Кіріспе

Темір дәуірінің ең биік сақталған мысалы – Мұсаның брошы (немесе Мұса брошы) – Темір дәуірінің сақталған брошы немесе дөңгелек мұнарасы. Ол Шотландияның Шетланд аралында орналасқан. Бұл әлі тұрған ең биік брош және Еуропадағы ең жақсы сақталған тарихқа дейінгі ғимараттардың бірі. Шамамен б.з.б. 300 жылы салынған деп саналады және Шотландияда салынған 500-ден астам броштардың бірі. Бұл орынды «Тарихи орта» Шотландиясы жоспарланған ескерткіш ретінде басқарады.

Орналасқан жері

Брок Муза аралының батыс жағалауында орналасқан (, [59.99523, 1.18191]). Оған Шетландтың Сэндвик портынан қайықпен жетуге болады, Лервиктен оңтүстікке қарай 23 шақырым қашықтықта. Ол Моуза бұғазына қарап, жағалауға жақын төменгі мүйістің жазық тасты бетінде тұр. Бұл әлі де тік тұрған ең биік брок және Еуропадағы ең жақсы сақталған тарихқа дейінгі құрылыстардың бірі.

Сипаттама

Мұса брохы кез келген брошпен салыстырғанда ең кішкентай жалпы диаметрге ие, сонымен қатар ең қалың қабырға негізіне және ең кішкентай ішкі кеңістікке ие; осы массивті құрылыс (және оның шалқап жатқан орналасқан жері) оның тамаша сақталуының басты себебі болуы мүмкін. Ол биік тұр және жер деңгейіндегі жалғыз кіреберіс арқылы қол жетімді. «Оркней сагасы» 1153 жылы граф Харальд Маддадсонның брошқа шабуыл жасағаны туралы айтады, бұл оның анасын ұрлап әкелгеннен кейін, ол брош ішінде ұсталып тұрған болатын. Геолог және антиквар Сэмюэл Хибберт 1818 жылы осы орынға сапар шегіп, оның толыққанды сипаттамасын жасады.

Шұңқырлы көбелектер

Мұса Брох құс бақылаушылардың арасында Еуропалық дауылды ұсақ құстардың көбейіп өсуімен танымал, оларды жартылай немесе толық бұлтты жазғы түндерде қараңғыдан кейін жақсы көруге болады. Аралда барлығы шамамен 6800 жұп көбейеді, бұл Ұлыбританиядағы популяцияның 8%-ын және әлемдік популяцияның 2,6%-ын құрайды. Осы құстардың кейбіреуі тікелей брохтың ішіндегі қуыстарда ұялайды.