Кіріспе
Гонконгтың атқарушы билік органдары – Гонконгтың арнайы әкімшілік аймағының үкіметі, көбінесе Гонконг үкіметі немесе HKSAR үкіметі деп аталады, Гонконгтың атқарушы билік органдары болып табылады. Ол 1997 жылдың 1 шілдесінде Біріккен Ұлттар Ұйымында тіркелген 1983 жылғы Қытай-Британия бірлескен декларациясына сәйкес құрылды. Бұл үкімет 1842–1997 жылдар аралығындағы бұрынғы британдық Гонконг үкіметінің орнын басты. Бас атқарушы және бас лауазымды шенеуніктер Қытай Халық Республикасының Мемлекеттік кеңесі тағайындайды. Үкімет хатшылығын Гонконгтың бас хатшысы басқарады, ол үкіметтің ең жоғары дәрежелі лауазымды шенеунігі болып табылады. Бас хатшы және басқа хатшылар Гонконгтың басқаруын бірлесіп жүзеге асырады, атқарушы кеңестің мүшелері ретінде Бас атқарушыға кеңес береді және өздерінің іс-әрекеттері мен саясаты үшін Бас атқарушыға және Заң шығару кеңесіне есепті. "Бір ел, екі жүйе" конституциялық қағидатына сәйкес, Үкімет заң бойынша Гонконгтың ішкі және сыртқы істеріне толыққанды жауапты. Гонконг үкіметі Қытай Халық Республикасының (ҚХР) Үкіметінен қаржылық тәуелсіздікке ие, ал ҚХР Гонконгтың қорғанысы мен сыртқы саясатына жауапты, сондай-ақ Ұлттық Халық Конгресінің Тұрақты комитеті қабылдаған шешімдер кез келген аумақтық сот процесінен жоғары тұрады. Үкіметтік құрылым бірте-бірте дамып келсе де, оның негізгі бөлігі британдық Гонконгтан мұрагерлікке өткен.
The Government of the Hong Kong Special Administrative Region, commonly known as the Hong Kong Government or HKSAR Government, is the executive authorities of Hong Kong. It was formed on 1 July 1997 in accordance with the Sino British Joint Declaration of 1983, an international treaty lodged at the United Nations. This government replaced the former British Hong Kong Government (1842–1997). The Chief Executive and the principal officials are appointed by the State Council of the People's Republic of China. The Government Secretariat is headed by the Chief Secretary of Hong Kong, who is the most senior principal official of the Government. The Chief Secretary and the other secretaries jointly oversee the administration of Hong Kong, give advice to the Chief Executive as members of the Executive Council, and are accountable for their actions and policies to the Chief Executive and the Legislative Council.'''''' Under the "one country, two systems" constitutional principle, the Government is, in law, exclusively in charge of Hong Kong's internal affairs and external relations. The Government of the People's Republic of China (PRC), of which the Hong Kong government is financially independent from, is responsible for Hong Kong SAR's defence and foreign policy, while decisions made by the Standing Committee of the National People's Congress override any territorial judicial process. Despite gradually evolving, the overall governmental structure was inherited from British Hong Kong.
Үкімет басшысы
Бас атқарушы – аймақтың басшысы және Гонконгтың үкімет басшысы. Негізгі заң билік бөлінісінің қағидалары бойынша басқару жүйесін белгілейді, онда бас атқарушы мен атқарушы кеңес жетекшілік етеді, жартылай өкілдікпен қамтамасыз етілген екі деңгейлі үкімет және тәуелсіз сот жүйесі бар. Бас атқарушыны 1500 мүшелі сайлау комитеті сайлайды, ол жеке тұлғалар мен ұйымдардан (яғни, арнайы мүдделер тобынан) құралған, ал олардың өзі Негізгі заңда белгіленген 40 функционалдық сайлау округінде сайланады. Жеңімпаз Қытай Халық Республикасының Мемлекеттік кеңесі тарапынан тағайындалады. Бас атқарушы Негізгі заңды іске асыруға, заңдар мен бюджеттерге қол қоюға, заңдарды жариялауға, үкімет саясаты бойынша шешімдер қабылдауға және жарлықтар шығаруға жауапты. Бас атқарушы Кэрри Лам 2019 жылғы 4 қазанда Гонконг заңдарының 241-тарауындағы Төтенше жағдайлар ережелеріне сәйкес, заң шығарушы органының басын айналып өтіп, жарлық арқылы заң шығарудың қалған шексіз өкілеттіктерін пайдалана бастады. 1997 жылғы 1 шілдеден бастап Гонконгтың бас атқарушысы Гонконгты тапсырудан кейін Гонконг үкіметінің басшысы ретінде Гонконг губернаторының орнын ресми түрде иеленді. Бас атқарушыға әкімшілік жөніндегі бас хатшы, қаржы хатшысы және саясатты басқаратын басқа хатшылар көмектеседі. Үкіметтік істер жөніндегі хатшыларды Қытайдың Мемлекеттік кеңесі бас атқарушының ұсынысы бойынша тағайындайды. Әділет министрі (ӘМ) үкіметтің құқықтық мәселелеріне және аумақтағы қылмыстық істер бойынша қудалауға жауапты. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуелсіз комиссия және есептік комиссия тікелей бас атқарушыға есеп береді. Қазіргі бас атқарушы – Джон Ли.
Атқарушы кеңес
Атқарушы кеңес саяси мәселелерді, заң шығарушы кеңеске заң жобаларын ұсынуды және бағынышты заңнаманы жасауды шешеді. Кеңес 21 бас шенеунік пен 16 бейресми мүшеден тұрады. Барлық мүшелерді атқарушы биліктің жоғары лауазымды өкілдері, заң шығарушы кеңестің мүшелері және басқа да беделді қоғам қайраткерлері арасынан Бас директор тағайындайды. Олар Бас директордың өкілеттік мерзімі біткенге дейін қызмет етеді.
Бас лауазымды адамдар
2002 жылдың шілдесінде сол кездегі бас атқарушы Тун Чхе Хва енгізген, халық арасында "Басты лауазымды адамдардың жауапкершілік жүйесі" деп танылған жүйеде бас хатшы, қаржы хатшысы, әділет министрі, үкіметтік бюролардың басшылары және бас атқарушы кеңсесінің директоры сияқты барлық басты лауазымды адамдар енді саяси бейтарап мемлекеттік қызметкерлер емес, атқарушы басшының мемлекеттік қызметтің ішінде немесе сыртынан таңдайтын саяси тағайындамалары болады. Бұл жүйе бұрынғы әкімшілік проблемаларды, әсіресе жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлердің бас атқарушымен ынтымақтастығын жақсартудың кілті ретінде ұсынылды. Жаңа жүйе бойынша 3 департамент хатшысы және 13 бюро директоры қызмет етеді. Жүйенің мақсаты мемлекеттік қызметкерлердің жауапкершілігін арттыру болғандықтан, саяси тағайындалғандар өз жұмысының барлық саласына жауапты және қандай да бір сәтсіздікке ұшыраса, қызметтен босатылады. Барлық бюро басшылары Атқарушы кеңестің мүшелері болды және Бас хатшы немесе Қаржы хатшысына емес, тікелей бас атқарушыға бағынатын болды.
Министрлердің орынбасарлары және саяси көмекшілер
Үкімет 2007 жылдың 17 қазанында Саяси тағайындау жүйесін одан әрі дамыту туралы есеп жариялады. Саяси тағайындауларға екі жаңа деңгей – Бюро директорларының орынбасарлары және Директорлардың көмекшілері (ДК) қосылады. Әрбір Бюро директорына осы екі жаңа тағайындалған адам көмек көрсетеді және олар саяси команданы құрайды. Бұл команда, атқарушы билікке бағынған үкіметте бюро хатшылары мен жоғары мемлекеттік қызметкерлермен тығыз жұмыс істей отырып, Бас атқарушының саяси бағдарламасын іске асыруға тиіс. Басты лауазымдар сияқты, осы екі жаңа лауазым да мемлекеттік қызметтен немесе одан тыс жерден тағайындалуы мүмкін, ал тағайындалғандардың саяси өкілдігі болуы немесе болмауы да мүмкін. 2008 жылдың 20 мамырында сегіз жаңа Ұлттық хатшы тағайындалды, ал 22 мамырда тоғыз Саяси көмекші тағайындалды. Әкімшіліктің өзі мойындағандай, бұл хабарламалар дұрыс жеткізілмеді және тағайындалғандардың ұлты мен тәжірибесі, жұмысқа қабылдау процесінің ашықтығы және лауазымды адамдардың жалақысы сияқты бірнеше маңызды мәселелерге қатысты кеңінен сынға ұшырады.
Әкімшілікке жауапты бас хатшы
Әкімшілік бас хатшысы Бас атқарушыға саясат бюроларының жұмысын бақылауға көмектеседі және саясатты әзірлеу мен іске асырудағы үйлесімділікті қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Қазіргі бас хатшы – Чан Квок Ки.
Қаржы хатшысы
Қаржы хатшысы Бас атқарушының саяси баяндамасындағы жоспарына сәйкес Үкімет бюджетін дайындауға және Мемлекеттік қаржы ережелеріне сәйкес қаржы саясатын қамтамасыз етуге жауапты. Хатшы жыл сайын Заң шығарушы кеңеске кірістер мен шығыстарды бағалауы және Үкіметтің бюджеттік ұсыныстарын және қаражат бөлу туралы заң жобаларын ұсына отырып, жылдық бюджетті Заң шығарушы кеңеске ұсынуы тиіс. Қазіргі Қаржы хатшысы – Пол Чан Мопо.
Әділет министрі
Әділет министрі қылмыстық қудалау және заңдық мәселелерге жауапты, сондай-ақ Әділет департаментінің басшысы болып табылады. Қазіргі Әділет министрі – Тереза Ченг.
Бас атқарушы басқармасының кеңсесі
Бас атқарушының кеңсесі бас атқарушыға саясатты әзірлеу және үйлестіру үшін ең жақсы кеңес беруді және қолдау көрсетуді қамтамасыз етуге жауапты. Оған Бас атқарушы кеңсесінің директоры басшылық етеді, ол Атқарушы кеңестің мәжілісіне қатысады. Саясатты жаңару және үйлестіру кеңсесі, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуелсіз комиссия, Аудит комиссиясы, Омбудсмен кеңсесі және Мемлекеттік қызмет комиссиясы тікелей бас атқарушыға есеп береді.
Әкімшілік кеңсесінің бас хатшысы
Адам ресурстарын жоспарлау және кедейлікпен күресу кеңсесі, Әкімшілік бөлімі және Құқықтық көмек департаменті Әкімшілік бас хатшысының кеңсесіне бағынады.
Қаржы хатшысы
Үкімет экономисінің кеңсесі және Гонконг валюлық органы Қаржы министрінің кеңсесіне бағынады.
Әділет департаменті
Әділет департаменті Әділет министрі (Гонконг) (соверенитет берілгенге дейін Заң департаменті және Бас прокурор) басқарады. Әділет министрі (СЖ) Гонконгтағы барлық қудалау ісіне жауапты, барлық үкіметтік заңнаманы дайындайды және үкіметтің басқа да саяси бюролары мен департаменттеріне заңдық мәселелердің кең спектрі бойынша кеңес береді. Департаменттің құрамына қудалау бөлімі, азаматтық істер бөлімі, заң саясаты бөлімі, заң жобалау бөлімі, халықаралық құқық бөлімі және әкімшілік және даму бөлімі кіреді.