Кіріспе

"It's a Long Way to Tipperary" (немесе "It's a Long, Long Way to Tipperary") – 1912 жылы Джек Джадж алғаш орындаған, ал авторлығы ұзақ жылдар бойы даулы болған, бірақ Джадж және Гарри Уильямс жазған ағылшын музыкалық залының әні. Оны 1914 жылы ирланд теноры Джон МакКормак жазды. Бірінші дүниежүзілік соғыста әскерлердің марш әні ретінде қолданылып, сол соғыстың әні ретінде есте қалды. Ирландияның Типперри қаласындағы құрметтеп қарсы алатын тақталар әнге сілтеме жасай отырып, әзілмен: "Сіз тым алыс келдіңіз" деп жазады.

Авторлығы

Джек Джадждің ата-анасы ирландтық, ал оның ата-бабалары Типперриден келген. Джадж Гарри Уильямспен (Генри Джеймс Уильямс, 23 қыркүйек 1873 – 21 ақпан 1924) Вурчестерширдегі Олдбери қаласында, Уильямстың ағасы Бен иеленген Malt Shovel пабында танысты. Уильямс бала кезінде жертөле баспалдақтарынан құлап, екі аяғы ауыр түрде сынған. Ол өлеңдер мен әндер жазуға, сондай-ақ пианино мен мандолинада ойнауға бейімділік танытқан. Джадж пен Уильямс ұзақ мерзімді серіктестікке кірісіп, нәтижесінде Берт Фельдман басып шығарған 32 музыкалық зал әні пайда болды. Көптеген әндер Уильямс пен Джадж Балсолл Комон қаласындағы Уильямстың үйінде, Плуг пабында (кейін Типперри пабы деп аталды) жазылды. Джадж музыка оқи да, жаза да алмағандықтан, Уильямс оған әндерді құлақпен үйретті. Джадж музыкалық залдарда танымал жартылай кәсіби орындаушы болды. 1912 жылдың қаңтарында ол Сталибридждегі Гранд Театрында өнер көрсетіп, келесі күні жаңа ән жазып, орындай алатынына 5 шиллингке тікелей тікелей батыл шарт жасасты. Келесі күні, 31 қаңтарда, Джадж "It's a Long Way to Tipperary" әнін алғаш рет орындады, ол бірден үлкен жетістікке ие болды. Ән бастапқыда Лондонға көшіп келген ирландтықтарға арналған сезімтал баллада ретінде жазылып, орындалды. Фельдман әнді 1912 жылдың қазан айында "It's a Long, Long Way to Tipperary" деп жариялап, оны марш ретінде насихаттады. Ол Уильямстың Джадж қарызын өтеу үшін бірлесіп автор ретінде көрсетілуіне келіскенін айтты. Алайда Уильямстың отбасы әннің әуені мен көп бөлігінің 1909 жылы Уильямс пен Джадж бірлесіп жазған "It's A Long Way to Connemara" атты қолжазбада бар екенін көрсетті, ал Джадж тек кейбір сөздерді ғана өзгерткен, соның ішінде "Connemara" сөзін "Tipperary" деп ауыстырған. Джадж былай деді: "Мен 'Tipperary' әнінің және біздің атымыздағы барлық басқа да әндердің жалғыз авторымын. Олардың барлығы 95% менің жұмысым болды, өйткені Уильямс тек менің әнімнен жазған жұмысыма шағын түзетулер енгізді. Ол оны музыкалық қағазға жазып, қайта ойнататын, содан кейін мен музыканы біршама өңдейтінмін. Менде Берт Фельдманның, марқұм Гарри Уильямстың және өзімнің композитор екенімді растайтын антпен бекітілген куәліктер бар". 1933 жылғы сұхбатында ол былай деп қосты: "Әннің сөздері мен музыкасы 1912 жылдың 31 қаңтарында Сталибридждегі Корпорация көшесіндегі Ньюмаркет пабында жазылды, Гранд Театрындағы өнер көрсетуім кезінде, келесі күні ән жазылып, орындалатынына тікелей тікелей батыл шарт жасалғаннан кейін. Гарри маған өте жақсы көмектесті және қаржылық жағынан қолдады, мен оған егер ән жазып, жарияласам, оның атын түсіріп, кірісін бөлісетінімді уәде бердім. Мен тек осы уәдемді орындап қана қоймай, көптеген жарияланымдарымда оның атын өзімнің атыммен бірге қойдым. Уильямс мырзаның өмірінде (білімімше) ол әннің авторымын деп мәлімдемеген". Уильямстың отбасы 2012 жылы Гарри Уильямсқа әнді ресми түрде қайта жүктеу үшін науқан жүргізіп, олардың мұрағаттарын Императорлық соғыс мұражайларымен бөлісті. Отбасылық мүлік әлі күнге дейін әннің авторлық құқығынан түсетін табысты алуда.

Басқа талаптар

1917 жылы Элис Смит Бертон Джей ән баспашылары Chappell & Co. компаниясына 100 000 долларлық талап арыз берді, ол 1908 жылы Вашингтон штатының алма өнеркәсібін жарнамалаған Аляска-Юкон-Тынық мұхиты көрмесінде орындалған ән үшін әуенді өзі жазғанын мәлімдеді. Әннің қосымы "Якимаға жол тартамын" деп басталды. Сот Виктор Гербертті сарапшы кеңесші ретінде тағайындады және 1920 жылы талап арызды қабылдамады, себебі "Типперри" әнінің авторлары ешқашан Сиэтл қаласына бармаған, ал Виктор Герберт екі әннің плагиат деп есептеуге жеткілікті ұқсас еместігін куәландырды.

Мазмұны

Ән бастапқыда Лондондағы ирланд жұмысшысының туған жерін сағынып, жоқтау ретінде жазылған. Бұрынғы соғыстардың (мысалы, Бур соғысы) танымал әндерінен өзгеше, ол сарбаздарды батырлыққа шақырмай, үйге деген құштарлыққа баса назар аударды ("Үйдің оттарын жағып тұр" дәуіріндегі ән сияқты).

Қабылдау

Фельдман 1913 жылы Флори Фордты әнді орындауға көндірді, бірақ ол оны ұнатпай, репертуарынан шығарып тастады. Дегенмен, ол 1913 жылдың хит-әніне айналып, келесі жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда кеңінен танымал болды. Монсқа қарай жорыққа шыққан британдық сарбаздар оны айтты. Daily Mail тілшісі Джордж Кернок 13 тамызда Булонь қаласынан өте шығып бара жатқан Коннахт рейнджерлері полкінің осы әнді орындағанын көріп, 18 тамызда жариялады. Соғыстан әндер жинаған және сол соғыстың ардагері Ф.Т. Неттлингэм бұл әннің "Томмидің әні болмаған, көп айтылмаған" ән екенін, бірақ оның жиі пародияға алынғанын атап өтті. Марк Шеридан, Америкалық квартет, Принц оркестрі және Альберт Фаррингтонның орындауындағы жазбалары да танымал болды. Сол кездегі БАҚ бұл әннің әскерилер арасында оның беймәлім және әскери емес тақырыбына қарамастан немесе соның арқасында танымал болғанын, ал қарсы жақ әскерлерінің сүйіп орындаған әскери және патриоттық әндерінен өзгеше екенін хабарлады. Сарапшылар әннің сәні британдықтарға тән қиындықтарға қарамастан көңілді болу қабілетін көрсететінін айтты. "Таймс" газеті былай деп жазды: «"Типперери" әнінің мәртебесі төмен болуы мүмкін, бірақ ол және біздің сарбаздарымыз айтқысы келген әрбір ән олардың батылдығы, қайсарлығы және ұзақ төзімділіктерімен мәртебелі болады. Біз олардың ерліктерін барлық неміс әндерінен де жоғары бағалаймыз».

Кейінгі орындалуы

Ән 1951 жылы түсірілген "Ай жарығы шығанағында" фильміндегі әндердің бірі ретінде, 1960 жылдары сахналық мюзикл мен "О! Қай керемет соғыс" және Джули Эндрюс орындаған "Дарлинг Лили" атты 1970 жылғы мюзиклде пайда болды. Ол сондай-ақ Жан Ренуардың "La Grande Illusion" (1937) фильміндегі соғыс тұтқындарымен және "Орыстар келеді, орыстар келеді" (1966) фильміндегі фонограмма ретінде де орындалды. Бұл, сонымен қатар, Принцесса Патрисияның Канада жеңіл жаяу әскерінің полк маршының екінші бөлігі (қалған екеуі – "Ескі тікенді сымға іліну" және "Арментьерден келген мадемуазель"). Mystery Science Theater 3000 оны екі рет қолданды: Crow T. Robot "Mystery Science Theater 3000: The Movie" (1996) фильмінде, содан кейін соңғы телеэпизодта қайтадан орындады. Оны Тео Ангелопулос режиссері түсірген "Жолға апаратын ойыншылар" (1975) фильміндегі британдық солдаттар, ал "Черни барони" (1992) фильміндегі чехословакиялық солдаттар да орындады. Ол сондай-ақ Джуди Гарланд пен Джин Келлидің қатысуымен түсірілген "Мен және менің қызым" (1942) және Мел Гибсонның қатысуымен түсірілген "Галлиполи" (1981) фильмдерінде де пайда болды. U 96 экипажы 1940 жылы орындады. Вольфганг Петерсеннің 1981 жылғы "Дас Бут" фильмінде (аранжировкасын Қызыл Армия хоры орындады). Неміс экипажы Солтүстік Атлант мұхитында патрульдеуді бастағанда әнді орындағанда, су асты қайығындағы көтеріңкі көңіл күшейді. Экипаж апаттан кейін үй портына бет алғанда оны екінші рет орындайды. "The Mary Tyler Moore Show" сериалының актерлері сериалдың соңғы эпизодының соңында әнді орындап, экраннан шығып кетеді, ал жаңалықтарды оқыған Тед Бакстер (Тед Найт ойнады) сол күнгі хабарламада әннің бір бөлігін түсініксіз айтады. Бұл әнге Бірінші дүниежүзілік соғыс туралы деректі фильмдер көрсетілгенде жиі сілтеме жасалады. Оның қолданылуының бір мысалы – жыл сайынғы телеарнайы бағдарлама "Бұл Ұлы Қымыз, Чарли Браун" (1966). Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ұшқыш ретінде танымал Снупи Шредер орындаған Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің әндерінің қосындысына би билейді. Ән қосылады, сол сәтте Снупи солға, оңға, солға қадам басады. Шрёдер сондай-ақ Снупи, үйге кел (1972) фильмінде Снупидің аттандыру кешінде әнді орындайды. Сондай-ақ, Снупи 1968 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарына бару туралы бірнеше комикстерде әнді қатты айқайлап орындайды. Басқа комиксте Снупи Типперриге жету үшін тым ұзақ жол жүріп, шаршап, "Олар дұрыс айтады, Типперриге дейін ұзақ жол бар" деп жазады. Тағы бір комиксте Снупи сол жаққа барып, әнді айта бастайды, бірақ "Типперри: Бір блок" деген жазуға тап болады. Жексенбілік комиксте Снупи бірінші дүниежүзілік соғыстың қиялынан Марсидің үйіне кіреді, оны француз кафесі деп ойлайды және барлық тамыр сырасын ішкеннен кейін ұйықтап қалады, ол оны әнді қатты орындап оятады. 1916 жылы Ютландия шайқасында батып кеткен кемеден аман қалғандарды құтқарушылар "Типперриге дейін ұзақ жол" әнін орындағандықтан тани алды. 1942 жылы жапондық "Лиссабон Мару" тозақ кемесі суға батып бара жатқанда, кемеде тұтқындалған Корольдік артиллерия әскерлері осы әнді орындаған деген хабар бар.

Басқа нұсқалар мен бейімделулер

1915 жылы еңбек белсендісі Джо Хилл «Типперриге ұзақ жол» әуенімен «Сұрауға ұзақ жол» әнін жазды. Әннің алғашқы бөлімі барлық жұмысшылардан тұратын жалпыұлттық кәсіподақ құрылғанға дейін кедей жұмысшылардың қиын жағдайын сипаттайды. Содан кейін, жалпыұлттық кәсіподақтың жалпы ереуілінен кейін жұмысшылардың қаржылық жағдайының жақсарғанын көрсетеді. Ақырында, жұмысшылардың байлығы мен болашақ коммунистік революциядан кейін капиталистердің құлауын суреттейді. 1916 жылы Daily Mirror газеті әнді Империя тілдерінде жариялады, соның ішінде Генри Дженнердің корнуол тіліне аударған нұсқасы да болды. 1970 жылдардағы Буш соғысы кезінде Родезия сарбаздары арасында «Мұкумбураға ұзақ жол» деп аталатын әннің родезиялық нұсқасы танымал болды. Миссури университеті «Типперриге дейінгі ұзақ жол» әнін «Әрбір нағыз ұл» деп аталатын жекпе-жек әні ретінде пайдаланады. Әдетте, бұл ән қоспаның бөлігі ретінде орындалады, одан кейін қолдау көрсету және «Күрес, жолбарыс!» деген ұран ілеседі. Орегон университеті «Типперриге дейінгі ұзақ жол» әнінің өңделген нұсқасын «Майтли Орегон» деп аталатын жекпе-жек әні ретінде қолданады. Филип Х. Поуп жазған «Амфиоксқа дейінгі ұзақ жол» әнінің пародиязын студенттер мен ғалымдар эволюцияны бекіту үшін орындайды. Алғаш рет Сэм Хинтон орындаған, ол Чикаго университетінің Биология ғылымдары бөлімінің ресми әні болып табылады. Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы Club Atletico River Plate спорт клубы әннің әуенінен өз гимнін жасады. Ән 1917 жылы Билли Мюррейдің «Типперриден қаншалықты алыс болса, Берлинге соншалықты жақын» әнінде кеңінен еске алынған. Ән 2021 жылы Симпсондардың 32-ші маусымындағы «G. R. A. M. P. А.» атты эпизодында пайда болды. Әнші Тини Тим әннің каверін екі рет жазды: алғаш рет 1968 жылы «There Will Always Be an England» және «Bless 'Em All» әндерімен бірге, содан кейін 1980 жылы «Chameleon» альбомы үшін. Ән «Алты минуттан түн ортасына дейін» фильмінде маңызды мотив ретінде пайда болады, әсіресе соңғы сахнада, Екінші дүниежүзілік соғыс алдында, неміс оқушылары сүйікті директоры Рохоллмен (Джуди Денч ойнаған) қайта қосылғанда. Ән американдық «The Mary Tyler Moore Show» ситкомының 7-ші маусымының 24-ші эпизодында еске алынған. Билл Кэддиктың «The writing of Tipperary / It's a Long Way to Tipperary» әні Джек Джаджтың ән жазу тарихын Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі оқиғалармен және содан кейін әннің өзімен байланыстырады. Ол оны 1977 жылы «Sunny Memories» альбомында орындады, ал Джун Табор 1999 жылы «A Quiet Eye» альбомында қайта жазды.