Кіріспе

Гонконгта қолданылатын ағылшын тілі туралы қосымша ақпарат

Гонконг ағылшын тілі – Гонконгқа тән ағылшын тілінің бір түрі. Бұл вариант оқушылардың аралық тілі немесе жаңадан пайда болған вариант болуы мүмкін, негізінен Гонконгтың британдық теңізден тыс аумағы тарихының және Гонконг кантон тілінде сөйлейтін халықтың ықпалының нәтижесі.

Өмірбаян

Ағылшын тілі Гонконгтағы екі ресми тілдің бірі болып табылады, екіншісі – қытай (кантон) тілі. Ол академиялық сала, бизнес және соттарда, сондай-ақ көптеген үкіметтік материалдарда қолданылады. Ірі кәсіпорындар маңызды материалдарды қытай және ағылшын тілдерінде шығаруды қалыпты жасайды, ал барлық жол және мемлекеттік белгілер екі тілде жазылған. Гонконгтағы ағылшын тілі, Сингапурдан айырмашылығы, онда ағылшын тілі бірінші тілге қарай жылжуда, өткенге дейін екінші тіл болып қала береді. Жергілікті ағылшын тілі мұғалімдерінің ағылшын тілін меңгеру деңгейінің төмендеуі сынға ұшырауда. 2006 жылы Гонконг халқының 2,8% ағылшын тілін ("әдеттегі сөйлеу тілі" ретінде, барлық түрлерін қамтиды) пайдаланатынын хабарласа, 2016 жылы бұл көрсеткіш 4,3%-ға өсті. Ал тиісінше 51,1%, 63,5% және 65,6% ағылшын тілінде сөйлей, жаза және оқи алатындарын мәлімдеді.

Мәртебе

Гонконг ағылшын тілінің ағылшын тілінің жеке түрі ретінде қарастырылуы көптеген ғалымдар арасында әлі де дау тудырып отыр.

Вариантты анықтамаған дәлелдер

Гонконг ағылшын тілі деген нәрсе жоқ деп те айтылады, ал соңғы жұмыстардың көп бөлігі Гонконг фонологиясын британдық және американдық ағылшын тілі сияқты нұсқалардан қате бұрылыс ретінде қарастырады. Бірлескен авторлық жұмыста Гонконгтағы бес ағылшын тілді адамның зерттеуі сипатталғанда, олар HKE ең көп дегенде пайда болудағы тіл түрі екенін, тіпті «тіл үйренушінің аралық тілінен» аспайтынын, олар мойындағандай, даулы түрде қорытындылады. Постколониалдық ағылшын тілінің динамикалық моделінде ол үшінші кезең, яғни жерсіндіру кезеңіне жатқызылған, бірақ соңғы кезде көптеген жастар өздерін Гонконг ағылшын тілінде сөйлейтіндер деп тануға ынталы екені көрсетілді, сондықтан оны төртінші кезең, яғни эндонормативтік тұрақтандыруға қадам басқан деп санауға болады. Сонымен қатар, жоғарыда аталған бөлімде көрсетілген критерийлер бойынша ғалымдар ағылшын тілінде жергілікті тұтынуға арналған әдебиет өте аз екенін атап өтті, бұл осы тілде сөйлейтін адамдардың санының артуын түсіндіруге көмектеседі. Дегенмен, Гонконгта тіл қолданысы жоғары саяси және бөлінген, екі ресми тілдің әртүрлі және ерекше мақсатта қолданылатыны ескеріледі. Шындығында, Гонконгтағы ағылшын тілінің мұғалімдері тіпті сыныпта ағылшын тілінің жергілікті нұсқасын мойындаудан бас тартады делінеді. Алайда, қазіргі уақытта американдық ағылшын тілінен алынған жаңа айтылу ерекшеліктері пайда болды. Сонымен қатар, Гонконг ағылшын тіліне тән жаңашыл дамулар бар сияқты, мысалы, /v/ дыбысының [f] немесе [w] ретінде айтылуының екіге бөлінуі. Көрінетін ерекшеліктері төменде тізілген.

Американдық/британдық орфография және сөздерді қолдану

Британдық және американдық орфографиялар жиі қолданылады, бірақ британдық нұсқа ресми орталарда басым және білім беруде ресми түрде оқытылатын форма болып қала береді. Дегенмен, Гонконг аббревиатуралар мен бастауыш сөздерді қолдануда американдық ықпалына ие: қысқартылған атаулардың соңында толық нүкте болуы қажет (мысалы, мырза, ханым, доктор, St.), сондай-ақ мемлекеттік наградалар да пост-номиналдарда толық нүктені сақтайды (G. B. M., G. B. S.), ал британдық ағылшын тілінде толық нүктелер енді қолданылмайды. Бір мәселеге сілтеме жасағанда, британдық лексика көбірек қолданылады, мысалы: қоқысқа орнына қоқыс жәшігі; лифтқа орнына лифт; ұялы телефонға орнына ұялы телефон; жылжымайтын мүлік агентіне орнына жылжымайтын мүлік брокері.

Гонконг сөздіктері/өрешелері

Гонконгта кеңінен түсінілетін кейбір сөздер мен тіркестер басқа жерлерде сирек кездеседі немесе естілмейді. Бұл сөздер көбінесе қытай, англо-индиялық немесе португал/макао тілдерінен алынған. *Курсив=иә* – мөр немесе мөртаңба, мысалы, компанияның «чопы» – корпорацияның мөрі немесе мөртаңбасы (бұл отарлық үнді ағылшын тілінен шыққан). Қазір ол кейбір басқа да Достастық елдерінде бейресми термин ретінде қолданылады. Тайпан (немесе тайпан;) – 20 ғасырдың басында ірі корпорацияның басқарушысына арналған термин. Амах – 20 ғасырдың басында тұрақты қызметшіні білдіретін термин (макао/португал тілінен алынған ama – ‘нәресте күтуші’); қазір [үй шаруашылығы] көмекшісімен алмастырылған. Шрофф – ауруханада, мемлекеттік кеңседе немесе автотұрақ (автокөлік тұрағы) кассирі. Годаун – қойма. Малай тілінен алынған гуданг сөзінен. Оның түпкі тегі Үндістан субконтинентіне дейін жетеді. Нулла – бетон немесе таспен қапталған канал немесе су ағынын ұстауға арналған нығайтылған арна. Нулла сөзі ағылшын тіліне хинди тілінен енген. Jetso ("lang=zh Hant") кейде жеңілдік немесе арнайы ұсыныс мағынасында қолданылады. «Жақсылап тырыс», – қытай тіліндегі lang=zh сөзінің тікелей аудармасы, ынталандыруға арналған шақыру. Бұл қолданыс «Шамшырақ қозғалысы» арқылы кеңінен танымал болды. Lai see – кантон тіліндегі сөздің транслитерациясы, сондай-ақ «қызыл конверттер» немесе «қызыл бумалар» деп те аталады, немесе мандарин тіліндегі lang=zh Hant – ақшасы бар ырыс сөздері немесе таңбалары бар қызыл конверттер, әсіресе Жаңа Ай мерекесінде сыйлық ретінде табыс етіледі. 2015 жылы Гонконг университетінің профессоры Лиза Лим сол жылы кейбір сөздердің қолданылуы азайғанын мәлімдеді.