Кіріспе

Сиэтл қаласының First Hill ауданындағы Тоғызыншы даңғыл көшесінің 804 нөмірінде орналасқан католик соборы, Вашингтон штаты, АҚШ. Бұл Сиэтл архиепископтығының бас шіркеуі және архиепископтың резиденциясы, қазіргі уақытта Пол Д. Этьен. Собор архиепископтықтың қасиетті покровительі Ұлы Яковқа (Джеймс) арналған және Сиэтл архиепископтығы деп аталатын аймақтағы осы атпен аталатын үшінші шіркеу. Сиэтлде собор қажеттігі 1903 жылы туындады, сол кезде Эдвард О’Диа, Несквали епархиясының епископы (кейін «Нисквали» деп жазылды), епископтық орынды Вашингтон штатының Ванкувер қаласынан Сиэтлге көшіруге шешім қабылдады. Құрылысы 1905 жылы басталды. Собор 1907 жылы салтанатты түрде ашылды. 1916 жылы собордың күмбезі құлағаннан кейін күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді, ал 1950 және 1994 жылдары маңызды жаңартулар аяқталды. Собор, пасторлық үй және оның аумағы 1984 жылы қалалық ескерткіштер тізіміне енгізілді.

Тарих

Несквали епархиясы 1850 жылдың 31 мамырында Вашингтон штатындағы Ванкувер қаласында Папа Пий IX-ымен құрылды. Жаңа епархияның аумағы бұрынғы Вала-Вала епархиясынан бөлінді, ол тасталып, Уитман қырғынынан кейін аумағы Орегон қаласынан басқарылды. Жаңа епархияның алғашқы епископы Аугустин Маглоир Бланше 1851 жылдың 23 қаңтарында Форт-Ванкуверде Сент-Джеймс және Августин қасиеттілерінің құрметіне соборды бағыштады. Бланшеттің ізбасары Эгидий Юнгер Ванкуверде жаңа Сент-Джеймс соборын салуға кірісті. 1885 жылы аяқталған бұл ғимарат он сегіз жыл бойы собор ретінде қызмет етті және бүгінгі күнге дейін католик шіркеуі болып табылады. Юнгердің ізбасары Эдвард О'Диа Ванкувердің экономикалық және халық санының орталығы ретіндегі маңыздылығының төмендеп бара жатқанын байқады. Сиэтлде қарқынды өсіп келе жатқан дін қызметкері Фрэнсис Кс. Префонтейн шақыруымен О'Диа 1903 жылы епископтық орынды Сиэтлге көшірді және жаңа собор салу жоспарларын бірден бастады. О'Диа 1903 жылы қазіргі собор орналасқан жерді сатып алды; жоспарлау 1904 жылы басталды, ал құрылыс 1905 жылдың басында қолға алынды. Собордың іргетасы 1905 жылдың 12 қарашасында бес мыңнан астам адамның қатысуымен салынды. Бұл Сиэтлдегі сол кезге дейінгі ең ірі діни жиын болды. Собор салынып жатқан кезде, шағын уақытша құрылыс – Сент-Эдвард шіркеуі, епископ О'Дианың про-соборы ретінде қызмет етті. Оны Сиэтл сәулетшісі Джеймс Стивен жобалаған және ол Терри даңғылы мен Колумбия көшесінің бұрышында орналасқан. Несквали епархиясы 1907 жылдың 11 қыркүйегінде ресми түрде Сиэтл епархиясы деп аталды, ал собор сол жылдың 22 желтоқсанында бағышталды. 1916 жылдың 2 ақпанында собордың үстіндегі 18 метрлік күмбез, көп қардың салмағынан құлады. Күмбез қайта салынбады, ал 1917 жылдың 18 наурызында собор қайта ашылғанда, оның ішкі көрінісі күрт өзгерді. 1950 жылы епархияның құрылғанына 100 жыл толуына орай тағы бір ірі жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1984 жылы Сиэтл қалалық кеңесі соборды, пасторлық үйді және оның аумағын қаланың ескерткіші деп жариялады. 1994 жылы соборда Екінші Ватикан кеңесінің нәтижесінде енгізілген өзгерістерді енгізуге бағытталған ең соңғы ірі қалпына келтіру және жаңарту жұмыстары жүргізілді. Жаңартудың литургиялық дизайнына жауапты кеңесші – Албани епархиясының дін қызметкері Рихард С. Воско болды, ол елдің әртүрлі шіркеулері мен соборларын қайта құру және жаңартуға қатысты. Бұл өзгерістерге құрбандық тақын собордың шығыс жағындағы бастапқы орнынан ғимараттың ортасындағы қиылысқа көшіру кірді. Собордың жаңа құрбандық тағының үстінде күмбез болған жерге люк және терезені орнату да жаңарту жұмыстарының бір бөлігі болды. 1994 жылғы жаңарту аясында киелі Франсис Ксавьер Кабринидің реликвиялары құрбандық тағының астына жабылды; Кабрини 1903 жылдан 1916 жылға дейін Сиэтлде жұмыс істеген кезде соборда ғибадат еткен. Бүгінгі күні собор кедейлерге, үйсіздерге және әлеуметтік жағдайы нашар адамдарға көмек көрсететін көптеген әлеуметтік жобаларды демеушілік етеді, мысалы, собор асханасы, үйсіздерге көмек және түнгі күзет, Сент-Винсент-де-Пол, экологиялық әділдік, тұрғын үй мәселелерімен айналысу және Сент-Джеймс иммигранттарға көмек көрсету бағдарламасы. Бұл жобалар собор залы мен Пасторалды көмек орталығынан, бұрын Иса мен Марияның қасиетті есімдері сестерінің монастыры болған, қазіргі Холи Неймс академиясын басқаратын орталықтан жұмыс істейді.

Сыртқы

Сент-Джеймс соборындағы маңызды көркем туындылардың қатарында Чарльз Конник жасаған, 1917-1920 жылдары собордың күмбезі құлағаннан кейін қайта құрылғанда орнатылған, боялған шынылардың кең жинағы бар. 1994 жылы үш жаңа терезе қосылды, олар неміс суретшісі Ханс Готфрид фон Стокгаузеннің туындылары. Ол Пилчук мектебінде оқытушы болып қызмет еткен белгілі суретші. 1999 жылы неміс мүсіншісі Ульрих Хенннің еңбегімен салтанатты қола есіктер орнатылды. Орталық қола есіктер адамзаттың аспан Иерусалиміне жасаған қажырлы саяхатын бейнелейді. Ескі өсиеттегі көріністер сол жақтағы төменгі бөліктен басталады және Құдайдың халқының жолын көрсетеді: Еденнен қуылғандық, келісімнің символы – жаңбырмен Нұхтың құрбандығы және Мұсаның халықты Қызыл теңіз арқылы алып өтуі. Оң жағында Исаның жолы көрсетілген, ол да төменнен басталады: Иорданда крещение алуы, тумысынан соқыр және жайылған адамды емдеуі, бақыттылар туралы уағыз айтуы, құрма жексенбісі күні Иерусалимге кіруі; Яһуданың сатқындығы; құмарлық және айқыш көтеріп жүруі. Есіктің үстіндегі тимпанумда Құдайдың жеңімпаз қозысы қасиетті қаладағы қажырлы саяхатты жеңіске жеткізеді. Қаладан өзендер ағып шығады, ал жағалауларында елдерді емдеу үшін жемістерге толы ағаштар өседі. Едендегі періште жұмақтан шығудың жолын көрсеткен болса, бұл періште жаңа және ұлы жұмаққа жол көрсетеді: көкте таққа отырған Құдайдың қозысы. 2003 жылы сол суретшінің қоладан жасаған киелі шатыры орнатылды. Хенннің АҚШ-тағы тағы бір туындысы – Вашингтондағы Ұлттық собордағы қола қақпалар. Собордың батыс есігінің үстінде 1950 жылғы қара және алтын түсті терезе орнатылған, онда Мәсіх батасын беріп, қолын созып тұр. Мәтінде: «Мен жүзім тоқамын, сендер – сабасыңдар» (Жохан 15). Терезе 1950 жылғы Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы аймақтық өнеркәсіптерді бейнелейді: балық аулау, кеме қатынасы, ағаш өңдеу және өндіріс, сондай-ақ Рейнер тауының суреті бар. Жүзімді жүзімдер осы аймақтық мотивті Мәсіхтің сөздерімен байланыстырады. Терезеден жоғары, собордың қамқоршысы Ұлы Яковтың мүсіні ғимараттың батыс жағын безендіреді. Сол жақта Иоанн Вианнидің (1859 жылы қайтыс болған) мүсіні тұр. Бұл қасиетті адам Францияның Арс ауылында қызмет еткен. Оң жақта – қасиетті Франсис Ксавье Кабринидің (1917 жылы қайтыс болған) мүсіні, ол американдық азаматтардың арасында алғаш рет қасиетті деп жарияланған. Ол миссионерлік сапарлары кезінде Сейталға итальяндық иммигранттарға қызмет етуге келген кезде, собордың алғашқы жылдарында Сент-Джеймс соборында ғибадат еткен. Фасадтағы үш мүсін де 1950 жылғы жөндеу жұмыстары кезінде қосылды.

Шатыр

Собордың шіркеуінде 1456 жылғы флоренциялық суретші Нери ди Биччи салған құрбандық алтарінің суреті орналасқан. Онда Мадонна мен Баланы алты қасиетті адаммен қоршап тұр, олардың ішінде дәрігер Лука (түйемен), Бартоломей (оның терісін сыпыру үшін қолданылған пышақпен), Диакон Лаврентий (оның шейіт болған тормен және шейіт жеңісін білдіретін пальмамен), Жақия (суретте "Ecce Agnus Dei", "Құдай қозысын қараңыз" деп жариялап көрсетілген), 4-ғасырдың Тур епископы Мартин және Рим шейіті Себастьян, оны жебелермен өлтірген. Ренессанс өнерінде жиі кездесетін бұл сюжет "қасиетті әңгіме" деп аталады, себебі әртүрлі дәуір мен жерлерден келген қасиеттілер Мария мен Исамен "сөйлесіп тұрған" болып бейнеленеді. Сурет 2005 жылы Сиэтл өнер мұражайында толық қайта жаңартылды, онда ол Ренессанс дәуірінің діни өнеріне арналған көрменің орталық экспонаты болды. Суреттің бастапқы тарихы және ол қалай Сент-Джеймс соборына келгені белгісіз, бірақ ол бір кезде собордың баптистериясында (қазіргі Келісім шіркеуі) 1950 жылға дейін ілінген, содан кейін собордың шіркеуіне көшірілді.