Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Айслебен – Германияның Саксония-Анхальт жеріндегі қала. Ол ықпалды дінтанушы Мартин Лютердің туған жері және оның қайтыс болған орны ретінде әйгілі; осы себепті оның ресми атауы Лютерштадт Айслебен. Алғаш рет 10 ғасырдың соңында айтылған Айслебен, ескі қала Алштадт пен жаңа қала Нойштадтқа бөлінген. Нойштадт 14 ғасырда Айслебен кеншілері үшін салынған. 2020 жылғы мәлімет бойынша, Айслебенде 22 668 адам тұрады. Қала Халле–Кассель теміржолының бойында жатыр.
Eisleben is a town in Saxony Anhalt, Germany. It is famous as both the hometown of the influential theologian Martin Luther and the place where he died; hence, its official name is Lutherstadt Eisleben. First mentioned in the late 10th century, Eisleben is divided into the old town of Alstadt, and new town of Neustadt. Neustadt was created for Eisleben's miners in the 14th century. As of 2020, Eisleben had a population of 22,668. It lies on the Halle–Kassel railway.
Тарих
Айслебен алғаш рет 997 жылы Islebia деп аталатын сауда орталығы ретінде, ал 1180 жылы қала ретінде танылды. Мансфельд графтары бұл аймақты 18 ғасырға дейін басқарды. Протестанттық реформация кезінде Мансфельд Вордерорт (1477–1540) графы Хойер VI католиктік дініне берік болды, бірақ отбасының Миттельорт және Хинтерорт тармақтары Мартин Лютерді қолдады. Отыз жылдық соғыстан шамамен бір ғасыр бұрын болған неміс шаруаларының соғысы аймақты қиратты. Мансфельд-Хинтерорт графы Альберт VII (1480–1560) 1530 жылы протестанттық Аугсбург конфессиясына қол қойып, протестант княздарының қорғаныс одағы – Шмалькальдикалық лигаға қосылды. Бұл лига ақыр соңында Саксония үшін Шмалькальдикалық соғыста император Карл V-тің әскеріне жеңіліп қалды, бірақ Киелі Рим империясының ішінде лютерандық дін ресми түрде мойындалды, соның арқасында княздар өз жерлеріндегі ресми дінді өздері анықтай алды. 1555 жылы Аугсбург бейбіт шартынан кейін Мансфельд графесі, Агнес фон Мансфилд Айслебен, шығыстағы Геррехайм аббаттығының протестант канонистесі, Кельн архиепископы Гебхард Трухесс фон Вальдбургті кальвинизмге көндірді. Олардың некесі және оның өзінің биліктерінде діни теңдік жариялағаны діни соғыстың тағы бір кезеңіне, Кёльн соғысына әкеп соқты. Жұбайлар Герхард 1588 жылы өз талаптарынан бас тартқанға дейін Германияның әртүрлі мемлекеттері арқылы көп рет қашып жүрді. Ол өзінің сайлауын династияға айналдыра алмады. Ол 1601 жылы Страсбургте қайтыс болып, сонда жерленді. Оның әйелі монастырға орала алмады, сондықтан Вюртемберг герцогтары оған қорғаныс берді. Ол 1601 жылы қайтыс болып, Миттельорт тармағын тоқтатты. 1574 жылы аман қалған Мансфельд графтары Ханс Хойер, Ханс Георг, Ханс Альбрехт және Бруно Саксонияның сайлаушысымен отбасының үлкен қарыздарын өтеу туралы келісім жасады, бірақ 1579 жылға қарай кейбір мүліктерінен айырылды. Хинтерорт тармақтары 1666 жылы жойылды, бірақ Мансфельд Вордерорт желісі 1780 жылға дейін сақталды, содан кейін ол да тоқтатылды және Айслебен тікелей Саксония сайлауының билігіне көшті. Наполеон соғыстары аяқталғаннан кейін Вена конгресі Айслебенді Пруссия корольдігіне берді, ол Магдебург герцогтығын ұзақ уақыттан бері иеленген Велфтер үйімен одақтас болды, ал 1680 жылы секуляризациядан кейін Бранденбург сайлаушысы басқарды.
Eisleben was first mentioned in 997 as a market called Islebia, and in 1180 as a town. The counts of Mansfeld governed the area until the 18th century. During the Protestant Reformation, Count Hoyer VI of Mansfeld Vorderort (1477–1540) remained loyal to his Catholic faith, but the family's Mittelort and Hinterort branches sided with Martin Luther. The German Peasants' War devastated the area, about a century before the Thirty Years War. Count Albert VII of Mansfeld Hinterort (1480–1560) signed the Protestant Augsburg Confession in 1530 and joined the Schmalkaldic League, a defensive confederation of Protestant princes which ultimately lost the Schmalkaldic War over Saxony to the forces of Emperor Charles V but gained Lutheranism's recognition as an official religion within the Holy Roman Empire, letting princes determine the official religion within their lands. After the Peace of Augsburg in 1555, the Countess of Mansfield, Agnes von Mansfeld Eisleben, a Protestant canoness at the Abbey of Gerresheim to the east, converted Gebhard Truchsess von Waldburg, the Archbishop Elector of Cologne to Calvinism. Their marriage and his declaration of religious parity throughout his lands caused another round of religious war, the Cologne War. The couple fled numerous times through various German states before Gerhard relinquished his claims in 1588. He was unable to convert his electorate into a dynasty. He died and was buried in Strasbourg in 1601. His lady, who could not return to the convent, was afforded protection by the Dukes of Württemberg. She died in 1601, terminating the family's Mittelort branch. In 1574, the surviving Mansfeld counts Hans Hoyer, Hans Georg, Hans Albrecht and Bruno concluded an agreement with the Elector of Saxony to repay the family's extensive debts, but some properties were forfeited by 1579 anyway. The Hinterort branches died out in 1666, but the Mansfeld Vorderort line lasted until 1780, when it too became extinct and Eisleben came directly under the Electorate of Saxony. After the Napoleonic Wars ended, the Vienna Congress assigned Eisleben to the Kingdom of Prussia, which had long been allied with House of Welf which held the Duchy of Magdeburg, and after secularization in 1680 was administered by the Elector of Brandenburg.
20 ғасыр
Пруссияның Саксония провинциясы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Пруссияның еркін штатының құрамына кірді. 1921 жылы наурыз айындағы шайқастар осы аймақта болды. 1927 жылғы 6 маусымда американдық авиатор Кларенс Д. Чемберлин Айслебеннің сыртындағы бидай даласына қонды, осымен алғашқы трансатлантикалық жолаушылар рейсін аяқтады (жолаушысы Чарльз Альберт Левин болды) және екі апта бұрын Парижде орнатылған Чарльз Линдбергтің қашықтық рекордын жаңартты. 1947 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Айслебен Германия Демократиялық Республикасының (ГДР) құрамындағы жаңа Саксония-Анхальт штатының бөлігіне айналды. 1952 жылғы әкімшілік реформасы кезінде ол Халле округінің құрамына енді. 1990 жылы Германияның бірігуінен кейін ол қайта құрылған Саксония-Анхальт штатының құрамына кірді. Айслебен бұрынғы Мансфелдер Ланд ауданының және бұрынғы Verwaltungsgemeinschaft ("ұжымдық муниципалитет") Лютерштадт Айслебеннің орталығы болды.
The Prussian Province of Saxony became part of the Free State of Prussia after World War I. It was the scene of fighting during the March Action in 1921. On 6 June 1927, American aviator Clarence D. Chamberlin landed in a wheat field outside Eisleben, completing the first transatlantic passenger flight (Charles Albert Levine was the passenger), and breaking Charles Lindbergh's distance record that set only two weeks earlier in Paris. In 1947, after World War II, Eisleben became part of the new state of Saxony Anhalt within the German Democratic Republic (GDR). During the 1952 administration reform it became part of Bezirk Halle. After Germany's reunification in 1990, it became part of the re created state Saxony Anhalt. Eisleben was the capital of the former district of Mansfelder Land and of the former Verwaltungsgemeinschaft ("collective municipality") Lutherstadt Eisleben.
21 ғасыр
2004 және 2010 жылдар аралығында Эйслебен қаласы 10 бұрынғы муниципалитетті қосып алды: 2004 жылы Волкстедт, 2005 жылы Ротенширмбах және Вольфероде, 2006 жылы Поллебен және Унтерриссдорф, 2009 жылы Бишофроде, Остерхаузен және Шмальзероде, 2010 жылы Бургсдорф және Хеддерслебен.
Between 2004 and 2010, the town Eisleben absorbed 10 former municipalities: Volkstedt in 2004, Rothenschirmbach and Wolferode in 2005, Polleben and Unterrißdorf in 2006, Bischofrode, Osterhausen and Schmalzerode in 2009, and Burgsdorf and Hedersleben in 2010.
Жартысы
1229 жылы Мансфилд графы өздерінің қамалының жерінде әйелдер монастырын (нұннерия) құрды, содан кейін 1258 жылы Эйслебен қаласының жанында Хельфтада тағы бір монастыр салды. Бенедиктиндер немесе цистерциандар басқаруымен басқарылған Хельфта, әсіресе Гаккеборн Гертрудасы, Ұлы Гертруда және Магдебург Мехтильдасы сияқты күшті және мистикалық әйелдер басшыларымен (абыстастарымен) танымал болды. Бірақ 1342 жылы Брансвик герцогы Альбрехт монастырды қиратты. Келесі жылы қайта салынған ол кейде «неміс монастырларының тәжі» деп аталды. 1524 жылы, Мартин Лютермен байланысты діни соғыстар кезінде жабылды, бірақ 1542 жылға дейін шағын көлемде қайта ашылды, содан кейін діни уақыттан шығарылып, жергілікті шаруалардың басқаруына берілді. 1712 жылы ол Пруссия мемлекетіне қарасты шаруашылыққа айналды, ал ғимараттар тиісінше қайта пайдаланылды. 1950 жылы Германия Демократиялық Республикасы оны жеміс бағына айналдырды. 1994 жылы Германияның қайта біріккеннен кейін Магдебург католик епархиясы бүкіл әлемнен жиналған қайырымдылықтардың есебінен бұл жерді сатып алып, жақын арада қалпына келтіру жұмыстарын бастады. Бавариядағы Селигенталь монастырынан келген цистерциандық әйелдер 1999 жылдан бастап монастырға көшіп келді. 2006 жылдан бері Хельфта Еуропаның маңызды мәдени маршрутының – Романдық жолдың оңтүстік бөлігінде орналасқан.
The Counts of Mansfield in 1229 endowed a nunnery on the grounds of their castle, then built another monastery at Helfta near Eisleben, which was founded in 1258. Governed under either Benedictines or Cistercians, Helfta became known for its powerful and mystical abbesses, most of all Gertrude of Hackeborn, Gertrude the Great and Mechtild of Magdeburg. However, Duke Albrecht of Brunswick destroyed the nunnery in 1342. Rebuilt the following year, it was sometimes called the "crown of German convents". It closed in 1524, during the religious wars sometimes associated with Martin Luther, but reopened on a smaller scale until 1542, after which it became secularized, and controlled by local farmers. In 1712 it became a farm run by the Prussian state, and the buildings were reused accordingly. In 1950, the German Democratic Republic turned it into a fruit farm. In 1994, after Germany's reunification, the Catholic Diocese of Magdeburg bought the property using donations from all over the world and soon began restoration. Cistercian nuns from Seligenthal in Bavaria moved into the cloister starting circa 1999, Since 2006 Helfta has been on the southern portion of a major European cultural route, the Romanesque Road.
Мартин Лютер
Протестант реформаторы Мартин Лютер 1483 жылғы 10 қарашада Айслебен қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Ханс Лютер, Айслебендегі көптеген адамдар сияқты, кенішіде жұмыс істеді. Лютердің отбасы ол бір жасқа толғанда Мансфельдке көшіп келді, ал өмірінің көп бөлігін Виттенбергте өткізді. Кездейсоқ сияқты, Лютер соңғы уағызын Айслебенде айтты және 1546 жылы сол жерде қайтыс болды. Айслебен 1689 жылдан бастап Лютердің естеліктерін сақтау үшін шаралар қабылдады және "мұра туризмін" дамытты. Дания ақыны Ханс Кристиан Андерсен 1831 жылы Лютермен байланысты зерттеу үшін, сондай-ақ Саксония және Гарц тауларына саяхат жасау кезінде Айслебенге келді. 1997 жылы Мартин Лютердің "Туған үйі" мен "Қайтыс болған үйі" Виттенбергтегі Лютер орындарымен бірге, оның діни және саяси реформаларының әлемдік әсерін куәландырғаны үшін ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енгізілді. Сонымен қатар, Лютер Айслебендегі Санкт-Петр және Пауыл шіркеуінде крещениеден өтті (түпнұсқалы шүкіршік сақталған) және Санкт-Андреас шіркеуінде соңғы уағыздарын оқыды, екеуі де қазірге дейін пайдаланылуда.
The Protestant reformer Martin Luther was born in Eisleben on 10 November 1483. His father, Hans Luther, was a miner like many in Eisleben. Luther's family moved to Mansfeld when he was only a year old and he lived in Wittenberg most of his life. Seemingly by chance Luther preached his last sermon and died in Eisleben in 1546. Eisleben took steps to preserve its Luther memorials as far back as 1689, and pioneered "heritage tourism." Danish poet Hans Christian Andersen came to Eisleben while researching Lutheran links as well as touring through Saxony and the Harz Mountains in 1831. In 1997, Martin Luther's "Birth House" and "Death House" were designated a UNESCO World Heritage Site, together with the Luther sites in Wittenberg, because of their testimony to the lasting worldwide effects of Luther's religious and political reforms. Also, Luther was baptised in Eisleben's St. Peter and Paul Church (the original font survives) and preached his last sermons at St. Andreas Church, both of which continue in use.