымдар пайда болды. Олар босатылған құлдарды және олардың ақ нәсілді одақтастарын шабуылдап, өлтірді. 1870 жылдарға қарай Біріккен Лига және Қызыл жейделер сияқты ұйымдасқан жартылай әскери топтар республикашыларды қызметтен шығаруға және қара нәсілді адамдарды дауыс беруден тоқтатуға немесе қорқытуға қатысты. Бұл кезеңдегі ақ үстемдік зорлық-зомбылықтың классикалық мысалы – Камилла қырғыны, онда республикалық саяси митингке қатысуға тырысқан 12 афроамерикандық адам бұзақылар тобымен өлтірілді. Бұл оқиға Конгресске Грузияның штат мәртебесін уақытша жоюға себеп болды. Миссисипи штатының демократ өкілі Уайли П. Харрис 1875 жылы ақ үстемдік көзқарасын былай түсіндірді: Егер Федералдық әкімшіліктің қолдауымен кез келген екі жүз оңтүстік адам Индианаполиске барып, Индиана халқын қуғанда, барлық билік, мәртебе және пайда орындарын басып алғанда, халықты қастандықшылар мен варварлар деп жамандаса, мемлекеттік басқарудың барлық салаларына жемқорлық енгізсе, үкіметті құрлыққа айналдырса, ең білімсіз топтармен одақтасып, ағартылған, зиялы және ізгі адамдарға қарсы соғыс ашса, мұндай жағдай қандай әлеуметтік қатынастарға әкелер еді?

Депрессия және оңтүстіктің үй майданы 1933-1945

1942 жылы Теннесси штатының Дуглас бөгетінде жұмыс істеп жатқан ағаш шебердің суреті (Теннесси алқабының билігі салған). Кейіннен Оңтүстік экономикасы Ұлы депрессия мен Шаңды дауылға ұшырады. 1929 жылы Уолл-стриттегі құлаудан кейін экономика ауыр соққыға ұшырап, миллиондаған адам жұмыссыз қалды. 1934 жылдан бастап 1939 жылға дейін созылған қатты жел мен құрғақшылықтың экологиялық апаты Техас пен Арканзас, Оклахома Панхандл аймағы және айналасындағы жазықтардан адамдардың көшіп кетуіне әкелді. Нәтижесінде 500 мыңнан астам америкалық үйсіз, аш және жұмыссыз қалды. Мыңдаған адамдар Батыс жағалауында экономикалық мүмкіндіктер іздеу үшін аймақты тастап кетті. Франклин Рузвельттің прогрессивті коалициясы және тіпті Франклиннің жұбайы Элеонора Рузвельт реформалар қаласа да, Рузвельт әкімшілігі Оңтүстік Демократиялық партиясының сегрегациялық қанатымен келісімге байланысты Джим Кроу және басқа да расистік саясатқа араласпады. Сегрегациялық демократтардың Конгресс дауысы болмаса, «Жаңа мәміле» заңнамасы Конгресс тарапынан қабылдалмауы мүмкін еді. Президент Франклин Д. Рузвельт Ұлы депрессия кезінде көмекке ең мұқтаж аймақ ретінде Оңтүстікті атады. Оның әкімшілігі 1933 жылы ауылдық жерлерді электрмен қамтамасыз ету және дамуды ынталандыру үшін Теннесси алқабының билігі сияқты бағдарламаларды құрды. Төмен өнімділікпен байланысты ауыл шаруашылығы аймақтың өсуін шектеді, өнеркәсіптік дамудың төмен деңгейі, кәсіпкерлік белсенділігінің жетіспеуі және капиталға инвестиция құюдың болмауы да осыған себеп болды. Екінші дүниежүзілік соғыс Оңтүстікте экономикалық жағынан маңызды өзгерістер болған кезең болды, себебі федералды үкімет жаңа өнеркәсіптер мен әскери базаларды дамытып, көптеген аймақтарда қажетті капитал мен инфрақұрылымды қамтамасыз етті. АҚШ-тың барлық аймақтарынан адамдар Оңтүстікке әскери оқу және аймақтың көптеген базаларындағы және жаңа өнеркәсіптеріндегі жұмыстарға келді. Соғыс кезінде және одан кейін миллиондаған ақ және қара түсті шаруалар ауыл шаруашылығын тастап, басқа мамандықтарға және қалалық жұмыстарға ауысты. АҚШ 1940 жылдың көктемінде соғысқа дайындалуды бастады. Оңтүстіктің жылы ауа райы армияның 60% жаңа оқу лагерьлерін және жаңа әуежайлардың жартысына жуығын салуға қолайлы болды. Жаңа әскери нысандарға жұмсалған шығыстардың 40% Оңтүстікке кетті. Мысалы, 1940 жылы Флорида штатының Старк қаласында 1500 адам тұратын шағын қалада Блэндинг лагері құрылды. 1941 жылдың наурыз айында 20 мың адам 60 мың солдатқа арналған тұрақты лагерьді салған. Соғыс үшін ақша көп мөлшерде жұмсалды, Оңтүстіктегі әскери нысандарға 4 миллиардтан астам доллар, ал қорғаныс өнеркәсіптеріне 5 миллиард доллар жұмсалды. Үлкен кеме жасау орындары Вирджинияда, Чарльстонда және Мексика шығанағының жағалауында салынды. 1943 жылы Теннесси штатының Вультее Нешвиллдегі «Рузи Риветтер» қол бұрғылаумен жұмыс істеп жатқандағы сурет. Даллас-Форт-Уорт және Джорджияда ірі ұшақ зауыттары ашылды. Ең құпия және қымбат операция Теннесси штатының Оук-Ридж қаласында болды, онда атом бомбасы үшін уранды дайындау үшін жергілікті электр энергиясының шексіз мөлшері пайдаланылды. Соғыс кезінде өндірісте жұмыс істейтін жұмысшылардың саны екі есеге көбейді. 1945 жылы көптеген оқу орталықтары, фабрикалар және кеме жасау орындары жабылды, бірақ барлығы емес. Қиын шаруашылықтан шыққан отбасылар өсіп келе жатқан қалалық Оңтүстікте жұмыс іздеу үшін қалды. Аймақ өнеркәсіптік және коммерциялық өсуге жетті, бірақ оның табысы мен жалақысы ұлттық орташа деңгейден қалып қойды. Дегенмен, Джордж Б. Тиндалл атап өткендей, трансформация «индустриялық әлеуетті, жаңа ойлау қалыптарын көрсету және индустрияландырудың қоғамдық қызметтерді талап ететінін мойындау» болды. 1940 жылдан 1945 жылға дейінгі кезеңде жан басына шаққандағы табыс 140% -қа өсті, ал АҚШ-тың басқа жерлерінде бұл көрсеткіш 100% -ды құрады. Оңтүстіктің табысы 59% -дан 65% -қа дейін өсті. Дьюи Грантхэм соғыстың «Оңтүстіктің экономикалық артта қалуынан, кедейлігінен және ерекше ауылдық өмірінен кенеттен шығуына» себеп болғанын айтты, себебі аймақ ұлттық экономикалық және әлеуметтік өмірдің негізгі ағынына жақындады.

Қара белдеудегі әлеуметтік-экономикалық плантациялар жүйесінің құлдырауы

Оңтүстік экономикалық тарихшылары көбінесе ақ үстемдігі мен мақта плантациялары жүйесінің кейінгі отарлық дәуірден 20 ғасырдың ортасына дейін сақталуын, одан кейін күйреуін атап көрсетеді. Гарольд Д. Вудман 1920-1970 жылдар аралығындағы ыдырауға сыртқы күштер себеп болғандығын былай түсіндіреді: Маңызды өзгеріс болған кезде, оның бастамасы Оңтүстіктен тыс жерден келді. Ұлы депрессия Жаңа мәміле реформаларын тудырды, соғыс солтүстікте еңбекке деген сұранысты күшейтті, мақта жинау машиналарын жетілдіру, азаматтық құқықтар заңнамасы және сот шешімдері плантациялық жүйені жойды, жер иелерінің немесе саудагерлердің гегемониясын күйретті, ауыл шаруашылығын әртараптандырып, еңбекке негізделген өндірістен капиталға негізделген өндіріске айналдырды және расизмге заңдық және заңсыз қолдау көрсетуді тоқтатты. 19 ғасырдың ортасында соғыс, жауап беру, әскери оккупация, құлдардың мүлігін тәркілеу және мемлекеттік және ұлттық заңнама әкеле алмаған үзіліс, 20 ғасырдың екінші үштен бірінде ақыры келді. "Екінші қайта құру" шынайы Жаңа Оңтүстікті құрды.

Саясат - партиялық өзгерістердің үлкен көзі

Сол жағында Роанльд Рейган және Оңтүстік Каролинаның сегрегациялық сенаторы Стром Турмонд. Оңтүстік либералдары Нью-Дил коалициясының маңызды бөлігі болды – оларсыз Рузвельттің Конгресте көпшілігі болмас еді. Типтік көшбасшылар: Техастағы Линдон Б. Джонсон, Алабамадағы Джим Фолсом және Джон Спаркман, Флоридадағы Клод Пеппер, Луизианадағы Эрл Лонг және Хейл Боггс, сондай-ақ Теннессидегі Эстес Кефовер. Олар шағын фермерлерге субсидия беруді және жаңадан құрылған кәсіподақ қозғалысын қолдады. Солтүстік-оңтүстік коалициясының маңызды шарты – солтүстік либералдарының Оңтүстікте және елдің басқа аймақтарындағы нәсілшілдік мәселесіне немқұрайлы қарауы болды. Бірақ 1945 жылдан кейін, әсіресе Миннесоталық жас Хьюберт Хамфри бастаған солтүстік либералдары азаматтық құқықтарды басты мәселе етіп көтерді. Олар 1948 жылы Труманды оларға қосылуға көндірді. Консервативті Оңтүстік демократтары – Диксикраттар аймақтың жартысындағы штаттық партияларды бақылауға алып, Стром Турмондты президенттікке Труманға қарсы ұсынды. Турмонд тек терең Оңтүстікте жеңіске жетті, бірақ бұл қауіп 1952 және 1956 жылдары ұлттық Демократиялық партияның азаматтық құқықтарды басты мәселе етпеуін қамтамасыз етті. 1956 жылы Оңтүстіктің 128 конгрессмені мен сенаторының 101-і мәжбүрлі десегрегацияны айыптайтын Оңтүстік манифестіне қол қойды. Оңтүстіктегі кәсіподақ қозғалысы бөлініп, саяси ықпалын жоғалтты. Оңтүстік либералдары қиын жағдайға түсті – көпшілігі үнсіз қалды немесе либерализмдерін жұмсартты, ал кейбіреулері жағын ауыстырды, қалғандары либералды жолмен жүре берді. Бірақ соңғы топ бірінен соң бірі жеңіліске ұшырады; тарихшы Нуман В. Бартли былай деді: «Шындығында, «либерал» сөзі оңтүстік саяси лексикасынан бірте-бірте жоғалып, тек қорлау мағынасында қолданылатын терминге айналды». Республикалық кандидаттар 1972 жылдан бері президенттік сайлауда Оңтүстікте жеңіске жетті, 1976 жылды қоспағанда. Дегенмен, аймақ толығымен біртұтас емес, 1976 жылдан бері демократиялық партияның барлық сәтті кандидаттары кем дегенде үш Оңтүстік штатын жеңіп алды. Барак Обама 2008 жылы Флорида, Мэриленд, Делавэр, Солтүстік Каролина және Вирджиния штаттарында жеңіске жетті, бірақ 2012 жылғы қайта сайлау науқанында Солтүстік Каролинадағы жеңісін қайталай алмады. Джо Байден де 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Мэриленд, Делавэр, Вирджиния және Джорджия штаттарында жеңіске жетіп, қазіргі демократ үшін Оңтүстікте жақсы нәтиже көрсетті.

Американың сыртқы саясатындағы оңтүстік

Дикси миссиясының командирі полковник Дэвид Д. Барретт пен Мао Цзэдун 1944 жылы Еньань қаласында. Оңтүстік әрқашан сыртқы істерге, әсіресе оңтүстік-батысқа қарай кеңеюге және оңтүстік экспорттары үшін шетелдік нарықтардың маңыздылығына қатысты күшті, агрессивті қызығушылық танытты – мақта, темекі және мұнай. Барлық оңтүстік штаттары Американдық революцияны қолдады, Вирджиния штаттары арасында жетекші орын алды. Оңтүстік, әдетте, 1812 жылғы соғысты қолдады, бұл солтүстік-шығыстағы қалған Федералистік партия белсенділерінің күшті қарсылығынан өзгеше болды. Оңтүстік демократтары Техасты қосып алу және Мексикамен соғысқа қолдау көрсетуге бастама көтерді. Луизиана штатының қант аймағын ескермегенде, төмен тариф саясаты басымдыққа ие болды. Оңтүстік тарихында экспорт Оңтүстік экономикасының негізгі құрауышысы болды, ол колониялық кезеңде темекі, күріш және индигодан басталды. 1800 жылдан кейін мақта АҚШ-тың басты экспорттық тауарына айналды. Американдық Азамат соғысында Конфедерация шенеуніктері Еуропаның мақтаға деген қажеттілігі Оңтүстікке көмек көрсету үшін араласуға себеп болады деп жаңылысты, себебі «Мақта – патша». Оңтүстіктер халықаралық нарықтарға деген қажеттіліктерін есепке алып, белсенді халықаралық саясатты қажет етті. 1913-1921 жылдары АҚШ президенті болған Вудро Вильсонның Бірінші дүниежүзілік соғыс және Ұлттар лигасына қатысты сыртқы саясаты Оңтүстікте мықты қолдауға ие болды. 1930 жылдары изоляционизм және «Америка ең алдымен» көзқарастары Оңтүстікте ең әлсіз болды, ал интернационализм ең күшті болды. Оңтүстік консервативті демократтары «Жаңа келісімнің» ішкі саясатына қарсы болды, бірақ екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франклин Рузвельттің интернационалистік сыртқы саясатын белсенді түрде қолдады. Тарихшылар бұл ерекшелікке әртүрлі түсіндірмелер берді, мысалы, аймақтағы күшті әскери дәстүр. Вирджиния әскери институтының түлегі, генерал Джордж Маршалл Еуропаны екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайта құруға көмектесетін Маршалл жоспарымен танымал. Бейбітшілдікке қарағанда, Оңтүстік ерлік пен ар-ұяқ, жауынгерлік қабілетімен мақтаныш және зорлық-зомбылыққа бейжай қарауды қадағалады. Вирджиния штатының сенаторы Картер Глас 1941 жылдың мамыр айында былай деп мәлімдеді: «Вирджиния әрқашан азаттық үшін күрестің алдыңғы қатарында болды. Ол бүгін де, бұрынғыдай, елге ерлікпен басшылық етуге дайын». Вьетнам соғысы кезінде Дж. Уильям Фулбрайт (Арканзас) және Мартин Лютер Кинг (Грузия) сияқты агрессияға қарсы шыққандар болды, олар Линден Джонсонға (Техас) және Мемлекеттік хатшы Дин Раскке (Грузия) қарсы болды, бірақ соғыс Оңтүстікте көбінесе қолдау тапты.

Негізгі дереккөздер

Кларк, Томас Д. Жаңа Оңтүстікке саяхат, 1865–1955: Библиография (2 том. 1962), Оңтүстікке саяхат жасаған американ және еуропалық саяхатшылардың шамамен 1000 кітабының түсіндірмелі библиографиясы; Автор туралы ақпарат, мазмұны, автордың көзқарасы немесе қисыны және ақпараттың сапасы талқыланады. Кейбір тақырыптар books.google.com сайтында қолжетімді.
Кларк, Томас Д. Ескі Оңтүстіктегі саяхат (3 том. 1956–59); 1865 жылға дейін Оңтүстікке саяхатшылар жариялаған шамамен 1300 кітаптың түсіндірмелі библиографиясы; Автор туралы ақпарат, мазмұны, автордың көзқарасы немесе қисыны және ақпараттың сапасы талқыланады. Кейбір тақырыптар books.google.com сайтында қолжетімді.
Джонсон, Чарльз С. Оңтүстік округтерінің статистикалық атласы: 1104 оңтүстік округінің әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерінің тізімі және талдауы (1941). Үзінді.
Филипс, Ульрих Б. Плантациялар мен шекаралық құжаттар, 1649–1863; Колониялық және соғыстан бұрынғы Оңтүстіктегі өнеркәсіптік тарихты көрнекті бейнелейтін құжаттар: МСС және басқа да сирек көздерден жинақталған. 2 томдық (1909). 1 және 2 томдар онлайн нұсқасы 716 бет.