Кіріспе

Гонконгтың саяси жүйесі Гонконг саясатының негізгі құжаты – Гонконгтың Негізгі заңы, оның заң шығарушы органы, үкімет басшысы, сондай-ақ арнайы әкімшілік аймағы және саяси жағынан шектелген көп партиялық жүйе аясында жүзеге асырылады. Қытай Халық Республикасының Гонконг арнайы әкімшілік аймағы үкіметіне үкімет басшысы – Бас атқарушы жетекшілік етеді. Гонконгтың конституциялық құжаты – Негізгі заң 1990 жылғы наурыз айында Қытайдың Ұлттық халық конгресінде бекітіліп, 1997 жылғы 1 шілдеде Гонконгтың егемендігі Қытайға (ҚХР) берілуімен және бір жарым ғасырлық британдық үкімшіліктің аяқталуымен күшіне енді. Гонконг ҚХР-дың арнайы әкімшілік аймағы (АРА) мәртебесін алды, сыртқы саясат және қорғаныс салаларынан басқа барлық мәселелер бойынша жоғары дәрежеде автономияға ие болды, ал олар ҚХР үкіметінің жауапкершілігінде. Қытай Халық Республикасы Конституциясының 31-бабына сәйкес, Гонконгтың арнайы әкімшілік аймағы мәртебесі «бір ел – екі жүйе» саясатын іске асыруға конституциялық кепілдіктер береді. 1984 жылғы Қытай-Британия бірлескен декларациясы мен Негізгі заңға сәйкес, Гонконг өзінің саяси, экономикалық және сот жүйелерін, ерекше өмір салтын сақтап, тәуелді аумақ ретінде кемінде 50 жыл бойы халықаралық келісімдер мен ұйымдарға қатысуын жалғастыруға тиіс болды. Мысалы, Халықаралық Олимпиада комитеті Гонконгты Қытай Халық Республикасының делегациясынан бөлек, «Гонконг, Қытай» деген атпен қатысушы ел ретінде мойындады. Гонконг үкіметі экономикалық тұрғыдан либералды, бірақ қазіргі таңда жалпы сайлау құқығы тек Заң шығарушы кеңестің 90 орынның 20-сына және аудандық кеңестердің 470 орынның 88-іне сайлау өткізуде ғана қолданылады. Үкімет басшысы (Гонконгтың Бас атқарушысы) сайлаушылар алқасы арқылы сайланады, оның көп бөлігі бизнес және кәсіби салалардағы шектеулі сайлаушылармен сайланады.

Атқарушы билік

Бас атқарушы (CE) – арнайы әкімшілік аймақтың басшысы, сонымен қатар Гонконг арнайы әкімшілік аймағы үкіметіндегі жоғары дәрежелі лауазым иесі және атқару билігінің басшысы. Бас атқарушы 1200 мүшеден тұратын сайлау комитетімен сайланады, оның көп бөлігі функционалдық сайлау округтерінен, сондай-ақ діни ұйымдар мен жергілікті және орталық мемлекеттік органдардан құралған. Бас атқарушыны Қытай Халық Республикасының Мемлекеттік кеңесі тағайындайды. Атқарушы кеңес – атқарушы үкіметтің саясатты анықтау бойынша кеңес беретін жоғары органы, және оның барлық мүшелерін Бас атқарушы тағайындайды.

Тұрғылықты жер құқығы, 1999 жыл

1999 жылдың 29 қаңтарында Гонконгтағы ең жоғары сот органы – Апелляциялық сот, Негізгі заңның бірнеше баптарын осылай түсіндірді, нәтижесінде үкімет он жыл ішінде Қытай материгінен 1,6 миллион иммигрант Гонконгқа кіруі мүмкін деп есептеді. Бұл халық арасында әлеуметтік және экономикалық салдарға қатысты кеңінен алаңдаушылық тудырды. Заңгерлердің бір бөлігі Ұлттық Халық Конгресінен (ҰХК) мәселені түзету үшін Негізгі заңның тиісті бөлігін өзгертуді ұсынса, Гонконг Үкіметі (ХКАН) ҰХК-нің Тұрақты Комитетінен (ҰХКК) тиісті Негізгі заң ережелерін өзгерту емес, түсіндіруді сұрауға бейімділік танытты. 1999 жылдың маусым айында ҰХКК Гонконг Үкіметінің пайдасына түсіндірме берді, осылайша сот шешімінің бір бөлігін күштен шығарды. ҰХКК-нің Негізгі заңды түсіндіруге толық құқығы Негізгі заңның өзінде қарастырылған болса да, кейбір сыншылар бұл сот тәуелсіздігіне нұқсан келтіреді деп санайды.

2003 жылғы 1 шілдедегі науқандар және 23-бап

Гонконгтағы 1 шілде шеруі 1997 жылы Гонконгтың құрылған күнінен бастап Азаматтық адам құқықтары фронтының басшылығымен жыл сайынғы наразылық акциясы болып келеді. Бірақ, ол 2003 жылы 23-бапқа қарсылық таныту арқылы ғана кең жұртшылық назарына ілікті. Осы шеру жалпыға бірдей сайлау құқығын талап ету, сөз бостандығы сияқты азаматтық құқықтарды сақтау және қорғау, Гонконг үкіметіне немесе Бас атқарушыға наразылық білдіру, сондай-ақ Пекинге жақын топтардың іс-әрекеттеріне қарсылық таныту үшін жыл сайынғы платформаға айналды. 2003 жылы Гонконг Әкімшілігі, Мемлекеттік құрылыстың 23-бабын іске асыру мақсатында, мемлекеттік қауіпсіздік туралы заң жобасын ұсынды, ол елге опасыздық, бүлік, бөліну және бүлікшілдік сияқты қылмыстарға қарсы бағытталған. Алайда, бұл заң жобасы материктің "ұлттық қауіпсіздік" тұжырымдамасын Гонконгқа енгізе отырып, адам құқықтарын шектеуі мүмкін деген алаңдаушылық туды. Тунг әкімшілігіне деген жалпы наразылықпен бірге, бұл наразылыққа шамамен 500 мың адам қатысты. 23-бапты қабылдау "уақытша тоқтатылды".

Жалпыға бірдей сайлау құқығы, 2003 - бүгінгі күнге дейін

2003 жылдың соңында саяси пікір таластардың негізгі тақырыбы келесі басшылардың қалай сайланатынына қатысты дауға ауысты. Негізгі заңның 45-бабында соңғы мақсат – жалпы сайлау құқығы екендігі айтылған; алайда, осы мақсатқа қашан және қалай қол жеткізілетіні әлі де ашық және даулы мәселе болып қала береді. Негізгі заңға сәйкес, сайлау заңы 2007 жылдан бастап осы мақсатқа мүмкіндік беру үшін өзгертілуі мүмкін (Гонконгтың Негізгі заңының 1-қосымшасы, 7-тармақ). Осы мәселе төңірегіндегі пікір таластар 2004 жылдың ақпан айында Қытайдың материктік газеттерінде жарияланған бірқатар мақалаларға себеп болды, онда Гонконгтағы билік тек "отансүйерлерге" ғана тиесілі екені айтылды. 2004 жылдың 6 сәуірінде жарияланған Ұлттық Халық Конгресі Тұрақты Комитетінің Негізгі заңның I және II қосымшаларына берген түсіндірмесінде, Негізгі заң бойынша сайлау жүйесін өзгерту жөніндегі ұсыныстарды қолдау үшін Ұлттық Халық Конгресінің келісімі қажеттігі нақтыланды. 2004 жылдың 26 сәуірінде Ұлттық Халық Конгресінің Тұрақты Комитеті 2007 жылы (Бас атқарушы) және 2008 жылы (Заң шығару кеңесі) жалпы сайлау құқығын енгізу мүмкіндігін жоққа шығарды. Демократиялық лагерь NPCSC-нің түсіндірмесі мен шешімін Гонконгтың демократиялық дамуына кедергі деп қарады және Гонконг тұрғындарымен кеңеспегені үшін сынға алды. Ал үкіметті қолдайтындар бұл шешімді Негізгі заңның заңнамалық ниетіне және "Бір ел – екі жүйе" қағидасына сәйкес деп санайды, сондай-ақ бұл Гонконгтағы саяси құрылымды дамыту туралы дауларды тоқтатуға көмектеседі деп үміттенді. 2007 жылдың желтоқсан ортасында Бас атқарушы сер Дональд Цанг Пекиннен Бас атқарушыны тікелей сайлауға рұқсат беруді сұрады. Ол Гонконг азаматтарының жартысынан астамы 2012 жылға дейін тікелей сайлау өткізуді қалағандығын көрсеткен сауалнаманың нәтижелерін атап өтті. Алайда, ол 2017 жылға дейін күту Заң шығару кеңесінің үштен екісінің қолдауын алудың ең жақсы жолы болуы мүмкін екенін айтты. Желтоқсан айының соңында Дональд Цанг Ұлттық Халық Конгресінің 2017 жылғы Бас атқарушы сайлауын және 2020 жылғы Заң шығару кеңесі сайлауын жалпы сайлау құқығы арқылы өткізуге жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2013 жылы Бас атқарушы сайлау процесінде Бейжіңнің бұл лауазымға лайықты деп санайтын кандидаттарды іріктеу жүргізілуі мүмкін деген алаңдаушылық туды, бұл туралы Ұлттық Халық Конгресінің депутаты бір жабық отырыста айтқан сөзінен кейін осы алаңдаушылық күшейді.

Тун Чхэ-хуаның отставкасы және Негізгі заңның түсіндірілуі, 2005

2005 жылдың 12 наурызында бас атқарушы Тун Чхе Хва отставкаға кетті. Тунның отставкасынан кейін бірден бас атқарушының өкілеттік мерзімі туралы дау туды. Жергілікті заңгерлердің басым бөлігі үшін, қандай жағдай болмасын, мерзім бес жылды құрайды. Сондай-ақ, Негізгі заңда бас атқарушының өкілеттік мерзімі туралы баяндалған мәтін, ҚХР Конституциясында президент, премьер-министр және т.б. лауазымдардың өкілеттік мерзіміне қатысты баптардан едәуір өзгеше екенін атап өту керек. Дегенмен, материктік құқық сарапшылары, бұрынғы бас атқарушы отставкаға кеткен жағдайда ғана, оның орнын басатын адам қалған мерзімге ғана қызмет етеді деген пікірде болды. Ұлттық халықтық конгресс тұрақты комитеті, оның орнын басатын адам тек қалған мерзімге ғана қызмет ететінін растады. Гонконгтағы көптеген адамдар бұл шешімді "бір ел, екі жүйе" қағидасына кері әсер ететін жайт ретінде қарастырды, себебі Орталық халық үкіметі Негізгі заңды өзінің мүддесіне қарай түсіндірді, яғни Цанға бес жылдық мерзімнің орнына екі жылдық сынақ мерзімі берілді.

Саяси реформалар пакетінің наразылықтары, 2005

2005 жылдың 4 желтоқсанында Гонконг тұрғындары 21 желтоқсанда дауыс беруге дейін, сэр Дональд Цанның ұсынған реформалар пакетіне қарсы демонстрация өткізді. Ұйымдастырушылардың мәліметінше, көшелерге шамамен 250 мың адам шықты. Полиция 63 мың адамды көрсетті, ал Баптист университетінің Майкл де Гольері 70 мыңнан 100 мыңға дейін деп бағалады. Бұл шеру демократияны жақтаушы заң шығарушыларға халық пікіріне құлақ асуға күшті үндеу жасады. Үкіметті жақтаушылар Цанның реформалар пакетін қолдау үшін 700 мың қол жинағанын мәлімдеді. Дегенмен, бұл көрсеткіш демократияны жақтаушы заң шығарушыларға ықпал ету үшін жеткіліксіз деп есептелді. Реформалар пакеті талқылау барысында бұрынғы бас хатшы, маңызды саяси тұлға Ансон Чан қайтадан саяхатқа қатысты, бұл оның 2007 жылғы басшы сайлауына қатысу мүмкіндігі туралы болжамдарға орын берді, бірақ ол келесі сайлауға жеке мүддесі бар екенін жоққа шығарды. 19 желтоқсан күні үкімет, демократияны жақтаушы заң шығарушылардың соңғы сәттегі дауыстарын жеңіп алу үшін реформалар пакетін өзгертіп, басшының тағайындауымен аудандық кеңестерге кіретін мүшелердің санын кезең-кезеңімен қысқартуды ұсынды. Олардың саны 2008 жылға қарай 102-ден 68-ге дейін азаюы тиіс еді. 2011 жылы қалған орындарды 2012 немесе 2016 жылы жою туралы шешім қабылданар еді. Бұл түзету Сэр Дональд Цанның 4 желтоқсандағы демонстрациядағы талаптарды қанағаттандыруға жасаған тартымсыз әрекеті ретінде қарастырылды. Пандемократтар бұл қадамды жалпы алғанда "Тым кеш, тым аз" деп бағалады. 2005 жылдың 21 желтоқсанында демократияны жақтаушы заң шығарушылар саяси реформалар пакетін вето етті. Бас хатшы Рафаэль Хуэй демократияны жақтаушы Мартин Ли мен епископ Зенді ұсынылған өзгерістерді тоқтатып, кедергі келтіргені үшін ашық сынады.

Саяси тағайындаулар жүйесі, 2008 жыл

2008 жылы саяси тағайындау жүйесі бойынша мемлекеттік қызметке жатпайтын 24 лауазымға 11 мемлекеттік хатшы және 13 саяси көмекші тағайындалды. 2008 жылдың мамыр айында үкімет сегіз жаңа мемлекеттік хатшыны және тоғыз саяси көмекшіні тағайындады. Бұл лауазымдар жаңадан құрылды, бұл қызметтер бюро хатшылары мен жоғары мемлекеттік қызметкерлермен тығыз жұмыс істеу үшін, атқарушы билікке бағынған үкіметте Бас атқарушының саясаты мен жоспарларын іске асыру мақсатында жасалған. Дональд Цанг бұл тағайындауларды Гонконгтың саяси тағайындау жүйесінің дамуындағы маңызды кезең деп сипаттады. 2008 жылдың маусым айында шетелдік паспорттар мен жалақылар туралы ақпараттар жарияланғаннан кейін даулар туды. Үкімет жеке тұлғалардың жеке өміріне қатысты құқықтарын қорғауға басымдық бергеніне қарамастан, ақпаратты жариялауға қысым күшейді: 2008 жылдың 10 маусымында жаңа тағайындалған мемлекеттік хатшылар мен саяси көмекшілер, бұрынғыда келісімшарт бойынша жалақыларын жариялауға тыйым салынған деп мәлімдеген, өз жалақыларын ашты. Үкіметтің баспасөз хабарламасында тағайындалғандардың "қоғамның үлкен қызығушылығын ескере отырып, өз жалақыларын өз еріктерімен жариялағандары" айтылды.

Инфляцияны жеңілдету шаралары, 2008 жыл

2008 жылдың 16 шілдесінде Дональд Цанг "ерекше жағдайларға ерекше шаралар" деп аталатын, шамамен 2 миллиард гонконг долларына бағаланған шаралар жариялады. 2008 жылдың шілдесінде Еңбек және әлеуметтік қамтамасыздандыру хатшысы Мэтью Ченг бұл жеңілдіктің күшке ену мерзімінің бір айға ықшамдалатынын хабарлады. Иммиграциялық департамент келісімшарт мерзімі біткен жұмыскерлерге қатысты 14 күндік қайта жұмысқа орналасу талабын жеңілдетті. 30 шілдеде Атқарушы кеңес бұл шараларды бекітті. Жағдайға қатысты кең тараған сыннан кейін, үкімет сондай-ақ келісімшарттарын мерзімінен бұрын жаңартқан қызметшілердің иммиграция директорының қалауынша Гонконгтан шығу қажеттілігі жоқ екенін мойындады, ал жұмыс берушілер екі жыл ішінде келісімшартты жаңартқан жағдайда бұл жеңілдіктен пайда көреді, кейбір жұмыс берушілердің 4 жылға дейін пайда көруі мүмкін екенін атап өтті. Әкімшіліктің бұл мәселені нашар шешуіне қатысты қатты сын айтылды. Әкімшілік сенімділік пен қабілеттілік саяси спектрдің барлық тараптарынан шыққан басылымдар, сондай-ақ жұмыскерлер мен жұмыс берушілер тарапынан күмәндануға себеп болды.

Лянь Чин-манның тағайындалуы, 2008 жыл

2008 жылдың тамызында Леунг Чин Маннің "New World China Land" компаниясының басқарушы директоры және атқарушы директоры лауазымдарына тағайындалуы, "New World Development" (NWD) компаниясының еншілес компаниясы екенін ескеретін болсақ, көпшілік наразылығын тудырды. Көптеген адамдар оған жұмыс ұсынысы NWD-ге көрсеткен қызметтері үшін жасалған сыйлық деп күдікпен қарады. 2004 жылы Леунг Хунг Хом түбегіндегі тұрғын үйді мемлекеттік меншікке беру схемасы (HOS) бойынша салынып, мемлекеттік тұрғын үй кешенін NWD компаниясына номиналды бағаға сатуға қатысқан деп саналды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін 12 айлық «салқындату кезеңінен» өткен соң, Леунг 9 мамырда "New World China Land" компаниясында жұмыс істеуге рұқсат беру үшін үкіметке өтініш берді. Мемлекеттік қызмет хатшысы Денис Юе Чжун Йи оның өтініші тексеру комиссиясынан өткеннен кейін, оған жұмысқа қабылдануға келісім берді. Даулар Леунгтің өзінің мүдделер қақтығысына күдікпен қараумен ғана шектелмей, сонымен қатар оның ресми зейнеткерлікке шыққаннан кейін екі жыл өтпей жақсы жалақылы жұмысына кірісуіне рұқсат берген комиссияның сезімталдық танытпауына байланысты болды. Дональд Цанг Мемлекеттік қызмет комиссиясынан (SCS) бұл шешімді қайта қарауды және оған есеп беруді сұрады. "New World Development" 16 тамыздың таң атысымен Леунгтің лауазымынан босатылғанын хабарлады, бұл босатуға екі тараптан да, үкіметтен де ешқандай өтемақы төленбеді. Келесі күні Дональд Цанг Денис Юе отставкаға кететін болмайтынын растады. Ол оның өтінішін қабылдады және түсіндірмелеріне қанағаттанды. Цанг Юе мүше болатын комиссия құруды бұйырды, ол бұрынғы мемлекеттік қызметкерлердің өтініштерін қарау жүйесін толыққанды қарап шығатын еді.

2010 жылғы мамырдағы қосымша сайлау

2010 жылдың қаңтар айында бес пан-демократ Гонконгтың Заң шығарушы кеңесінен өкілдіктен бас тарды, жалпы сайлау құқығына қол жеткізудегі үлкен прогресс болмауына жауап ретінде қайта сайлауды тудыру мақсатында. Олар қайта сайлауды жалпы сайлау құқығы және функционалдық сайлау округтерін тарату жөніндегі де-факто референдум ретінде пайдалануды көздеді.

Шет революциясы, 2014 жыл

2014 жылдың қыркүйек айында Қытайдың Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитетінің (ҰХК ТК) ұсынған сайлау реформасына қарсы наразылықтың нәтижесінде "Жаңбыр шатырлары төңкерісі" спонтанды түрде басталды. Үнемдеу шаралары студенттердің жұмылдырылуына себеп болды, ал салдары "Жаңбыр шатырлары қозғалысы" деп аталды – жүздеген мың Гонконг тұрғындарының қатысуымен болған саяси қозғалыс, бұл полиция мен үкімет тарапынан қатаң шараларға алып келді.

Гонконгтың 2019 жылғы экстрадициялау туралы заң жобасы

2019 жылдың ақпан айында Заң шығарушы кеңес Гонконг пен басқа елдер арасындағы экстрадиция құқықтарын өзгерту туралы заң жобасын ұсынды. Бұл заң жобасы Гонконг азаматы Тайваньда демалып жүрген жүкті әйелін өлтірген оқиғаға байланысты ұсынылды. Бірақ Тайваньға экстрадициялау туралы келісім болмағандықтан, оны Тайваньда соттау мүмкін болмады. Заң жобасында қашқындарды Тайваньқа ғана емес, сонымен қатар қолданыстағы заңдарда қарастырылмаған Қытай мен Макаоға да беру механизмі көзделген. 2019–20 жылдарғы Гонконг наразылықтары – бұл заң жобасына қарсы наразылықтардың сериясы. Мысалы, 2019 жылдың 9 маусымындағы және 2019 жылдың 16 маусымындағы наразылықтарға бір миллион және екі миллион адам қатысқан деп есептелді. Полицияның қатыгездігі және үкімет тарапынан наразылық білдірушілерді одан әрі қысымға алу одан да көп демонстрацияларға әкелді. Оның ішінде 2019 жылдың 1 шілдесіндегі үкіметтің тапсыру күнінің мерейтойында Заң шығарушы кеңес ғимаратына шабуыл жасалды және наразылықтар жаз бойы әртүрлі аудандарға тарады. 2019 жылдың 15 маусымында бас атқарушы Кэрри Лам наразылықтарды ескере отырып, заң жобасын мерзімсіз тоқтатуға шешім қабылдады, бірақ заң жобасының кері қайтарылмағанын нақтылады. 2019 жылдың 4 қыркүйегінде Лам үкіметтің қашқындарды беру туралы заң жобасын "ресми түрде қайтарып алатынын" және бірқатар басқа реформаларды жүзеге асыратынын мәлімдеді. 2019 жылғы Гонконг аудандық кеңесінің сайлауы 24 қарашада өтті. Бұл наразылықтар басталғаннан бері өткен алғашқы сайлау болды және ол үкіметке жасалған "референдум" ретінде қарастырылды. 2,94 миллионнан астам адам дауыс берді, сайлауға қатысу деңгейі 71,2% құрады, бұл бұрынғы сайлаудағы 1,45 миллион және 47% көрсеткіштен жоғары. Бұл Гонконг тарихындағы ең жоғары сайлауға қатысу көрсеткіші болды, абсолюттік сандар және қатысу деңгейі екеуі де рекордтық болды. Нәтиже демократиялық күштердің күмбездей жеңісіне әкелді. Олардың орындық үлесі 30% -дан 88% -ға дейін өсті, ал дауыс беру үлесі 40% -дан 57% -ға дейін көтерілді. Сайлау алдындағы ең ірі партия ДАБ үшінші орынға түсті, оның жетекшісінің дауыс үлесі 80% -дан 55% -ға дейін төмендеді, ал үш вице-төрағасы жеңіліске ұшырады. Заң шығарушылар арасында жеңілген кандидаттардың көп бөлігі Пекинге жақын күштерден шықты. Сайлау нәтижесіне қатысты пікір білдірген New Statesman газеті бұл күнді "Гонконгтың нағыз "үнсіз көпшілігінің" сөйлеген күні" деп атады. Сайлаудан кейін COVID-19 пандемиясы және үкіметтің күш қолдануы салдарынан наразылықтар бірте-бірте баяулады.

Британдық азаматтығы

Гонконг тұрғындары, егер олар британдық басқару кезеңінде Гонконгта туған болса, Британдық тәуелді аумақтардың азаматтығын алуға құқылы болды. Гонконгта туылмаған Гонконг тұрғындары да Гонконгты тапсырудан бұрын Британдық тәуелді аумақтар азаматы (БТТК) ретінде натурализациялануы мүмкін. Гонконгтан иммигранттардың көптеп келуіне жол бермеу үшін, оларға британдық азаматтық статусын сақтауға мүмкіндік беру мақсатында Ұлыбритания Гонконгтың британдық тәуелді аумақтарының азаматтары өтініш бере алатын жаңа азаматтық статусын – Британдық ұлттық (Оверсиз) құрды. Британдық ұлттық (Оверсиз) BN(O) паспортының иелері Ұлыбританияда тұруға құқығы жоқ. Толығырақ ақпарат алу үшін Ұлыбританияның азаматтық заңына және Гонконг туралы мәліметтерге жүгініңіз. Британдық ұлттық (Оверсиз) статусы 1986 жылғы Гонконг (Британдық азаматтығы) жарлығымен бекітілді. Жарлықтың 4(1) тармағында 1987 жылдың 1 шілдесінен бастап британдық азаматтықтың жаңа түрі пайда болады деп көрсетілген, оның иелері Британдық ұлттықтар (Оверсиз) деп аталады. Жарлықтың 4(2) тармағында Гонконгпен байланысы бар ересектер мен кәмелетке толмағандар тіркеу арқылы Британдық ұлттықтар (Оверсиз) болуға өтініш беруге құқылы екендігі айтылған. Сондықтан Британдық ұлттық (Оверсиз) болу процесі автоматты немесе міндетті емес еді, және Гонконгпен байланысы бар көптеген адамдар Британдық ұлттық (Оверсиз) болу үшін өтініш бермеді. Жаңа статусқа ие болу ерікті және саналы түрде жасалуы керек болды. Оны міндетті немесе автоматты ету Қытай үкіметіне берілген уәделерге қайшы келер еді, осыдан "қатысуға құқылы" деген сөздер Ұлыбритания-Қытай бірлескен декларациясына арналған Ұлыбританияның меморандумының (а) тармағында қолданылды. Өтінімдерді қабылдау мерзімі 1997 жылы аяқталды. 1997 жылдың 1 шілдесіне дейін Британдық ұлттық (Оверсиз) ретінде тіркелмеген және ҚХР азаматы болуға құқылы болған кез келген адам 1997 жылдың 1 шілдесінен бастап тек ҚХР азаматы болып саналды. Алайда, Британдық ұлттық (Оверсиз) ретінде тіркелмеуі салдарынан азаматтығы жоқ кез келген адам 1986 жылғы Гонконг (Британдық азаматтығы) жарлығының 6(1) тармағына сәйкес автоматты түрде британдық теңізазаматына айналды. 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтан кейін, адамдар британдық үкіметтен Гонконгтың барлық БТТК-леріне толық британдық азаматтық беруді сұрады, бірақ бұл өтініш қабылданбады. Дегенмен, халықтың бір бөлігіне британдық азаматтық алуға мүмкіндік беру үшін британдық азаматтықты іріктеу схемасын жасау қажет деп есептелді. Ұлыбритания 1990 жылғы Британдық азаматтық туралы заңға сәйкес Гонконгтың болашағы үшін маңызды 50 000 отбасына азаматтық беру туралы ереже енгізді. Гонконгқа тұруға құқығы бар ҚХР азаматтары (Гонконгтың тұрақты жеке куәліктерін ұстайтындар) Гонконгтың иммиграциялық департаментінен берілетін Гонконгтың АЭА паспортына өтініш бере алады. Гонконгтың АЭА паспортының визасыз сапарлай алатын елдері BN(O) паспортымен бірдей және бұрынғысының өтініш ақысы әлдеқайда төмен болғандықтан (салыстыру және тексеру үшін Гонконгтың АЭА паспорты және британдық паспорт туралы мақалаларды қараңыз), Гонконгтың АЭА паспорты Гонконг тұрғындары арасында танымал болып келеді. Гонконгта тумаған (және БТТК ретінде натурализацияланбаған) Гонконг тұрғындары тек колониялық үкіметтен жеке куәлікті (CI) саяхат құжаты ретінде алуға құқылы болды. Олар тапсырылғаннан кейін (британдық немесе қытай билігі) шығарылмайды. ҚХР азаматтығын иеленген (мысалы, Қытайдың материктік бөлігінде немесе Макаода туған) және Гонконгтың тұрақты тұрғыны болған бұрынғы CI иелері қазір Гонконгтың АЭА паспортына ие болуға құқылы, бұл Гонконгтың АЭА паспортын танымал етеді. Үндістанның 1955 жылғы Азаматтық туралы заңына (Үндістанның азаматтық туралы заңын қараңыз) енгізілген соңғы өзгерістер сонымен қатар 2004 жылғы 7 қаңтардан кейін Гонконгта туған, тек BN(O) ата-анасы бар кейбір үндістандық балаларға Гонконгтың (Британдық азаматтығы) 1986 жылғы жарлығының 6(2) немесе 6(3) тармақтарында азаматтығы жоқтарды азайту ережелеріне сәйкес туғаннан кейін автоматты түрде британдық теңізазаматын алуға мүмкіндік береді. Егер олар туғаннан кейін басқа азаматтық алса, олар кейіннен Ұлыбританияда тұруға құқығы бар толық британдық азаматтыққа тіркелуге құқылы болады.

Саяси партиялар мен сайлаулар

Төрт негізгі саяси партия мыналар: әрқайсысы Заң кеңесінің (LegCo) маңызды бөлігін құрайды. Он үш мүше ДАБ партиясымен, сегіз мүше Демократиялық партиямен, бесеуі Азаматтық партиямен, үшеуі Либералды партиямен және үшеуі Социал-демократтар лигасымен тіркелген. Сонымен қатар, көптеген ресми емес партия мүшелері де бар: саяси партияларға мүше болған, бірақ сайлауға қатысқанда осы мәртебесін тіркемеген саясаткерлер. Екі басты топқа бөлінеді: демократиялық бағытталған (оппозициялық) және Пекинге бағытталған (үкіметтік) лагерь.