Веймар Республикасының консервативтік революциясы

Кіріспе

Веймар республикасы кезіндегі неміс ұлттық консервативті қозғалысы (1918–1933)

Консервативті революция (Konservative Revolution), сондай-ақ неміс неоконсервативті қозғалысы немесе жаңа ұлтшылдық деп те аталады, 1918–1933 жылдары (Бірінші дүниежүзілік соғыс пен нацистер билікті басып алуы арасында) Веймар республикасы мен Австрияда белгілі болған неміс ұлттық консервативті қозғалысы еді. Консервативті революционерлер мәдени қарсы революцияға қатысып, Германияның құруы керек институттардың мәніне қатысты әртүрлі көзқарастарды көрсетті, оны тарихшы Роджер Вудс «консервативті дилемма» деп атады. Дегенмен, олар көбінесе дәстүрлі Вильгельминдік христиан консерватизміне, теңгерімшілдікке, либерализмге және парламенттік демократияға, сондай-ақ буржуазияның мәдени рухы мен жаңашылдыққа қарсы болды. Тарихшы Фриц Штерн терең «мәдени күйзеліс» деп атаған, қазіргі заманның рационализмі мен ғылымға деген сенімсіздікке ұшыраған консервативті революция теоретиктері 19-ғасырдың әртүрлі элементтерінен шабыт алды, соның ішінде Фридрих Ницшенің христиандық этиканы, демократияны және теңгерімді жек көруінен; неміс романтизмінің антимодерндік және антирационалистік тенденцияларынан; Völkisch қозғалысы қалыптастырған, органикалық және табиғи түрде ұйымдасқан халықтық қауымдастыққа қатысты көзқарастан; Пруссияның милитаристік және авторитарлық ұлтшылдық дәстүрінен және Бірінші дүниежүзілік соғыстың майдан шебіндегі серіктейлік және иррационалды зорлық-зомбылық туралы өз тәжірибелерінен. Консервативті революция 1920-жылдардан бастап 1930-жылдардың басына дейін нацизммен күрделі қарым-қатынаста болды, бұл ғалымдарды оны «неміс фашизмінің» немесе «нацистік емес фашизмнің» бір түрі деп сипаттауға әкелді. Олардың 19-ғасырдың ағартушылыққа қарсы идеологияларында ортақ тамырлары болғанымен, бұл әртүрлі қозғалысты нацизммен шатастыру қиын. Консервативті революционерлер міндетті түрде нәсілшіл емес, өйткені қозғалысты оның Völkisch құрауыш бөлігіне дейін тоғытуға болмайды. Олар антидемократиялық және органисттік теорияларымен неміс қоғамын нацистік партияның билігіне дайындауға қатысқанмен және олардың билікке көтерілуіне қарсы болмағанмен, консервативті революциялық жазбалар нацизмге шешуші әсер етпеді, ал қозғалыс 1933 жылы Адольф Гитлер билікті басып алған кезде, қалған қоғам сияқты, бағынышқа түсірілді. Олардың көпшілігі ақырында нацистік режимнің антисемиттік немесе тоталитарлық сипатын қабылдамады, Карл Шмитт пен басқалар ерекшелік танытты. 1960–1970 жылдардан бастап консервативті революция еуропалық жаңа оңға, әсіресе француздық Nouvelle Droite және неміс Neue Rechte, ал олар арқылы қазіргі еуропалық идентитариялық қозғалысқа үлкен әсер етті.

The Conservative Revolution (Konservative Revolution), also known as the German neoconservative movement, or new nationalism, was a German national conservative movement prominent during the Weimar Republic and Austria, in the years 1918–1933 (between World War I and the Nazi seizure of power). Conservative Revolutionaries were involved in a cultural counter revolution and showed a wide range of diverging positions concerning the nature of the institutions Germany had to instate, labelled by historian Roger Woods the "conservative dilemma". Nonetheless, they were generally opposed to traditional Wilhelmine Christian conservatism, egalitarianism, liberalism and parliamentarian democracy as well as the cultural spirit of the bourgeoisie and modernity. Plunged into what historian Fritz Stern has named a deep "cultural despair", uprooted as they felt within the rationalism and scientism of the modern world, theorists of the Conservative Revolution drew inspiration from various elements of the 19th century, including Friedrich Nietzsche's contempt for Christian ethics, democracy and egalitarianism; the anti modern and anti rationalist tendencies of German Romanticism; the vision of an organic and naturally organized folk community cultivated by the Völkisch movement; the Prussian tradition of militaristic and authoritarian nationalism; and their own experience of comradeship and irrational violence on the front lines of World War I. The Conservative Revolution held an ambiguous relationship with Nazism from the 1920s to the early 1930s, which has led scholars to describe it as a form of "German pre fascism" or "non Nazi fascism". Although they share common roots in 19th century anti Enlightenment ideologies, the disparate movement cannot be easily confused with Nazism. Conservative Revolutionaries were not necessarily racialist as the movement cannot be reduced to its Völkisch component. Although they participated in preparing the German society to the rule of the Nazi Party with their antidemocratic and organicist theories, and did not really oppose their rise to power, Conservative Revolutionary writings did not have a decisive influence on Nazism, and the movement was brought to heel like the rest of the society when Adolf Hitler seized power in 1933, culminating in the assassination of prominent thinker Edgar Jung by the Nazis during the Night of the Long Knives in the following year. Many of them eventually rejected the antisemitic or the totalitarian nature of the Nazi regime, with the notable exception of Carl Schmitt and some others. From the 1960–1970s onwards, the Conservative Revolution has largely influenced the European New Right, in particular the French Nouvelle Droite and the German Neue Rechte, and through them the contemporary European Identitarian movement.

Атауы мен анықтамасы

Веймар Республикасының консервативті эссешілері, Артур Мёллер ван ден Брук, Хьюго фон Хофмансталь немесе Эдгар Юнг, өздерінің саяси жобаларын «Консервативті революция» деп атағанмен, бұл атау 1949 жылы Жаңа Оң жақтағы философ Армин Молердің қозғалыс туралы докторлық диссертациясынан кейін қайта жанданды. Молердің «Консервативті революцияны» соғыстан кейінгі идеологиялық тұрғыдан қайта құруы ғалымдар тарапынан көп сынға ұшырады, бірақ Веймар кезеңінде (1918–1933) белсенді болған «неоконсервативті» немесе «жаңа ұлтшыл» қозғалысының қайта анықталған тұжырымдамасының дұрыстығы, оның өмір сүру мерзімі кейде 1890–1910 жылдарға дейін созылса, және ол 19 ғасырдағы «ескі ұлтшылдықтан» ерекшеленетіні қазіргі ғылыми ортада кеңінен қабылданады. Көптеген заманауи тарихшылар үшін «Консервативті революция» атауы парадоксқа толы, кейде тіпті «семантикалық абсурд» ретінде көрінеді, ал олардың кейбіреулері қозғалысты анықтау үшін «неоконсервативті» терминін қолдануды ұсынады. Әлеуметтанушы Стефан Бройер бұл атаудың орнына «жаңа ұлтшылдық» терминін қолдануды жөн көретінін, себебі ол өткен ғасырдағы «ескі ұлтшылдықтан» ерекшеленетін харизматикалық және толыққанды мәдени қозғалысты атауға ыңғайлырақ екенін, ал оның негізгі міндеті неміс институттарын сақтау және олардың әлемдегі беделін нығайту болып табылады. Алайда, көзге көрінетін қайшылыққа қарамастан, Молер ван ден Бруктың жазбаларында «консервативті» және «революция» терминдерінің үйлесімі қозғалысты мәңгілік құндылықтарды сақтау ниетімен, сонымен бірге «заманауи әлемнің белгісіздігіне» жауап ретінде идеалдық және институционалдық формаларды қайта құруға қолдау көрсету арқылы негізделген. Консервативті революцияны зерттеуші тарихшы Луи Дюпеу осы қозғалысты өзінің тұрақты логикасы бар интеллектуалды жоба ретінде қарастырды, атап айтқанда, қажет болған жағдайда заманауи техника мен ұғымдарды пайдалану арқылы «интеллектуалды билікке» ұмтылу, бұл либерализмге, теңдікке және дәстүрлі консерватизмге қарсы бағытталған консервативті және революциялық идеяларды ілгерілетуге және кең қолдау табуға мүмкіндік береді. Дюпеу 19 ғасырлық консерватизммен салыстырғанда, осы көзқарастың өзгеруін «афирмация» деп сипаттады: Консервативті революционерлер өз заманына «иә» деді, егер олар заманауи қоғамдарда антилибералды және «мәңгілік құндылықтар» ретінде көретін нәрселердің қайта жандануын жеңілдетудің жолдарын таба алса. Дюпеу сонымен бірге консервативті революцияның нақты философиялық ұсыныстан гөрі, керісінше, қарсы мәдени қозғалыс екенін мойындады, ол ғылыми талдау мен тұжырымдамаларға қарағанда рационалистік емес «сезімге, бейнелерге және мифтерге» көбірек сүйенді. Ол сондай-ақ оның әртүрлі идеологиялық спектрінде кейде қарама-қайшы көзқарастармен бірнеше бағыттарды ажырату қажеттігін мойындады. Саяси ғалым Тамир Бар Он консервативті революцияны «неміс ультранационализмі, органикалық халықтық қауымдастықты қорғау, технологиялық жаңғыру және социалистік ревизионизмнің үйлесімі» ретінде анықтады, ол жұмысшы мен солдатты либерализмнің, социализмнің және дәстүрлі консерватизмнің теңдіксіз «деградациясынан» асып түсетін жаңадан туған авторитарлық мемлекеттің үлгісі ретінде қарастырды.

Although conservative essayists of the Weimar Republic like Arthur Moeller van den Bruck, Hugo von Hofmannsthal or Edgar Jung had already described their political project as a Konservative Revolution ("Conservative Revolution"), the name saw a revival after the 1949 doctoral thesis of Neue Rechte philosopher Armin Mohler on the movement. Molher's post war ideological reconstruction of the "Conservative Revolution" has been widely criticized by scholars, but the validity of a redefined concept of "neo conservative" or "new nationalist" movement active during the Weimar period (1918–1933), whose lifetime is sometimes extended to the years 1890s–1910s, and which differed in particular from the "old nationalism" of the 19th century, is now generally accepted in scholarship. The name "Conservative Revolution" has appeared as a paradox, sometimes as a "semantic absurdity", for many modern historians, and some of them have suggested "neo conservative" as a more easily justifiable label for the movement. Sociologist Stefan Breuer wrote that he would have preferred the substitute "new nationalism" to name a charismatic and holistic cultural movement that differed from the "old nationalism" of the previous century, whose essential role was limited to the preservation of the German institutions and their influence in the world. Despite the apparent contradiction, however, the association of the terms "Conservative" and "Revolution" is justified in Moeller van den Bruck's writings by his definition of the movement as a will to preserve eternal values while favouring at the same time the redesign of ideal and institutional forms in response to the "insecurities of the modern world". Historian Louis Dupeux, a specialist of the Conservative Revolution, saw the movement as an intellectual project with its own consistent logic, namely the striving for an Intellektueller Macht ("intellectual power"), if necessary via the use of modern technique and concepts, which would allow them to promote and gain wider support to conservative and revolutionary ideas directed against liberalism, egalitarianism, and traditional conservatism. This change of attitude, compared to 19th century conservatism, is described as a Bejahung ("affirmation") by Dupeux: Conservative Revolutionaries said "yes" to their time as long as they could find the ways to facilitate the resurgence of anti liberal and what they saw as "eternal values" within modern societies. Dupeux conceded at the same time that the Conservative Revolution was rather a counter cultural movement than an actual philosophical proposition, relying more on non rationalistic "feeling, images and myths" than on scientific analysis and concepts. He also admitted the necessity to distinguish several leanings, sometimes with contradictory views, within its diverse ideological spectrum. Political scientist Tamir Bar On has defined the Conservative Revolution as a combination of "German ultra nationalism, defence of the organic folk community, technological modernity, and socialist revisionism, which perceived the worker and soldier as models for a reborn authoritarian state superseding the egalitarian "decadence" of liberalism, socialism, and traditional conservatism."

Шығуы мен дамуы

Консервативті революция 1789 жылғы Француз революциясына қарсы ірі және көне қозғалыстың бір бөлігі болып табылады. Оған 19 ғасырдың басындағы романтизмнің антимодернизм және антирационализмі әсер еткен. Бұл неміс, әсіресе пруссиялық, либерализмді, социализмді, демократияны және интернационализмді қабылдамаған милитаристік, авторитарлық ұлтшылдық дәстүрінің аясында қалыптасты. Тарихшы Фриц Штерн бұл қозғалысты терең "мәдени үмітсіздікке" ұшыраған, бағдарсыз зиялылар деп сипаттайды: олар "буржуазиялық рационализм мен ғылым" деп санайтын әлемде өздерін шеттетілген және тамырсыз сезінеді. Олардың заманауилыққа деген жеккөрушілігі оларды осы заманауи жамандықтармен күресіп, оларды шеше аламыз деген надан сенімге жеткізді, осы үшін "консервативті революция" қажет. "Консервативті күш" (Konservative Kraft) және "шығармашылық қалпына келтіру" (schöpferische Restauration) сияқты терминдер 1900 жылдардан 1920 жылдарға дейін неміс тілді Еуропа бойынша тарала бастады. Бірақ "консервативті революция" (Konservative Revolution) түсінігі Веймар республикасында (1918–1933) Артур Мёллер ван ден Брук, Хьюго фон Хофмансталь, Герман Раушнинг, Эдгар Юнг және Освальд Шпенглер сияқты эссешілердің еңбектері арқылы қалыптасқан ұғымға айналды. Альфред Гугенбергтің 1891 жылы құрған "Паннемец лигасы" (Alldeutscher Verband) және 1896 жылы құрылған "жастар қозғалысы" (Jugendbewegung) келесі онжылдықтарда консервативті революцияның пайда болуына ықпал етті. Мёллер ван ден Брук 1925 жылғы 30 мамырда өзін-өзі өлтіргенге дейін қозғалыстың басты тұлғасы болды. Оның идеялары алғаш рет 1919 жылғы 28 маусымда Версаль келісіміне қол қойылған күні ол құрған "Юниклуб" арқылы таратылды. Консервативті революционерлер неміс философы Фридрих Ницшені өздерінің ұстазы және олардың қозғалысына ең маңызды интеллектуалдық ықпал еткен тұлға деп жиі айтады. Ницшенің философиясы консервативті революция ойшылдары тарапынан жиі дұрыс түсінілмегенімен немесе қате пайдаланылғанымен, олар оның христиандық этикаға, демократияға, заманауилыққа және теңдікке деген жеккөрушілігін өз идеологиясының негізгі тасы ретінде сақтады. Тарихшы Роджер Вудс консервативті революционерлердің соғысқа және тұрақсыз Веймар кезеңіне жауап ретінде "өзін-өзі ақтаушы белсенділікті, шексіз өзімшілдікті, бейбітшілікке қарсы соғысты және ақылдан жоғары инстинктті" жақтаған Ницшені "құрғандарын" жазады. Қозғалысқа қатысқан зиялылардың көпшілігі 19 ғасырдың соңғы онжылдықтарында дүниеге келді және Бірінші дүниежүзілік соғысты (Kriegserlebnis, "соғыс тәжірибесі") өз саяси сенімдерінің негізін қалаушы оқиға ретінде бастан өткерді. Соғыстың алдыңғы қатарындағы өмір, оның зорлық-зомбылығы мен иррационалдығы олардың көпшілігін соғыста бастан өткергендеріне мән іздеуге мәжбүр етті. Эрнст Юнгер – консервативті революцияның бейбіт уақыттағы қоғамда әскери құрылымдар мен құндылықтарды сақтауды қалаған және майдан басындағы жолдастық қарым-қатынасында (Frontgemeinschaft) неміс социализмінің нағыз табиғатын көрген басты тұлғасы.

The Conservative Revolution is encompassed in a larger and older counter movement to the French Revolution of 1789, influenced by the anti modernity and anti rationalism of early 19th century romanticism, in the context of a German, especially Prussian, "tradition of militaristic, authoritarian nationalism which rejected liberalism, socialism, democracy and internationalism." Historian Fritz Stern described the movement as disoriented intellectuals plunged into a profound "cultural despair": they felt alienated and uprooted within a world dominated by what they saw as "bourgeois rationalism and science". Their hatred of modernity, Stern follows, led them to the naive confidence that all these modern evils could be fought and resolved by a "Conservative Revolution". Although terms such as Konservative Kraft ("conservative power") and schöpferische Restauration ("creative restoration") began to spread across German speaking Europe from the 1900s to the 1920s, the Konservative Revolution ("Conservative Revolution") became an established concept in the Weimar Republic (1918–1933) through the writings of essayists like Arthur Moeller van den Bruck, Hugo von Hofmannsthal, Hermann Rauschning, Edgar Jung and Oswald Spengler. The creation of the Alldeutscher Verband ("Pan German League") by Alfred Hugenberg in 1891 and the Jugendbewegung ("youth movement") in 1896 are cited as conducive to the emergence of the Conservative Revolution in the following decades. Moeller van den Bruck was the dominant figure of the movement until his suicide on 30 May 1925. His ideas were initially spread through the Juniklub he had founded on 28 June 1919, on the day of the signing of Treaty of Versailles. Conservative Revolutionaries frequently referred to German philosopher Friedrich Nietzsche as their mentor and as the main intellectual influence on their movement. Despite Nietzsche's philosophy being often misinterpreted, or wrongly appropriated by thinkers of the Conservative Revolution, they retained his contempt for Christian ethics, democracy, modernity and egalitarianism as the cornerstone of their ideology. Historian Roger Woods writes that Conservative Revolutionaries "constructed", in response to the war and the unstable Weimar period, a Nietzsche "who advocated a self justifying activism, unbridled self assertion, war over peace, and the elevation of instinct over reason." Many of the intellectuals involved in the movement were born in the last decades of the nineteenth century and experienced WWI as a formative event (Kriegserlebnis, "war experience") for the foundation of their political beliefs. The life on the front line, with its violence and irrationality, caused most of them to search a posteriori for a meaning to what they had to endure during the conflict. Ernst Jünger is the major figure of that branch of the Conservative Revolution which wanted to uphold military structures and values in peacetime society, and saw in the community of front line comradeship (Frontgemeinschaft) the true nature of German socialism.

Халықтық қауымдастық және диктатура

Томас Манн, 1929 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты, жастық шағында демократияның жанкешті қарсыласы болған, бірақ кейіннен Ваймар Республикасының ең белгілі қорғаушыларының біріне айналды. Осы жылы сөйлеген сөзінде («Герман Республикасы туралы» [Von deutscher Republik]), Манн Ваймар Республикасын ашық түрде қорғап, консервативтік революциямен байланысты Освальд Шпенглер сияқты көптеген тұлғаларды сынады, оны зияткерлік тұрғыдан адал емес және жауапкершіліктен шеткерген аморальды деп бейнеледі. 1933 жылы ол нацизмді сол консервативтік революцияның саяси шындығы деп сипаттады, яғни «осы консервативтік революцияның саяси шындығы». 1921 жылы Карл Шмит «Диктатура» атты мақаласын жариялады, онда ол жақында құрылған Ваймар Республикасының негіздерін зерттеді. Жаңа конституцияның тиімді және тиімсіз аспектілерін салыстыра келе, ол рейхспрезиденттің лауазымын құнды деп атады, себебі президентке 48-бап бойынша Ausnahmezustand («төтенше жағдай») жариялауға берілген өкілеттік, оны Шмит диктаторлық деп бағалады. Егер мемлекеттің конституциясы демократиялық болса, онда демократиялық принциптердің кез келген ерекше жоққа шығарылуы, көпшіліктің келісімінсіз мемлекеттік биліктің кез келген қолданылуы диктатура деп аталуы мүмкін. Ол егемендікті «төтенше жағдай» туралы шешім қабылдау мүмкіндігі немесе билігі ретінде анықтады, яғни заңға қатысты ерекше жағдай: «Кез келген саяси жүйеде заңның толық тоқтатылуын және содан кейін жағдайды қалыпқа келтіру үшін заңнан тыс күш қолдануға қабілетті бір адам немесе институт болса, онда сол адам немесе институт осы саяси жүйеде егемен болады». Оның пікірінше, әрбір үкімет өзінің конституциясына диктаторлық мүмкіндікті енгізуі керек, қажет болған жағдайда парламенттік талқылаулар мен келісімдерге қарағанда жылдам және тиімді шешімдер қабылдауға мүмкіндік беруі керек. Адольф Гитлерге сілтеме жасай келгенде, ол 1934 жылы Ұзын пышақ түнінің заңдылығын ақтау үшін келесі формуланы қолданды: Der Führer schützt das Recht («Жетекші заңды қорғайды»).

[[File:Thomas Mann 1929. jpg|thumb|Thomas Mann, novelist and laureate of 1929 Nobel Prize, had been in his youth a vibrant opponent of democracy, although he later became one of the Weimar Republic's most prominent defenders. In a speech delivered the same year ("On the German Republic" [Von deutscher Republik]), Mann publicly became a staunch defender of the Weimar Republic and attacked many of the figures associated with the Conservative Revolution such as Oswald Spengler, whom he depicted as intellectually dishonest and irresponsibly immoral. In 1933, he described National Socialism as the politische Wirklichkeit jener konservativen Revolution, that is to say the "political reality of that Conservative Revolution". In 1921, Carl Schmitt published his essay Die Diktatur ("The Dictatorship"), in which he studied the foundations of the recently established Weimar Republic. Comparing what he saw as the effective and ineffective elements of the new constitution, he highlighted the office of the Reichspräsident as a valuable position, essentially due to the power granted to the president by the Article 48 to declare an Ausnahmezustand ("state of emergency"), which Schmitt implicitly praised as dictatorial. If the constitution of a state is democratic, then every exceptional negation of democratic principles, every exercise of state power independent of the approval of the majority, can be called dictatorship.|sign=Carl Schmitt, 1921

Schmitt further advanced in Politische Theologie (1922) that there cannot be any functioning legal order without a sovereign authority. He defined sovereignty as the possibility, or the power, to decide on the triggering of a "state of emergency", in other words a state of exception regarding the law: "There is some person or institution, in a given polity, capable of bringing about a total suspension of the law and then to use extra legal force to normalize the situation, then that person or institution is the sovereign in that polity." According to him, every government should include within its constitution that dictatorial possibility to allow, when necessary, for faster and more effective decisions than going through parliamentary discussion and compromise. Referring to Adolf Hitler, he later used in 1934 the following formulation to justify the legitimacy of the Night of the Long Knives: Der Führer schützt das Recht ("The leader defends the law").