«Бір ел – екі жүйе» Қытайдың конституциялық қағидасы. Гонконг пен Макаоның ерекше әкімшілік аймақтарын басқару жүйесі, экономикалық және құқықтық ерекшеліктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай конституциялық қағидасы
Chinese constitutional principle
"Бір ел, екі жүйе" – Қытай Халық Республикасының (ҚХР) Гонконг және Макао арнайы әкімшілік аймақтарын басқаруын сипаттайтын конституциялық қағида. Дэн Сяопин "бір ел, екі жүйе" тұжырымын жасады. Бұл конституциялық принцип 1980-ші жылдардың басында Қытай мен Ұлыбритания арасындағы Гонконг тақырыбындағы келіссөздер барысында қалыптастырылды. Онда тек бір Қытай болатыны, бірақ аталған аймақтар өздерінің экономикалық және әкімшілік жүйелерін сақтап қалуға құқылы, ал Қытайдың қалған бөлігі Қытай ерекшеліктерімен социализм жүйесін қолдануы көзделді. Аталған қағидаға сәйкес, екі аймақтың әрқайсысы өз үкіметтік жүйесін, құқықтық, экономикалық және қаржылық мәселелерін, соның ішінде шетелдік елдермен сауда байланыстарын сақтай алады, бұл мәселелер материктік Қытайдан тәуелсіз болады. ҚХР бұл қағиданы Тайваньмен бірігуді жоспарлауда да қолдануды ұсынды. Дегенмен, 2020 жылдан бастап, Гонконгта сол жылдың 30 маусымында Ұлттық қауіпсіздік заңы қабылдануына байланысты, АҚШ және Ұлыбритания Қытай үкіметін бұл қағиданы өрескел бұзғаны үшін айыптады.
"One country, two systems" is a constitutional principle of the People's Republic of China (PRC) describing the governance of the special administrative regions of Hong Kong and Macau. Deng Xiaoping developed the one country, two systems concept. This constitutional principle was formulated in the early 1980s during negotiations over Hong Kong between China and the United Kingdom. It provided that there would be only one China, but that these regions could retain their own economic and administrative systems, while the rest of mainland China uses the socialism with Chinese characteristics system. Under the principle, each of the two regions could continue to have its own governmental system, legal, economic and financial affairs, including trade relations with foreign countries, all of which are independent from those of the mainland. The PRC has also proposed to apply the principle in the unification it aims for with Taiwan. However, since 2020, as a result of the passage of the National Security Law by Hong Kong on 30 June of the same year, the United States and United Kingdom condemned the Chinese government of seriously breaching the principle.
Өмірбаян
Ден Сяопин Гонконг, Макао және Тайвань қатысты "бір ел, екі жүйе" қағидасын әзірледі. Гонконг пен Макао еуропалық елдер тарапынан отарландырылған, ал Тайвань Қытай азамат соғысының соңында Гоминьдан бақылауында қалды. Негізгі заң жобасын жасау барысында Ден жалпыға бірдей сайлау құқығы мен батыстық саяси жүйелер Гонконг үшін қолайлы емес екенін айтты.
Deng Xiaoping developed the principle of one country, two systems in relation to Hong Kong, Macau, and Taiwan. Hong Kong and Macau had been colonized by European powers and Taiwan remained under Kuomintang Control at the end of the Chinese Civil War. During the drafting of the Basic Law, Deng stated that universal suffrage and Western political systems were not appropriate for Hong Kong.
Негізгі ережелер
Гонконг пен Макаоның екі әкімшілік аймағы (АА) өздерінің ішкі істеріне жауапты, оның ішінде сот жүйесі мен соңғы сатыдағы апелляциялық соттар (соңғы инстанция), иммиграция және кеден, мемлекеттік қаржы, валюта және экстрадиция сияқты мәселелерге. АА-лар материкте баспаларда, сондай-ақ мемлекеттік білім беру мен көптеген хабар тарату салаларында қолданылатын жеңілдетілген таңбаларды міндеттейтін заңдардан да босатылған. Дегенмен, екі АА-ның дипломатиялық қарым-қатынастары мен әскери қорғанысы Пекиндегі Орталық Халық Үкіметінің жауапкершілігінде. Гонконг ағылшын ортақ құқығын, ал Макао португалдық азаматтық құқық жүйесін қолдануды жалғастыруда.
The two SARs of Hong Kong and Macau are responsible for their domestic affairs including, but not limited to, the judiciary and courts of final appeal (last resort), immigration and customs, public finance, currencies and extradition. The SARs are also exempt from mainland laws mandating the use of simplified characters in publishing and Mandarin in public education and most broadcasting. The diplomatic relations and military defence of the two SARs however, is the responsibility of the Central People's Government in Beijing. Hong Kong continues using English common law while Macau continues using the Portuguese civil law system.
Құқықтық мәртебе
Гонконгта жүйе Гонконгтың Негізгі заңы арқылы іске асырылды, ол аймақтың "шағын конституциясы" ретінде қызмет етеді және Қытай-Британия бірлескен декларациясына сәйкес келеді. Макаомен де ұқсас келісімдер жасалған. Тиісті Негізгі заңдарға сәйкес, АӘА-ның жоғары дәрежедегі автономиясы бар және атқарушы, заңнамалық және тәуелсіз сот билігі бар, соның ішінде соңғы шешім шығару құқығы да бар. Олар өздерінің ақша-кредиттік және қаржы саясатын қалыптастырады, өз валюталарын сақтайды, білім беру, мәдениет, спорт, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі және т.б. салаларындағы өз саясатын Негізгі заңдар шеңберінде әзірлейді. Негізгі заңда белгіленгендей, ҚХР Орталық Халық Үкіметі АӘА-ға қатысты сыртқы істер және қорғаныс мәселелеріне жауапты болса, АӘА үкіметінің өкілдері ҚХР делегацияларының құрамында аймаққа тікелей әсер ететін дипломатиялық келіссөздерге, сондай-ақ мемлекеттерге шектелген және аймаққа әсер ететін басқа да халықаралық ұйымдар мен конференцияларға қатыса алады. Гонконг пен Макао жеке экономикалық бірліктер ретінде Дүниежүзілік сауда ұйымының мүшелері болып табылады. Гонконг сондай-ақ Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығының мүше елдерінің бірі. Гонконгтың Негізгі заңы түрлі негізгі адам құқықтары мен бостандықтарына конституциялық қорғауды қамтамасыз етеді; атап айтқанда, бұл құқықтар Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісімде, Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық келісімде және Гонконгтың Негізгі заңының 39-бабына сәйкес іске асырылатын халықаралық еңбек конвенцияларында және Гонконгтың құқық туралы заңында қамтылған. Дегенмен, Қытай Халық Республикасының және Гонконгтың үкіметтері бұл принциптің сәтті іске асырылғанын, Ұлыбритания мен АҚШ-тың ресми есептерін келтіре отырып, мойындайды. Пекиндегі Орталық Халық Үкіметі Гонконг үкіметімен Гонконгтағы Гонконг арнайы әкімшілік аймағындағы Орталық Халық Үкіметінің байланыс кеңсесі арқылы байланыс жасайды. Макао үшін Пекин Макаодағы Макао арнайы әкімшілік аймағындағы Орталық Халық Үкіметінің байланыс кеңсесін пайдаланады. Гонконг үкіметінің Пекиндегі Орталық Халық Үкіметімен байланыс кеңсесі – Пекиндегі Гонконг арнайы әкімшілік аймағының үкіметі, ал Макао үкіметінің Пекиндегі кеңсесі – Пекиндегі Макао арнайы әкімшілік аймағының кеңсесі.
In Hong Kong, the system has been implemented through the Basic Law of Hong Kong, which serves as the "mini constitution" of the region, and consistent with the Sino British Joint Declaration. Similar arrangements are in place with Macau. Under the respective basic laws, the SARs have a high degree of autonomy and enjoy executive, legislative and independent judicial power, including that of final adjudication. They formulate their own monetary and financial policies, maintain their own currencies, formulate their own policies on education, culture, sports, social welfare system, etc. within the framework of the basic laws. As stipulated by the Basic Law, while the Central People's Government of the PRC is responsible for foreign affairs and defence in relation to the SARs, representatives of the government of the SARs may participate, as members of delegations of the PRC, in diplomatic negotiations that directly affect the Regions, and in other international organisations or conferences limited to states and affecting the region. As separate economic entities, both SARs of Hong Kong and Macau are members of the World Trade Organization. Hong Kong is also one of the member economies of the Asia Pacific Economic Cooperation. The Hong Kong Basic Law also provides constitutional protection on various fundamental human rights and freedoms; specifically, these rights are covered in the International Covenant on Civil and Political Rights, the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, and international labour conventions which are implemented under Article 39 of the Hong Kong Basic Law and the Hong Kong Bill of Rights Ordinance. Nonetheless, the governments of the People's Republic of China and Hong Kong both consider the principle to have been successfully implemented, quoting official reports of both the United Kingdom and the United States. The Central People's Government in Beijing maintain relations with Hong Kong government through the Liaison Office of the Central People's Government in the Hong Kong Special Administrative Region in Hong Kong. For Macau, Beijing uses the Liaison Office of the Central People's Government in the Macao Special Administrative Region in Macau. While the counterpart offices of the Hong Kong government for the Central People's Government in Beijing is the Office of the Government of the Hong Kong Special Administrative Region in Beijing, and Macau government's office in Beijing is the Office of the Macau Special Administrative Region in Beijing.
Аттар
Екі аймақтың халықаралық ұйымдарға (Дүниежүзілік сауда ұйымы және Паралимпиада сияқты) өздерінің мүшелігі болғанда, екі аймақ та өздерінің негізгі заңдарының VII тарауында ("Сыртқы істер") бірнеше рет белгіленгендей, "Гонконг" немесе "Макао" орнына "Гонконг, Қытай" немесе "Макао, Қытай" атауын қолдануға міндетті. Мысалы, Гонконг пен Дүниежүзілік сауда ұйымы арасындағы сауда саясатын қарау құжаттарында, тіпті мәтінде де "Гонконг, Қытай" деп жазылады. Қысқаша атау қолданылғанда, "HKC" аббревиатурасы қолданылады, ал "Гонконг" немесе "HK" жеке қолданылмайды. Сол сияқты, Макао мен Дүниежүзілік сауда ұйымы арасындағы сауда саясатын қарау құжаттарында "Макао, Қытай" мәтінде үнемі қолданылады және пайдаланылатын жалғыз қысқаша атау "MSAR" аббревиатурасы болып табылады.
When the two regions have their own membership in international organisations (such as the WTO and the Paralympics), both regions are mandated to use the name "Hong Kong, China" or "Macao, China" instead of "Hong Kong" or "Macau"/"Macao", as stipulated several times under Chapter VII ("External Affairs") of both regions' Basic Laws. For example, in Trade Policy Review documents between Hong Kong and the WTO, the documents use "Hong Kong, China" throughout even in prose. When a short name is used, it uses the acronym "HKC" and never "Hong Kong" or "HK" standalone. Similarly, in Trade Policy Review documents between Macau and the WTO, "Macao, China" is used in prose throughout and the only short name used is the acronym "MSAR".
Мүмкін болатын кеңейту
Үкіметтің бірнеше жоғары деңгейдегі мүшелері Гонконг үшін жүйені 2047 жылдан кейін де ұзарту мүмкіндігін білдірді. 2020 жылдың қаңтар айында Кэрри Лам: "Менің пікірім мынадай: "Бір ел, екі жүйе" қағидасын сақтап, "Бір ел, екі жүйе" қағидасын іске асыруды ілгерілететін және осы қағиданы толық түсініп, іске асыратын болсақ, онда "Бір ел, екі жүйе" ұзақ мерзімді перспективада жақсы жүзеге асырылады және 2047 жылдан кейін өзгермейді деп сенуге жеткілікті себеп бар" деді. Сонымен қатар, 2020 жылдың маусым айында Ұлттық қауіпсіздік заңына қолдау көрсету мақсатында өткен онлайн вебинарда Чжан Сяоминг Ұлттық қауіпсіздік заңы қалаға берілген бостандықтардың 2047 жылдан кейін де сақталуын қамтамасыз ететінін айтты. Алайда, Кэрри Лам мен Чжан Сяоминг мұндай ұзартуға уәде берген жоқ және оны іске асыру үшін нақты қадамдар мен мақсаттарды да белгілемеді. 2021 жылдың қазан айында Кэрри Лам жүйенің 2047 жылдан кейін де жалғасатынына сенетінін қайта айтып: "Кез келген адам сұрайды: неге біз оны өзгертуіміз керек? Бірақ, әрине, ортақ құқықтық жүйе, ақша жүйесі, кәсіби тану жүйесі және мүмкін жерді жалға беру туралы нақты кепілдік беру үшін кейінірек нақтырақ мәлімдемелер жасалуы керек" деді. 2022 жылдың наурызында Гонконг және Макао істері жөніндегі басқарма басшысы Ся Баолонг 2047 жылдан кейін "бір ел, екі жүйе" тағы 50 жылға, яғни 2097 жылға дейін ұзартылуы мүмкін екенін мәлімдеді. 2022 жылдың шілдесінде бұрынғы бас атқарушы Лёнг Чун Ин жүйенің 2047 жылдан кейін де жалғасатынын күтетінін айтты. 2022 жылдың 1 шілдесінде Гонконгқа сапары барысында Қытай Коммунистік партиясының Бас хатшысы Си Цзиньпин бұл жүйенің ұзақ мерзімді саясат екенін уәделеді. 2024 жылдың ақпан айында Ся Баолонг жүйе мәңгі сақталатынын айтты.
Several high level members of the government have expressed a potential extension of the system beyond 2047 for Hong Kong. In January 2020, Carrie Lam stated that "My view is this: as long as we persist with the "One Country, Two Systems" principle, push forward the implementation of 'One Country, Two Systems' and have a full understanding and implementation of the principle then we have adequate reason to believe that 'One Country, Two Systems' will be implemented smoothly and in the long term, and it will not change after 2047." Additionally, in a June 2020 online webinar to campaign for the National Security Law, Zhang Xiaoming said that the National Security Law would ensure that the freedoms granted to the city can be extended beyond 2047. However, neither Carrie Lam or Zhang Xiaoming have promised such an extension or laid out concrete steps or goals in order for it to happen. In October 2021, Carrie Lam reiterated that she believed the system would be extended beyond 2047, stating "Anybody would seriously ask: why do we have to change it? But of course, something more concrete will have to come out later on to give the needed assurance about the continuation of the common law system, the monetary system, the professional recognition system, maybe some land leases." In March 2022, Xia Baolong, head of the Hong Kong and Macau Affairs Office, said that after 2047, the "one country, two systems" could be extended by another 50 years, until 2097. In July 2022, Leung Chun ying, former chief executive, said that he expected the system to be extended past 2047. On 1 July 2022, during a visit to Hong Kong, General Secretary of the Chinese Communist Party Xi Jinping made a promise that the system is a long term policy. In February 2024, Xia Baolong said that the system would be kept permanently.
Дербестік дәрежесі
Гонконг британдық колония болғандықтан, демократиялық та, автономиялық та емес еді. Салынып берілгеннен кейінгі жылы сауалнамалар Бейжіңнің бұрынғы отаршылдықпен қарым-қатынасына қатысты жоғары деңгейдегі қанағаттанғандықты көрсетті. Бір жыл бұрын Уақытша заң шығарушы кеңес тұру құқығын шектеу туралы заңдарды қабылдады, бұл үкіметке қарсы сот процесіне әкелді, ол 1999 жылы Апелляциялық соттың соңғы инстанциясында үкімет үшін жеңіліспен аяқталды. Үкімет кейін бұл мәселені Ұлттық халық конгресіне (ҰХК) жүгінтті. Заңгерлер қауымдастығы Мартин Лидің «Гонконгтың автономиясын беріп алу» деп сипаттаған бұл әрекетке наразылығын үнсіз шеру арқылы білдірді. Сауалнамалар көрсеткендей, бұл оқиғалар халықтың үкіметке деген сенімін төмендетті, бірақ көпшілігі соттан гөрі үкіметтің позициясын қолдады, Гонконг бойынша толық юрисдикцияға қатысты пікірін білдірді. 2014 жылғы Гонконг наразылықтары кезінде студенттер ҰХК-нің «831 шешіміне» тікелей жауап ретінде саяси еркіндіктің көбеюін талап етті. Наразылыққа қатысушылар таңдау еркіндігін, сайлау еркіндігін, демократияны талап етті және, ең бастысы, Гонконг әкімшілігі басшысын сайлауға қатысуды қалады. «Көк шатыр қозғалысы» деген ат студенттердің полицияның бұрышқы газбен шабуыл жасауынан қорғану үшін қолданған шатырларынан туындады. Осылайша, шатырлар осы қозғалыстың символына айналды. Барлық халықаралық емес бастауыш және орта мектептерде «ұлттық бірегейлік санасын нығайту және Қытайға деген патриотизмді тәрбиелеу» мақсатында. Академиялық зерттеулерге сәйкес, Гонконгтағы қазіргі мектептік оқу бағдарламасы «қос бірегейлік сезімін» көрсетеді: «қытайлықтық» және «гонконгтық». Бұл жарияланым күніне дейін 120 000-ға дейін наразылыққа қатысушылармен 10 күндік наразылықтарға әкелді, себебі Гонконгтың автономиясын жоғалту қаупі туды. Жауап ретінде сол кездегі бас атқарушы Ли Чжэн Юй міндетті оқыту идеясынан бас тартты, яғни мектептер бұл пәнды оқытуды өздері шеше алады. Сонымен қатар, 2017 жылдың тамызында Чой Юк Лин Билім бюросының орынбасары қызметіне үкімет тарапынан тағайындалды. Ол «Пекиннің Білім беру қызметкерлерінің федерациясымен бұрынғы байланыста болған» (SCMP A мақаласы). Бұл Юк Линнің лауазымына қарсы 17 мыңнан астам адамның петицияға қол қоюына әкелді. Гонконгта бұрын-соңды болмаған адамның жоғалуы және оны қоршаған оқиғалар қаланы дүр сілкіндірді және Қытайдың қоғамдық қауіпсіздік бюросының қызметкерлері Гонконг азаматтарын құқықтан тыс алып, оларды Қытайға қайтаруы мүмкін деген халықаралық алаңдаушылықты күшейтті, бұл «бір ел, екі жүйе» қағидасының және Негізгі заңның бірнеше баптарын бұзу болып табылады. Кейіннен олардың Қытайда ұсталғаны расталды, бірақ көпшілігі Гонконгқа оралып, жоғалып кеткендері туралы полицияға берген хабарламаларын қайтарып алды. 2016 жылдың 16 маусымында Гонконгқа оралғаннан кейін көп ұзамай Лам Вин Ки ұзақ баспасөз мәслихатын өткізді, онда ол сегіз айлық қамауда болуының мән-жайларын егжей-тегжейлі баяндады және оның және оның әріптестерінің жазбаларының сценарий бойынша дайындалғанын және сахналанып қойылғанын сипаттады. Лам Пекин басшылығының жоғары деңгейі тікелей бақылауындағы Орталық тергеу тобының қатысуын айтты. Оның бұл ашықтауы Гонконгты таң қалдырды және бүкіл әлемде жаңалықтардың басты бетіне шықты, материктік билік тарапынан қарсы айыптаулар мен жоққа шығаруларға әкелді.
As a British colony, Hong Kong was neither democratic nor autonomous. In the year after the handover, surveys showed high levels of satisfaction with Beijing's hands off relationship with the former colony. The year before, the Provisional Legislative Council passed laws restricting the right of abode, leading to a case brought against the government, which ended in a loss for the government in the Court of Final Appeal in 1999. The government then took its case to the National People's Congress. The legal establishment expressed its disapproval of the act Martin Lee described as "giving away" Hong Kong's autonomy with a silent march. Polls showed the events had depressed the public's confidence in the government, despite the fact that most were in favour of the government's stance over that of the court's. describing its view of comprehensive jurisdiction over Hong Kong. During the 2014 Hong Kong protests, students demanded more political freedom in direct response to the "831 decision" of the NPCSC. The participants demanded freedom of choice, electoral freedom, democracy and, in particular, they wanted to participate in the elections of the head of the administration of Hong Kong. The name "umbrella movement" originated because the students protected themselves with umbrellas from the pepper spray of the police. Thus, umbrellas became the symbol of this movement. in all non international primary and secondary schools to strengthen "national identity awareness and nurture patriotism towards China". According to an academic research paper, the current school curriculum in Hong Kong projects a "dual sense of identity": "Chineseness" and "Hongkongesness" This announcement led to 10 days of protests, with up to 120,000 protesters each day, due to concerns of Hong Kong losing autonomy. In response, the chief executive at the time, CY Leung, chose to remove the idea of compulsory teaching, meaning that schools could freely decide if they would teach the subject. Furthermore, in August 2017, Christine Choi Yuk Lin was appointed by the government as the under secretary of the Education Bureau. She "has former connections with the pro Beijing Federation of Education Workers" (SCMP article A). This led to more than 17,000 people signing a petition opposing Yuk lin having the position. The unprecedented disappearance of a person in Hong Kong, and the bizarre events surrounding it, shocked the city and crystallised international concern over the suspected abduction of Hong Kong citizens by Chinese public security bureau officials and their likely rendition, in violation of several articles of the Basic Law and the one country, two systems principle. It was later confirmed that they are under detention in mainland China although most had reappeared in Hong Kong and cancelled their missing persons' reports with the police. On 16 June 2016, shortly after he returned to Hong Kong, Lam Wing kee gave a long press conference in which he detailed the circumstances surrounding his eight month detention, and describing how his confession and those of his associates had been scripted and stage managed. Lam implicated the involvement of the Central Investigation Team, which is under direct control of the highest level of the Beijing leadership. His revelations stunned Hong Kong and made headlines worldwide, prompting a flurry of counter accusations and denials from mainland authorities and supporters.
Гонконг Ұлттық партиясының тыйым салуы
2018 жылдың 17 шілдесінде Гонконг полициясы партия төрағасына қоғамдар туралы жарлыққа сәйкес хабарлама жолдады, онда Қытайдың аумақтық тұтастығына қатысты ұлттық қауіпсіздік негіздерімен Гонконг Ұлттық партиясын (HKNP) бүлік қоздыру үшін тыйым салуға талап қойылды. Партия және оның төрағасы Энди Чан тарапынан тыйым салуға қарсылық білдірілді. Он күннен кейін, 2018 жылдың 24 қыркүйегінде қауіпсіздік хатшысы Джон Ли ұлттық қауіпсіздік негіздерімен партияны ресми түрде тыйым салды. Бұл тыйым HKNP мүшесі екенін мәлімдеген немесе партияға қандай да бір жолмен көмек көрсеткен кез келген адамға екі жылға дейін бас бостандығынан айыру және айыппұл салу қаупін тудырды. Партияға және оның екі жетекшісіне "көмек көрсету" ұғымының анықтамасы берілген жоқ. Чанның адвокаттары Әділет министрлігіне оған заңдық көмек көрсету HKNP-ге көмек көрсету болып табылмайтынына кепілдік беруді сұрап хат жазды, бірақ мұндай кепілдік берілген жоқ.
On 17 July 2018, the Hong Kong Police Force served the party convener a notice under the Societies Ordinance, seeking to ban the Hong Kong National Party (HKNP) for sedition, on grounds of national security with respect to Chinese territorial integrity. The party and its convener Andy Chan submitted their case against being outlawed. Ten days later, in an unprecedented move, Secretary for Security John Lee on 24 September 2018 officially banned the party on national security grounds. The ban prohibited anyone who claims to be a HKNP member, or is found to provide aid to the party in any way, under the threat of being fined and jailed for up to two years. The definition of "providing aid" to the party and the two leaders were not made clear. Chan's lawyers wrote to the Department of Justice seeking an assurance that providing legal assistance to him would not be regarded as providing assistance to the HKNP, but that assurance was not forthcoming.
Виктор Малет туралы дау
2018 жылы тамыз айында Гонконгтың шетелдік тілшілер клубы (FCC) 14 тамызда Гонконг тәуелсіздік партиясының (HKIP) жетекшісі Энди Чанмен түскі аспаздық кездесу өткізуді жоспарлағанда дау туындады. Баспасөз ұйымының вице-президенті Виктор Малет осы жиынды жүргізді. Қытай және Гонконг үкіметтері бұл кездесуді жоюды талап етті, себебі тәуелсіздік мәселесі ұлттық егемендікке қатысты "шекараның" бірін кесіп өтеді деп саналды. Бангкокқа сапардан оралғаннан кейін Малетке Гонконг үкіметі жұмыс визасын беруден бас тартты. 7 қазан күні Таиландтан келгеннен кейін Малет иммиграциялық қызметкерлердің төрт сағаттық тексеруінен өтті, содан кейін ол Гонконгқа жеті күндік туристік визамен кіруге рұқсат алды. Ресми түсіндірме берілмегендіктен, Малеттің визадан бас тартуы FCC тоқтатудан бас тартқан Энди Чанмен өткізген кездесуге төрағалық еткені үшін жаза ретінде қарастырылды.
In August, a controversy erupted in 2018 when the Foreign Correspondents' Club of Hong Kong (FCC) hosted a lunchtime talk with Andy Chan, convener of the Hong Kong Independence Party (HKIP) to take place on 14 August. Victor Mallet, vice chairman of the press organisation, chaired the session. The governments of China and Hong Kong had called for the cancellation of the talk, because the issue of independence supposedly crossed one of the "bottom lines" on national sovereignty. After a visit to Bangkok, Mallet was denied a working visa by the Hong Kong government. Mallet was subjected to a four hour interrogation by immigration officers on his return from Thailand on Sunday 7 October before he was finally allowed to enter Hong Kong on a seven day tourist visa. In the absence of an official explanation, Mallet's visa rejection was widely seen to be retribution for his role in chairing the Andy Chan talk which the FCC refused to call off.
Экстрадициялау заң жобасы және Гонконгтағы 2019-2020 жылғы наразылық
2019 жылдың сәуірінде Гонконгта экстрадиция туралы заң жобасы ұсынылып, кең ауқымды наразылықтарға себеп болды. Жаңа заң бойынша, ауыр қылмыс жасады деген күдікпен ұсталған адамдар Қытайға жіберілуі мүмкін. Бұл 2018 жылы Тайваньнан Гонконгқа қашқан күдіктінің ісінен туындады. Ол жүкті, 20 жастағы әйелін өлтірді деген айып тағылды, сол себепті Тайвань Гонконг билігінен оны экстрадициялауды сұрады. Бірақ Гонконг бұл талапқа келіспеді, себебі Гонконг пен Тайвань арасында экстрадиция туралы келісім жоқ, және оны соттауға құқығы болмады. Экстрадиция туралы заңға сәйкес, шешімдер «әрбір жағдай бойынша бас атқарушы органамен» қабылданады, сондай-ақ Гонконг соттары экстрадициялық талаптар бойынша соңғы шешім шығарады. Бұған қарамастан, Гонконгтың тәуелсіздігінен айырылу қаупі сақталып тұр. Наразылықтар 2020 жылдың қаңтар айында COVID-19 пандемиясы басталарға дейін жалғасты, және пандемия Гонконгта бақылауға алынған соң қайта басталатыны күтілуде.
In April 2019, an extradition bill was proposed in Hong Kong inciting mass protests. The new law identifies that those who are suspects of serious crimes could be sent to China. This was initiated due to a murder suspect fleeing from Taiwan to Hong Kong in 2018. He was accused of murdering his pregnant 20 year old girlfriend, thus Hong Kong authorities were asked by Taiwan to extradite the man. Hong Kong, however, did not concur with this demand and could not prosecute him as Hong Kong does not have any form of an extradition agreement with Taiwan. In terms of the Extradition Law, it was claimed that decisions would be made on a "case by case basis by the Chief Executive", in addition to Hong Kong courts making final decisions on extradition requests. Despite this, fear of the loss of Hong Kong autonomy remains. Protests continued until the outbreak of the COVID 19 pandemic in January 2020, and are predicted to continue once the pandemic is under control in Hong Kong.
2020 жылғы ұлттық қауіпсіздік туралы заңнама
2020 жылдың 22 мамырында Қытайдың ұлттық парламенті – Ұлттық халық конгресіне ұлттық қауіпсіздік туралы заң жобасы ұсынылды. «Бір ел, екі жүйе» формуласына сәйкес, Гонконгтың негізгі заңы Гонконгтың заң шығарушы органына бүлік, сепаратизм және шетелдік араласуды болдырмау үшін ұлттық қауіпсіздікті ратификациялауды талап етеді. Ұлттық халық конгресінің өкілі Гонконгтағы ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін жаңа құқықтық база мен күші қолдану механизмін құру үшін «конституциялық өкілеттігін» пайдаланатынын мәлімдеді. 2020 жылғы 30 маусымда Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитеті (ҰХК ТК) Гонконг үшін ұлттық қауіпсіздік туралы заңды бірауыздан қабылдады және оны Гонконгтың келісімін алмастыра отырып, Негізгі заңның III қосымшасына енгізді. Гонконг адвокаттар алқасы (ГАА) 2020 жылдың мамыр айында заңды Негізгі заңның III қосымшасына енгізу арқылы қабылдаудың конституциялықлығына күдік тудырды. 2020 жылғы 30 мамырда АҚШ президенті Дональд Трамп Ақ үйінде өткен баспасөз конференциясында АҚШ Гонконгқа көрсетіліп келген ерекше жағдайды тоқтататынын ресми түрде жариялады, бұл АҚШ-тың Гонконг саясаты туралы заңында белгіленген. Бұл Қытайдың уәде етілген «бір ел, екі жүйе» формуласын «бір ел, бір жүйе» формуласына алмастыруына байланысты болды және ұлттық қауіпсіздік заңына жауап ретінде Гонконгқа қатысты қосымша шаралар қолданылатынын мәлімдеді. 2020 жылғы 14 шілдеде президент Трамп АҚШ Конгресі қабылдаған Гонконг автономиясы туралы заңға сәйкес Гонконгтың арнайы сауда жеңілдіктерін тоқтатып, 13936-шы атқару бұйрығына қол қойды. The Diplomat басылымында жарияланған Виктория Тинбор Хуэйдің сөзіне сүйенсек, ұлттық қауіпсіздік заңнамасы Гонконгте «полициялық мемлекет құруға» бағытталған азаматтық және құқықтық қорғауды әлсірету үшін қолданылуда.
A draft national security bill was submitted on 22 May 2020 to China's national parliament, the National People's Congress. In accordance with the one country, two systems formula, Hong Kong's basic law requires the Hong Kong legislature to ratify national security to prevent sedition, secession and foreign interference. A National People's Congress official reported as saying it was exercising "constitutional power" to create a new legal framework and enforcement mechanism to guarantee national security in Hong Kong. On 30 June 2020, the Standing Committee of the National People's Congress (NPCSC) passed the national security law for Hong Kong unanimously and listed it under Annex III of the Basic Law, bypassing Hong Kong approval. The Hong Kong Bar Association (HKBA) disputed the constitutionality of enacting the law through inclusion in Annex III of the Basic Law in May 2020. On 30 May 2020, the president of the United States, Donald J. Trump, in a White House press conference, officially declared that the United States would be ending special treatments afforded to Hong Kong as outlined in the United States Hong Kong Policy Act, due to China replacing the promised formula of "one country, two systems" with "one country, one system", and threatened that the United States would take further actions on Hong Kong in response to the national security law. On 14 July 2020, President Trump signed Executive Order 13936, pursuant to the Hong Kong Autonomy Act passed by the US Congress, ending Hong Kong's special trade privileges. According to Victoria Tin bor Hui, writing in The Diplomat, the national security legislation is being used to erode civil and legal protections on the way to "establishing a police state" in Hong Kong.
Макао мен Қытай арасындағы қарым-қатынастар
Макаода Гонконгта болған сияқты наразылықтар мен азаматтық тәртіпсіздіктер болған жоқ. «Жаңа Макао қауымдастығының» (демократиялық партия) бұрынғы президенті Джейсон Чаоның айтуынша, Макао Гонконгтан ерекшеленеді, себебі Макао тұрғындары еркіндік пен автономияны қаламайды. Бұған себеп – Макаода тұратын 600 мың адамның шамамен жартысы қытай иммигранттары болып табылады. Макаоның бас атқарушысы Хо Ят Сенг: «Макао Қытайдың қайта бірігуінің үлгісі болады» деді, ал Си Цзиньпин «бір ел, екі жүйе» келісімін дұрыс сақтағандықтан, Макаоға баса назар аудара отырып, «Макао үлгісімен» келісті.
Macau has not seen outbreaks of protests and civil unrest that have occurred in Hong Kong. According to Jason Chao, a former president of the New Macau Association (a pro democracy party), Macau differed from Hong Kong as Macau does not wish for freedom and autonomy. A reason for this is because approximately half of the 600,000 people living in Macau are Chinese immigrants. Chief executive of Macau, Ho Iat Seng, said: "Macau will be an example of China's reunification," and Xi has agreed, by placing emphasis on the "Macau Model" as Macau has correctly followed the "one country, two system" agreement.
Тайваньға қатысты ұсынылып отырған қолдану
"Бір ел, екі жүйе" қағидаты Қытай Халық Республикасы (ҚХР) үкіметімен Тайвань үшін де ұсынылды, бірақ Қытай Республикасының үкіметі бұл ұсынысты қабылдамады. (Бұл жүйе бастапқыда Тайваньты ҚХР-мен біріктіру мақсатында жасалған деп бұрын айтылған болатын). "Бір ел, екі жүйе" Гонконгтың экономикалық және саяси жүйелері 1997 жылы Ұлыбританиядан өткеннен кейін 50 жылға өзгеріссіз сақталады деп кепілдік бергенімен, Қытай Республикасының Материктік істер жөніндегі кеңесі 1997 мен 2007 жылдар аралығында ҚХР Гонконг халқының өзін-өзі басқару құқығын 218 рет бұзды, сондай-ақ сот жүйесіне және сөз бостандығына күшті араластырды деп мәлімдеді. 1992 жылғы келісімге негізделген жаңа саясат 2005 жылғы сәуірдегі "Pan Blue" сапарында, сондай-ақ 2008 жылғы Қытай Республикасы президенттік сайлауында жеңіске жеткен біріктірушіл "Куоминьтан" партиясының басшылығымен Ма Инчжоу президенттігі кезіндегі маңызды жақын қарым-қатынастарда айқындылық алды. 2012 жылғы наурызда Пекинге жасаған сапарында бұрынғы "Куоминьтан" (КМТ) төрағасы Ву По Сянь тараптар арасындағы қарым-қатынасты реттеу үшін "бір ел, екі аймақ" аясын ұсынды, бірақ бұл термин кеңінен қолданылмады. 2019 жылғы қаңтарда Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) Бас хатшысы Си Цзиньпин Тайваньға болашақтағы бірігу үшін "бір ел, екі жүйе" формуласын ұсынған ашық хат жариялады. Президент Цай Ин Вэнь 2019 жылғы қаңтардағы сөйлесінде Тайваньтың "бір ел, екі жүйе" қағидасын қабылдамайтынын, ал Пекин 1992 жылғы келісімді "бір ел, екі жүйе" деп теңегендіктен, Тайвань 1992 жылғы келісімді де қабылдамайтынын мәлімдеді. Цай Гонконгтағы наразылықтарға қатысушыларға қолдау білдіріп, Тайваньның демократиясының қиындықпен жеңіске жеткенін және оны сақтау және жаңарту қажеттігін атап өтті. Тайвань президенті болғанша "бір ел, екі жүйе" қағидасын қабылдамайтынына уәде берген Цай, Гонконг демократиясының 20 жыл ішіндегі тұрақты және үдемелі түрде нашарлауын айтты. 2020 жылғы Тайвань президенттік сайлауында КМТ-ның күйреуінен кейін КМТ төрағасы Джонни Чжан "бір ел, екі жүйе" қағидасын Тайвань үшін мүмкін модель деп қарастырмады. 2021 жылы жаңадан сайланған төраға Эрик Чу басқаратын КМТ платформасы 1992 жылғы келісімді сақтап, "бір ел, екі жүйе" қағидасын қабылдамады.
The "one country, two systems" principle has also been proposed by the PRC government for Taiwan, but the government of the Republic of China has refused this suggestion. (It has also been previously claimed that the system was originally designed for Taiwan in order for it to be unified with the PRC). Although "one country, two systems" guarantees that Hong Kong's economic and political systems would not be changed for 50 years after the British handover in 1997, the Mainland Affairs Council of the Republic of China has cited 218 cases between 1997 and 2007 in which they claim the PRC has breached the right of the people of Hong Kong to self rule and severely intervened in the judicial system as well as freedom of speech. A new policy based on the 1992 Consensus was emphasised during the 2005 Pan Blue visits to mainland China in April 2005 as well as subsequent major cross strait exchanges under President Ma Ying jeou, whose pro unification Kuomintang party won the 2008 Republic of China presidential election. During his visit to Beijing in March 2012, former Kuomintang (KMT) Chairman Wu Po hsiung proposed a "one country, two areas" framework to govern cross strait relations, though this term did not become widely adopted. In January 2019, Xi Jinping, General Secretary of the Chinese Communist Party (CCP), had announced an open letter to Taiwan proposing a "one country, two systems" formula for eventual unification. President Tsai Ing wen responded to Xi in a January 2019 speech by stating that Taiwan rejected "one country, two systems" and that because Beijing equated the 1992 Consensus with "one country, two systems", Taiwan rejected the 1992 Consensus as well. Tsai expressed her solidarity with Hong Kong protesters, remarking that Taiwan's democracy was hard earned and had to be guarded and renewed. Pledging that as long as she was Taiwan's president, she would never accept "one country, two systems", Tsai cited what she considered to be the constant and rapid deterioration of Hong Kong's democracy over the course of 20 years. Following the landslide defeat of the KMT in the 2020 Taiwanese presidential election, KMT chairman Johnny Chiang rejected the "one country, two systems" as a feasible model for Taiwan. In 2021 the KMT platform under newly elected chairman Eric Chu also continued to include the 1992 consensus while rejecting "one country, two systems".
"Бір ел, жақсы жүйе" қарсы ұсынысы
1987 жылы Қытай Республикасының сол кездегі президенті Чжан Цзинго "бір ел, екі жүйе" ұғымын әйелдеп, "бір ел, жақсы жүйе" деген балама ұсыныс жасады. Оның ұсынысы бойынша, ҚХР Қытай Республикасының демократиялық жүйесін қабылдағаннан кейін екі ел біріге алатын еді.
In 1987, the president of the Republic of China at the time, Chiang Ching kuo, counter proposed with the alternative of "one country, better system" in a pun on "one country, two systems" , proposing that the PRC and ROC could be unified after the PRC adopts the democratic system of the ROC.
Тибет мәртебесімен салыстыру
Цзян (2008) "бір ел, екі жүйе" тұжырымдамасы 1951 жылы қол қойылған Тибетті бейбіт түрде азат ету туралы он жеті тармақты келісімге негізделгенін және оның механизмі Цин императорының жаңа басып алынған аумақтарды біріктіру тәсіліне ұқсас екенін атап өтеді – ол бұл аймақтардағы жергілікті элиталарға белгілі бір уақытқа билікті сақтап, дербестік құқығын жүзеге асыруға рұхсат берген. Бұл тұжырымдаманың тек "тактикалық және уақытша шара" екенін ескеретін болсақ, Гонконг аумағының 1959 жылдан бері Тибетке ұқсас тағдырға ұшырауы мүмкін – мәжбүрлі ассимиляция және орталық үкіметтің күшті тікелей бақылауы. Уақыт өте келе, толық ассимиляция және жергілікті дербестіктің жойылуы "осыған ұқсас қытай империалистік экспансионизмінің көрінісі" болып өтеді. 2005 жылы 14-ші Далай-ламаның Тибеттің тәуелсіздігін жақтаудан бастау алған Тибет үшін "жоғары деңгейдегі дербестік" ұсынысы "бір ел, екі жүйе" тұжырымдамасымен салыстырылды. Ол өз ұсыныстары Қытай үшін қабылдаулы болуы керек екенін айтты, себебі "бір ел, екі жүйе" Қытай Конституциясында қарастырылған. Мемлекеттік БАҚ бұл мәлімдемені жоққа шығарды, "бір ел, екі жүйе" Гонконг пен Макаоның капиталистік әлеуметтік жүйелері үшін әзірленгенін, ал мұндай жүйе Тибетте болған емес екенін көрсетті. 2012 жылы Далай-лама он жеті тармақты келісімнің "бір ел, екі жүйе" рухында қол қойылғанын қайта атап өтті.
Jiang (2008) notes that the concept of "one country, two systems" is based on the Seventeen Point Agreement for the Peaceful Liberation of Tibet signed in 1951, and that its mechanism is similar to how the Qing emperor integrated new territories it had conquered by permitting local elites in these regions to continue to enjoy power for a time and to exercise autonomy without apparently threatening distinct local customs. As the concept was merely a "tactical and transitional arrangement", a point of view argues that the territory of Hong Kong will gradually experience the same fate as Tibet since 1959 – forced assimilation and tight direct control by the central government. Over time, full assimilation, and abolition of local autonomy, would take place in a manner "illustrative of a similar Chinese imperial expansionist mentalité". The 14th Dalai Lama's 2005 proposal for "high level autonomy" for Tibet, evolved from a position of advocating Tibetan independence, has been compared to "one country, two systems". He has said that his proposals should be acceptable to China because "one country, two systems" is accommodated for in the Chinese Constitution. State media rejected this claim, pointing out that "one country, two systems" was designed for the capitalist social systems of Hong Kong and Macau, which had never existed in Tibet. In 2012, Dalai Lama mentioned again that the Seventeen Point Agreement was signed in the spirit of "one country, two systems".
Бір ел, екі жүйе басқа елдер үшін ұсыныстар
Мұхаммед Коэн Asia Times басылымында жариялаған мақаласында "бір ел, екі жүйе" формуласы Израиль-Палестина қақтығысын шешудің мүмкін жолы екенін айтады. Солтүстік Корея корейлік бірігуді бір елдегі екі жүйенің конфедерациясы арқылы іске асыру үшін де осы "бір ел, екі жүйе" формуласын ұсынады. Қытай да бұл идеяны қолдайды; алайда Солтүстік Корея мен Қытайдың ниеттері әртүрлі – Солтүстік Корея екі жеке үкіметті сақтап қалуды көздейді, ал Қытай Корея түбегіне тұрақтылық әкелу үшін бір орталықтандырылған үкімет құруды және біртіндеп бірігуді қалайды. Ирландияның сыртқы істер министрі Саймон Ковени Гонконг пен Қытайды байланыстыратын келісім Brexitтен кейін Солтүстік Ирландияның болашағын анықтауға көмектесетін шешім болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Еуроодақ мүшесі Ирландия Республикасы мен Ұлыбритания басқаруындағы Солтүстік Ирландия арасындағы шекара мәселесі Ұлыбританиямен келіссөздерде үлкен алаңдаушылық тудырып отыр. Дублин бейбіт процесті қауіпке ұшыратпау үшін шекараның толыққанды ашық болуын қажет етеді.
Muhammad Cohen, writing for Asia Times, suggests the "one country, two systems" formula is a possible solution to the Israeli–Palestinian conflict. North Korea suggests the "one country, two systems" formula to bring about Korean reunification, through a confederation of two systems within one country. China has also promoted the idea; the difference between North Korea's motivation and China's is that North Korea seeks to maintain two separate governments, while China seeks gradual unification as it wishes to bring stability to the Korean peninsula with one centralised government. Irish Foreign Minister Simon Coveney said the arrangement linking Hong Kong with China could be a possible solution for addressing the fate of Northern Ireland after Brexit. The border between the EU member state Republic of Ireland and British ruled Northern Ireland is becoming an increasing concern in talks with the United Kingdom, with Dublin demanding that the frontier remain completely open, to avoid endangering the peace process.