Кіріспе

1862 жылы Токугава Жапониясында британдық саудагердің самурайлар қолынан қаза табуына байланысты саяси дағдарыс туды. Намамуги оқиғасы (生麦事件), сондай-ақ Канагава оқиғасы және Ричардсон ісі деп аталатын бұл саяси дағдарыс 1862 жылдың 14 қыркүйегінде Бакуматсу кезеңінде Токугава шогунатында болды. Сацума иелігінің регенті Шимазу Хисамицудың қарулы сүйемелдеушілері Кавасакиге жақын Намамугидегі жолда британдық саудагер Чарльз Леннокс Ричардсонды өлтірді. Ричардсонның өлтірілуі еуропалықтардың арасында наразылық туғызды, өйткені бұл Жапониядағы олардың территориялық ережесін бұзу болды, ал жапондықтар Ричардсон Шимазуға деген құрметсіздік танытқанын және «Кири суте гомен» ережесіне сәйкес әділ түрде өлтірілгенін мәлімдеді. Британдықтардың өтемақы талап етуі және Сацуманың жауап бермеуі 1863 жылдың тамызында Кагосиманы бомбалауға (немесе Англо-Сацума соғысына) әкеп соқты.

Оқиғалар барысы

1862 жылдың 14 қыркүйегінде төрт британдық азамат – Шанхай қаласындағы саудагер Чарльз Леннокс Ричардсон, Йокогамадағы екі саудагер Вудторп Чарльз Кларк және Уильям Маршалл, сондай-ақ Маршаллдың қарындасы Маргарет Уотсон Боррадейл – Жапониядағы Токайдо жолымен Кавасакиге жақын орналасқан Кавасаки Дайши ғибадатханасына бара жатқанда оқиғаға ұшырады. Ричардсон жақында зейнетке шыққандығын хабарлаған болатын және Англияға қайтып бара жатқан жолда достарымен бірге ғибадатхананы аралауды жоспарлаған. Топ Йокогама келісім портынан сағат 14:30-да қайықпен жолға шығып, Йокогама портыннан өтіп, алдын ала жіберілген аттарына қосылу үшін Канагава ауылына жетті. Олар солтүстікке қарай, жақын орналасқан Намамуги ауылы (қазір Йокогама қаласының Цуруми ауданының бір бөлігі) арқылы сапарлап бара жатқанда, Сацума доменінің даймиосы Шимазу Тадаёшидің әкесі және регенті Шимазу Хисамицудың ірі қарулы сүйемелдеуші тобымен кездесті. Шимазу Леннокс пен оның серіктерінен кері бағытта келе жатты, ал олар жолдың барлық енін алып жатқан шерудің басты бөлігіне жеткенше жол жиегімен жүруді жалғастырды. Ричардсон тобын бастап келе жатып, Шимазудің шеруіне жақын келді және бірнеше рет ыммен тоқтауға көмектескеніне қарамастан, аттан түспеді. Содан кейін Ричардсонды Сацуманың күзетшілерінің бірі шауып, қаза болды. Кларк пен Маршалл да Сацумадан ауыр жарақат алды, бірақ Боррадейл зардап шекпеді, үш серік те мүмкіндігінше жылдам қашып кетті. Ричардсон атынан құлап, Шимазу тодоме – соңғы соққы беруге – бұйрық берді, соның салдарынан бірнеше самурайлар Ричардсонды қылыштармен және найзалармен кесіп-шауып жарақаттады. Ричардсонның денесін қарап шығу барысында он өлімге әкелетін жарақаты анықталды және ол Йокогамадағы шетелдіктердің бейіштеріне, кейіннен Маршалл мен Кларктың қабірлерінің арасына жерленді.

Намамуги оқиғасының салдары

Намамуги оқиғасы Бакумацу дәуірінде Жапонияда жаңа саяси дағдарыс тудырды, осы кезде биліктегі Токугава шогунаты сакоку деп аталатын тарихи оқшаулау саясатын тоқтатып, шетелдіктердің елге кіруіне жол берген болатын. Жапондықтар мен батыстықтар оқиғаға наразылық білдірді, олардың көпшілігі өлтіруге қарсы болды, ал жапондықтар қолдады. Жапондықтар Ричардсонды жолдың ортасымен жүріп, Шимадзудың паланқині мен оның күзетшілерінің арасына тырысқаны үшін айыптады. Жапонияда самурайлардың kiri sute gomen деп аталатын заңдық құқығы болды, ол оларға төмен дәрежелі адамды құрметсіздік танытқаны үшін ұруға рұқсат берді, бұл Шимадзудың серіктерінің жасаған ісін ақтауы мүмкін еді. Жапондықтар Леннокс пен оның серіктерінің бейшара мінез-құлқы оқиғаға себеп болғанын көрсету үшін, даймё кортежінің алдында иілген америкалық Юджин Ван Ридті мысал келтірді. Ван Ридтің осы әрекеті батыстық қоғамды таң қалдырды, олар батыстықтар жапондықтармен тең дәрежеде болуы керек екенін, сондықтан оларға деген құрметті сақтаулары тиіс деп есептеді. Кейіннен Ричардсонның Қытайда атпен жүргенде қытайлықтарға да осы сияқты әрекет жасағаны туралы хабарлар тарады. 1862 жылғы 16 қыркүйектегі "Japan Herald" газетінің "Extra" санында, оқиғадан аз уақыт бұрын "Мен осы адамдармен қалай күресу керегін білемін" деген сөздері айтылғандығы жазылған. Ричардсонның туысы жүрегін жыртып, оның өліміне таң қалмағанын, бірақ оның ашкөздігі мен тік мінезіне кінәлады. Қытайдағы британдық елшісі Фредерик Райт Брюс Ричардсонды "әдепсіз авантюрист" деп еске алды. Әскери дағдарыс британдықтар мен Сацума арасында Намамуги оқиғасы бойынша жаңа келісімдерге әкелді. Сацума Корольдік теңіз күшінің күшін танып, Ұлыбританиямен сауда қатынастарын орнатуға ұмтылды. Сол жылы Сацума, британдық үкімет талап еткен 25 000 фунт стерлинг өтемақыны (1863 жылғы 25 000 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) Бакуфудан қарыз алып төледі. Сацума Бакуфуға 25 000 фунтты қайтармады, себебі Токугава шогунаты бес жылдан кейін Мейдзи қайта жаралуы кезінде құлатылды, ал Ричардсонды өлтірген Шимадзу күзетшілерін сотқа тарту туралы британдық талап орындалмады. Кагосима қаласын бомбалау Жапонияда англо-сацума соғысы (薩英戦争, Satsu Ei Sensō) деп белгілі болды.

Танымал мәдениетте

Намамуги оқиғасы Джеймс Клавэллдің "Гай Цзинь" романының негізі болды. Бұл оқиға сонымен қатар "Total War: Shogun 2: Fall of the Samurai" видео ойынының кіріспесінде де жартылай көрсетілген, онда есімдері аталмаған жапон порты британдық соғыс кемесімен бомбаланады, себебі самурайлар екі батыс саудагерін өлтірген болатын.