Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Черчилль өзені, бұрын басқа аттармен белгілі болған, Канаданың Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясында орналасқан. Ол Смолвуд су қоймасынан Мелвилл көлі арқылы Атлант мұхитына шығысқа қарай ағады. Өзеннің ұзындығы шақырымды құрайды және ол шақырымдық аумақты суға толытып, Атлантикалық Канададағы ең ұзын өзен болып табылады.
The Churchill River, formerly known by other names, is a river in Newfoundland and Labrador, Canada. It flows east from the Smallwood Reservoir into the Atlantic Ocean via Lake Melville. The river is long and drains an area of , making it the longest river in Atlantic Canada.
Аттар
Иннулардың өзенге берген аты Лабрадор иннулары арасында Мишташипу немесе Мишта шипу ("Ұлы өзен"), ал орталық иннулар, Лабрадор метистері (НунатуКавут) және Нуннациавут арасында Патшишешуанау шипу ("Черчилл Фоллс өзені") болып келеді. Бұл атаудың соңғысы бұрын ағылшын тілінде "Grand River" деп аударылып, жергілікті халық арасында кеңінен қолданылған. 1821 жылы "Клинкер" бригадасының капитаны Уильям Мартин өзенді сол кездегі Ньюфаундленд комодор губернаторы Чарльз Гамильтонның құрметіне Гамильтон өзені деп атады. 1965 жылдың 1 ақпанында провинция премьер-министрі Джой Смолвуд бұл атауды өзгертетінге дейін "Гамильтон өзені" деген атау "Grand River" атауын бірте-бірте ығыстырды. Смолвуд өзендегі ірі гидроэлектрлік жобаның құрылысы басталар алдында бұрынғы британ премьер-министрі Уинстон Черчилльдің құрметіне оны "Черчилль өзені" деп атады. 2022 жылы МХА Перри Тримпер Черчилльдің есімін өзеннен алып тастап, "Grand River" немесе иннулардың атауын қолдануға шақырды.
The Innu name of the river is Mishtashipu or Mishta shipu ("Grand River") among the Labrador Innu and Patshishetshuanau shipu ("Churchill Falls River") among the Central Innu, the Labrador Métis (NunatuKavut), and Nunatsiavut. The latter name was formerly calqued into English as the Grand River, the name commonly used by locals. In 1821, Captain William Martin of HM brig Clinker renamed the river the Hamilton River after the then current commodore governor of Newfoundland Charles Hamilton. The name gradually supplanted use of the Grand River before being replaced on 1 February 1965 by provincial premier Joey Smallwood. Smallwood renamed it the "Churchill River" after the former British prime minister Winston Churchill ahead of the beginning of construction on the river's major hydroelectric project. In 2022, MHA Perry Trimper called for Churchill's name to be removed from the river in favour of either "Grand River" or its Innu name.
География
Өзен доға тәрізді ағып, бастауын Ашуанипи көлінен солтүстікке қарай алып, содан кейін Лабрадор үстіртінің ойыс бөлігі арқылы шығысқа қарай бірнеше көлмен жалғасады. Осы көлдердің бірнешеуі Смолвуд суқоймасын құру үшін тоғанға айналдырылған. Одан кейін өзен жүздеген фут тереңдіктегі тасты қаңқа арқылы, Черчилль сарқылысынан және сарқылысының төменгі ағысындағы бірнеше тасылдар арқылы өтеді. Қаңқадағы су ағыны негізінен алып гидроэлектр станциясы арқылы жер астына бағытталған. Өзен шығысқа қарай ағып, Мелвилл көліне құя береді.
The river flows in an arc, first north from Ashuanipi Lake though the saucer shaped Labrador Plateau, and then mainly east through a series of lakes. Several of these lakes have been flooded to create the Smallwood Reservoir. The river then flows through a rocky canyon which is hundreds of feet deep, over Churchill Falls, and through a series of rapids below the falls. The water flow in the canyon has been mainly diverted underground through a giant hydroelectric power generating plant. The river continues eastward until it flows into Lake Melville.
Су электр станциялары жобалары
Черчилль шарлауығы – ірі су электр станциясы жобасы орналасқан жер, ол бір кезде Черчилль шарлауығынан құлаған өзен ағынының басым бөлігін басқа бағытқа бұрды. Қазіргі уақытта оның қуаты 5428 МВт құрайды, ал өзенде салынатын басқа да су электр станциялары жалпы қуатын 9200 МВт-тан асыруға мүмкіндік береді. Черчилль шарлауығын дамыту Канаданың екі провинциясы арасында шиеленіс тудырды, себебі Ньюфаундленд және Лабрадор Квебектің «Гидро-Квебек» компаниясы (жобаны қаржыландыруға және Солтүстік Америка электр желісіне қол жеткізуге маңызды үлес қосып, оған қарамастан) дамудан алынған пайданың неғұлымын алды деп санайды. «Гидро-Квебек» әлі де 1969 жылғы электр қуатын сатып алу шартында белгіленген бағамен бөгеттен электр қуатын сатып алады. Дегенмен, тарихи жазбаларды зерттеу көрсеткендей, мұның болуы екі күмәнді, ал сонар суреттері өте нашар сапалы болды.
Churchill Falls is the site of a major hydroelectric project, which diverted almost all of the stream that once fell over Churchill Falls. It presently has a capacity of 5,428 MW and other slated hydroelectric plants on the river will bring the total to over 9,200 MW. The Churchill Falls development has become a source of friction between two Canadian provinces, as Newfoundland and Labrador asserts that Quebec's Hydro Québec (despite having provided a major part of the financing and access to the North American power grid) has taken a disproportionate share of the development's profits. Hydro Québec still buys power from the dam at rates established in the 1969 power purchase agreement. However, examination of historical records shows this to be unlikely, and the sonar images were quite grainy.