Кіріспе

Лайман Уайт (9 мамыр 1796 – 31 наурыз 1858) – соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының ерте көшбасшыларының бірі. 1838 жылы ол Миссури штатының Дэвис округінде соңғы күнгі қасиеттілердің басшысы болды. 1841 жылы он екі елшінің кворумының мүшесі етіп тағайындалды. Жозеф Смит қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік дағдарысы туған соң, Уайт өзінің соңғы күнгі қасиеттілер тобын Техасқа бастап барды, онда олар жаңа қоныс құрды. Техаста Уайт Бригам Янг басқарған топтың негізгі бөлігінен айырылды. Уайт өзінің шіркеуінің президенті болып тағайындалды, бірақ кейін Уильям Смит, ал соңында Жозеф Смит III-тің талаптарын қолдады. Оның өлімінен кейін "Уайттар" (осы шіркеу мүшелері осылай аталды) көбі соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіхтің қайта ұйымдастырылған шіркеуіне (RLDS Church) қосылды.

Ерте өмір

Лайман Уайт 1796 жылғы 9 мамырда Нью-Йорк штатының Фэрфилд қаласында Леви Уайт пен Сара Кортонның отбасында дүниеге келді. Ол 1812 жылғы соғыста қатысты. 1823 жылғы 5 қаңтарда ол Нью-Йорк штатының Генриетта қаласында Харриет Бенттонға үйленді. Шамамен 1826 жылы Уайт Огайо штатының Уорренсвилл қалашығына көшіп, 1829 жылғы мамырда Сидни Ригдонның қолынан Реформацияланған баптист (кейін Мәсіхтің шәкірттері немесе Кемпбеллиттер) дініне шомылдырылды. 1830 жылғы ақпанда Уайт Исаак Морли және басқалармен бірігіп, Огайо штатының Киртленд қаласында ортақ қорлы утопиялық қоғам құрды. Ол төрт әйелге үйленіп, он бір баланың әкесі болды. Содан кейін Уайт Миссуриге, сосын Огайо штатының Цинциннати қаласына уағыз айту үшін барды, онда ол 100-ден астам адамды шомылдырды. Уайт шіркеу мүшесі ретінде он бір миссияда қызмет етті.

Дэвис округінің мормондық жетекшісі

Қысқысын Киртлендте өткізген Уайт 1836 жылы Миссуриге қайтуға аттанды. 1837 жылы елші Дэвид У. Паттен оны жалған ілім үйретуде айыптады, осыдан кейін ол Фа Уэсттегі жоғары кеңес алдында сотталды. Кінәлі деп танылғаннан кейін, Уайт қажетті мойындаулар жасады және кешірім сұрады. 1838 жылдың 1 ақпанында Миссури штатының Дэвис округінде Гранд өзенінің жанында қоныстанған Уайт үй салды, содан кейін "Уайт паром" деп аталған паром құрылысын бастады. 1838 жылдың 19 мамырында Джозеф Смит Уайттың үйіне және паромға сапар жасады. Смит осы үйден Адам онди Ахман туралы аян алды және болашақта осы жерде жиналатынын болжады. 1838 жылдың 28 маусымында жергілікті шіркеу мүшелерінің кеңесінде Смит Адам онди Ахманда тірек құрды, оның президенті – оның інісі Джон Смит, ал кеңесшілері – Рейнольдс Кахун және Уайт болды. Ұйым құрылғаннан кейін, мүшелер осы аймаққа қоныстанды, олардың ішінде жаңа мүшелер де, Киртлендтен келген қашқын да болды. Уайт сонымен қатар штаттық милицияда генерал Г. Г. Паркстың басшылығымен Миссури полкінің 50-ші полкінде полковник атағын алды. Маусым айының соңында ол Дэвис округіндегі Данит ұйымының басшысы болды. Өз рөлінің көптігіне қарамастан, Уайт округтегі Әулиелердің ең басты басшысы болды.

Мормон соғысы

1838 жылдың жазында Мормон соғысының басталуы Галлатин сайлау күніндегі шайқаспен байланысты оқиғалармен болды. Осыған жауап ретінде Уайт сол кезде 150-ден астам адамды қаруландырып, Дэвис округіндегі Latter Day Saints-ты қорғауға кірісті. Уайт, Джозеф Смитпен бірге, әскер ұйымдастырды және округтің ескі қоныстанушыларын қорқытып, мазалады деген айып тағылды. Шиеленісті азайту үшін Смит пен Уайт сотталуға келісті. 1838 жылдың 7 қыркүйегінде олар судья Остин А. Кингтің алдына келді, ол оларды 500 долларлық кепілдікпен сотқа дейін босатуға бұйырды. Соттан кейін екі тараптың да ызасы басылмады. Дэвис округіндегі мормондар мен мормон емес адамдар арасында қақтығыстар болды, бірақ ешкім қаза таба алмады. Басқа округтерден келген мормон емес жасақшылар округке келіп, шеткері аудандардағы Latter Day Saints-ты мазалап, үйлерін өртеп, мүлкін тонады. Босқындар Адам-онди Ахманға қорғаныш іздеп ағыла бастады. Мормондар бұған жауап ретінде Калдвелл округінен қарулы еріктілерді шақырды. Дэвис округының адамдарымен біріккен мормондар үш топқа бөлініп, мормон емес қоныстарға шабуыл жасады. Уайт Миллпортқа шабуылды басқарып жүрді. Ескі қоныстанушылар отбасыларымен қашып кетті, ал Уайт пен оның адамдары олардың мүлкін тонап, үйлерін толығымен өртеп жіберді. Осыдан кейін Крукт-Ривер шайқасы болды. Смит әрбір шіркеу мүшесіне қорғаныш пен күш алу үшін Адам-онди Ахманға немесе Фар Вестке баруды кеңес берді. Миссури штатының 44-ші жарлығынан кейін Фар Вест қоршауға алынғанда, Уайт Адам-онди Ахмандағы мүшелерді көмектесу үшін ұйымдастырды. Бірақ шайқас болған жоқ, себебі Уайт пен басқа мормон көшбасшылары штат милициясымен тұтқындалды, ал мормон милициясы кейіннен басылды. Штат әскерлерінің қамауында Уайт жаңбыр астында жерде жатып, әскерлердің қорлауы мен ұяттауына шыдады. Уайтты өлімге кесуі мүмкін әскери сотты Клей округының генералы Александр Уильям Донифан болдырмады, ол мұндай соттың заңдылығына күдік келтірді. Оның орнына Уайт пен басқа көшбасшылар азаматтық сотта сотталды. 1839 жылдың 6 сәуірінде Уайт пен басқа көшбасшылар Бун округіне ауыстырылған кезде түрмеден қашуға мүмкіндік алды.

Науву дәуірі

Уайт 1838 жылы Крук Ривер шайқасында қаза болған Паттеннің орнына 1841 жылдың 8 сәуірінде Смитпен шіркеудің апостолы ретінде тағайындалды. Уайт пен Джордж Миллер Висконсиннің шұғылалы аймағындағы ортақ акциялық, діни кооперативтік компания / шіркеу тіршілігі және ағаш кесу қалашығының бірлескен жауапкершілігін жүзеге асырды. Навуо ғибадатханасы мен Навуо үйі үшін көптеген ағаштар аймақтағы мормон диқандарының тіршіліктерінен Миссисипи өзені арқылы жеткізілді.

ЛДС шіркеуінен бөлініп кетті

Смит қайтыс болғаннан кейін туған мұрагерлік дағдарыс кезінде Уайт Смит берген бұйрықтарын орындауға міндетті болды, ол бұйрықтар соңғы күнгі қасиеттілер үшін Техас Республикасында қауіпсіз баспана құруға арналған еді. Бригам Янг бірнеше рет Уайтті соңғы күнгі қасиеттілердің негізгі тобына қосылуға көндіруге тырысты, ол Мексиканың Альта-Калифорния аймағында Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі ретінде ұйымдастырған болатын, және ол 1850 жылы Юта аймағына айналды. Бірақ Уайт әрқашан бас тартты. Ол Янгты пайғамбар деп мойындамады. Оның ең белгілі ізбасары, епископ Джордж Миллер де шіркеуден шеттетілді.

Техас штатының Зодиак қаласы

Уайт өзінің Соңғы күнгі қасиеттілер тобын Техас Республикасына көшірді және ол Техастың орталық аймағында бірнеше қауымдарын құрды. Уайттың ізбасарлары Миссисипи өзенінен батысқа қарай Соңғы күнгі қасиеттілердің алғашқы ғибадатханасын салды. Ғибадатхана Фредериксбургтен шамамен үш шақырым жердегі Зодиак қаласында орналасқан. Осы ғибадатханада Уайттың жақтастары мөр беледі, дін қызметкерлерін тағайындады, тазалап, майлады және бала асырау рәсімдерін жасады. Колонияның қазірге дейін сақталған жалғыз материалдық нысаны – Фредериксбургтен солтүстік-шығысқа қарай елу шақырымдай жердегі Гамильтон сағасының жанындағы Мормон Милл зираты.

Мәсіх шіркеуінің президенті (Уайт)

Уайт кейін Уильям Смитті соңғы күнгі қасиеттілердің президенті ретінде таныды және Смиттің қысқа ғұмырлы бірінші президенттігінде кеңесші қызметін атқарды. 1849 жылдан кейін Уайт шіркеу басшылығының пайғамбарлық мантиісі Джозеф Смит ұлдарының иығына түсуі керек деп жазды және айтты. Ол кезде Уайт Бригам Янг, Уильям Смит және Джеймс Стрэнгті Смиттен кейінгі мұрагер болуға талпынушылар деп санады. 1851 жылы Педерналес өзені арнасынан асып, Зодиакты қиратқаннан кейін, Уайттың жатақтары Бернет округіне көшіп, Мормон Миллін құрды.

Өлім

Уайт 1858 жылғы 31 наурызда Техас штатының Маунтин-Вэлли қаласында 61 жасында қайтыс болды. Ол эпилепсиялық құрылыстарға ұшыраған. Уайт Техастағы өзінің кішкентай қонысының қалдықтарымен бірге тұрып жатқан еді. Оның тобы Миссури штатының Джексон округіне бара жатқан, онда ол орталық батыстағы Әйелдердің соңғы күндерінің қалған бөлігімен қайта қосылуды жоспарлаған. Ол Мормон зиратындағы Зодиакта, қазір жоқ, ғибадатханалық киімдерімен жерленді. Уайттың қайтысынан кейін, оның көптеген ізбасарлары Жозеф Смит III басқарған RLDS шіркеуінің мүшелері болды (2001 жылы Мәсіх қауымы деп аталды).

Сыртқы ресурстар

Әкеңнің Г.А. Парақтары: Лайман Уайт
Лайман Уайт, "Күмбезсіз қасиеттілер", Леонард Дж. Аррингтон және Дэвис Битон. Қолтаңба кітаптары. Ричард Зеладенің "Хилл Кантри" саяхаттық нұсқаулығындағы "Мормондық жолдар" тарауынан Лайман Уайттың Техастағы мормондық колониясы туралы үзінді (2001). 2007 жылдың 6 тамызында интернеттен алынды. Лайман Уайтқа қатысты Дэвис Битонның құжаттары, 1849–1996, Л. Том Перридің арнайы жинақтары. Лайман Уайттың өлгендер үшін шолу туралы жазбалары, Л. Том Перридің арнайы жинақтары.