Қолдан жасалған спирт пеші

Кіріспе

Қолмен жасалған спирт пеші

Сусын банкасынан жасалған пеш, немесе алюминий банка пеші – бұл қолмен жасауға болатын, өте жеңіл, спиртпен жағатын портативті пеш. Ол екі алюминий сусын банкасының бөліктерінен жасалады. Негізгі конструкциялар салыстырмалы түрде қарапайым болуы мүмкін, бірақ көптеген түрлері бар. Жалпы салмағы, қорғаныш экран/тұғыры бар болғанда, 28 грамнан кем болуы мүмкін. Бұл конструкцияның арзандығы мен коммерциялық пештерге қарағанда жеңіл салмағы үшін ультражеңіл саяхаттарда танымалдылығы зор. Ұзақ жаяу сапарларда бұл артықшылық жоғалуы мүмкін, себебі спирттің бір грамдағы энергиясы басқа пеш отындарына қарағанда аз. Барлық қолжетімді отындардың ішінде метанол ең аз энергия береді, изопропил спирті көбірек, бутанол дерлік қолданылмайды, ал таза этанол ең көп энергия береді. Денатурацияланған спирт және медициналық спирт осы мақсаттар үшін жиі қолданылады, өйткені олар көбінесе этанол мен басқа спирттердің қоспасын қамтиды. Изопропил спиртінен басқа барлық спирттер түтінсіз жалынмен жанады; ол жарық пен жылуды да қамтамасыз ете алады.

Тарих және дизайн

Оның негізгі дизайны бір ғасырдан астам уақытқа дейін созылады. Ол екі қабырғалы газ генераторынан, тесілген жанар сақинасынан және ішкі қыздыру камерасынан тұрады. Осыған ұқсас конструкцияны 1904 жылы Нью-Йорк мысшысы Дж. Генрихс патенттеген. Trangia 1925 жылдан бері осы дизайнның коммерциялық нұсқасын сатуда, ал Safesport 1990-шы жылдары тот баспайтын болаттан жасалған пешті сатты. Trangia пешінің жанар сақинасы мыстан жасалған, бірақ оған қоса берілетін барлық басқа да бөлшектер алюминийден жасалған. Қысымсыз, ашық конструкциядағы екі қабырға газ генераторы ретінде жұмыс істейді, оттан отынға жылуды жеткізеді. Бұл эффект жануды күшейтеді, басқа пассивті конструкцияларға қарағанда көбірек жылу шығарады. Ішкі қабырға пешті қосу үшін ыңғайлы қыздыру камерасын құрайды. Отын жылығаннан кейін, оның буы ішкі қабырға арқылы көтеріліп, тесіктерден өтіп, жалын сақинасын құрайды. Бұл ауа мен отынның араласуын жақсартады, соның салдарынан жану тиімділігі артады. Бу пештің ортасынан да көтеріліп, қазан пештің үстінде тұрғанда жалын сақинасы арқылы өтеді және жанады. Қысымды конструкциялардың үстіңгі жағында кесік жоқ. Олар спиртпен толтырылады, жанар сақинаның екі бөлігін ажырату арқылы, үстіңгі жағының ортасындағы кішірек тесікке тығынды ашу арқылы немесе газ сорғыш тесіктер арқылы. Шыбық ішкі қабырғаға салынып, отынды жанар сақинаның ыстық бөліктеріне жақын тартып тұрады. Шыбықтан отынның булануы жанар сақинаның үстіңгі бөлігінен жылуды алып тастайды, нәтижесінде төменгі жақтағы отынға аз жылу жетеді. Бұл орталық арқылы булануды баяулатып, қабырға ішіндегі газ қысымын арттырады, жалын сақинасын сорғыштар бағытына байланысты сыртқа, ішке немесе тік бағытта таратып, ал жанар сақинаның ортасы жақсырақ басқарылатын жану мен жылдам қосылуға әкелетіндей жалыны жоқ болады. Шыбық үшін қолайлы материалдарға шыны талшық немесе мақта мата жатады. Шыбық жанбайды, себебі буланатын отын оны салқын ұстайды; сондай-ақ, қабырға ішіндегі қысым отынды жануға жеткілікті газда шығара алмайтын уақытқа дейін оттегінің кіруін болдырмайды. Целлюлозадан жасалған темекі сүзгілері отынды тиімді түрде жоғары көтереді, бірақ ең аз қуатты конструкциялардан басқалары еріп, жанады. Басқа қолданылатын материалдарға кевлар және басқа да арамид талшықтары, көміртектік өрілген мата, шыны талшық және тіпті дәретхана қағазы жатады.

The basic design dates back more than a century. It consists of a double wall gas generator, a perforated burner ring, and an inner preheat chamber. A similar design was patented in 1904 by New York coppersmith J. Heinrichs. Trangia has been selling a commercial version of the design since 1925, and Safesport marketed a stainless steel stove in the 1990s. The Trangia stove burner is made from brass, although all the other associated parts that come with it are aluminium. In the unpressurized open top design the double wall acts as a gas generator, transferring heat from the flame to the fuel. This effect enhances combustion, producing more heat than other passive designs. The inner wall also creates a convenient preheat chamber for starting the stove. Once the fuel has warmed up, its vapor will travel up the hollow wall, pass through the perforations, and form a ring of flame. This improves air/fuel mixing and therefore combustion. Vapor also rises from the center of the stove and burns when passing through the ring of flame as long as a pot is over the stove. Pressurized designs have no cut out in the top. They are filled with alcohol by separating the two halves of the burner, by opening a plug to a smaller hole in the center of the top side or by filling through the gas jet holes. A wick may be inserted into the hollow wall, where it will draw fuel upwards closer to the hot parts of the burner. Evaporating fuel from the wick removes heat from the top parts of the burner and subsequently the fuel at the bottom receives less heat. This slows down evaporation through the center while increasing the gas pressure inside the wall, spreading the ring of flame outwards, inwards, or vertically depending on the jet directions, while the center of the burner produces almost no flame, leading to a more controlled burn and faster starting. Suitable wick materials include fiberglass or cotton cloth. The wick will not burn because the evaporating fuel keeps it cool; also the pressure inside prevents oxygen from entering the hollow until the burner can no longer produce enough gas to support a flame. Cellulose cigarette filters wick fuel efficiently upwards but melt and burn in all but the least powerful designs. Other wick materials in use are Kevlar and other aramid fibers, carbon felt, fiberglass, and even toilet paper.

Алюминий құмыра құрылымы

Пеш екі алюминий банканың түбінен жасалған. Банка материалынан ішкі қабырға кесіліп, оралады. Жоғары жағына инемен тесіктерден сақина жасалады. Бөлшектерді силикон герметигімен, жоғары температураға төзімді эпоксид немесе алюминий (термиялық) фольга лентасымен біріктіруге болады, бірақ бұл міндетті емес. Пештің жалпы биіктігі екі дюймнан (50 мм) кем, бірақ отынды көбірек сыйыру үшін немесе орынды азайту үшін өлшемдерін өзгертуге болады. Алюминийді таңдаудың бірнеше артықшылығы бар – жеңіл салмағы, төмен құны және отынның булануына көмектесетін жақсы жылу өткізгіштігі. Пеш корпусының шағылысқан жылу энергиясын арттыру және уақыт, отын мөлшері және қоршаған орта температурасына байланысты пештің жану сипатын өзгерту үшін бетін бояу немесе қара түске бояу сияқты өзгерістер енгізуге болады. Көптеген конструкцияларға жұмыс іліспес бұрын, бастапқы дайындық қажет, ал көпшілігі жұмыс кезінде жаңарып, тұрақты болады. Мысық азығы, тунец және шырын салынған банкалардан жасалған пештер сияқты басқа құрылыс материалдары да қолданылған – негізгі конструкция өте ұқсас. Жеңілдеткіштер/тіреулер банкалардан жасалуы мүмкін, олар ауа өткізгіш тесіктерімен қатар қажетті өлшемге сәйкес кесіледі. Классикалық 12 унциялық дизайнға ие болат сусын банкалары да шектеулі түрде қолданылады, олар ыстыққа төзімді болғанымен, олардың қаптамасы күйіп, күтім болмаса тоттанады.

Жұмыс істеу және өнімділік

Әрбір пеш бір немесе екі адамға тамақ дайындауға жарайды. Егер үлкен көлемдегі тағам (2 келіден асатын (0,5 литрден асатын)) пісіру үшін қолданса, ыдысқа көбірек жылу жеткізетін қуатты пештен гөрі тиімділігі төмендейді. Себебі, қайнау температурасына жету үшін көбірек уақыт керек болады, сол уақытта жылу қоршаған ортаға көп мөлшерде кетіп қалады. Пешті пайдалану үшін, оған аздаған отын құйып, жағып қою керек. Содан кейін ыдысты пештің үстіне, желден қорғайтын экранға немесе тіреуге қояды. Бастапқыда жалын кішкентай болады, тек ішкі камерадан ғана тұтанады. Отын жылынып қызғаннан кейін (шамамен бір минутқа жуақ уақыт қажет), оның буы тесіктер арқылы өтіп, жалын шеңберін құрайды. Жалыннан түсетін жылу отын толық жануын қамтамасыз етеді, отын біткенше.

Басқа пештермен салыстыру

Пеш суық немесе биік таулы жағдайларда, пропан және бутан баллондары жеткіліксіз болуы мүмкін жерлерде, кейбір коммерциялық үлгілерден жақсы жұмыс істей алады. Роланд Мюзер "Long Distance Hiking" кітабында Аппалач тау жолындағы туристерге сауалнама жасап, осы пештің сәтсіздікке ұшырамайтын жалғыз модель екенін анықтады. Отынның қолданылуы (салмақ бойынша) бутан/пропан пешіне қарағанда шамамен елу пайызға жоғары. Канистралық пештердің салмағы бір унциядан кем, ал ең жеңіл газды пештердің салмағы үш унцияға жетеді. Көптеген коммерциялық пештерге арнайы отын баллондары қажет, бұл пештің жалпы салмағын арттырады. Канистралық пеште мұндай баллондар қажет емес; денатурацияланған спиртті пластик сусын бөтелкесі сияқты кез келген жеңіл контейнерде алып жүруге болады. Сусын бөтелкесінен жасалған пештің салмақ артықшылығы жоғары отын тұтынумен (әсіресе ұзақ саяхаттарда) төмендейді, бірақ оның сенімділігі мен қарапайымдылығымен толықтырылуы мүмкін. Сусын бөтелкесінен жасалған пештің басқа да артықшылықтары – ол дерлік дыбыссыз жұмыс істейді және төтенше жағдайларда қосымша құрал ретінде қолдануға қолайлы. Денатурацияланған спирт – (салыстырмалы түрде) қоршаған ортаға зиян келтірмейтін, қалдық немесе күйе қалдырмайтын отын. Денатурацияланған спиртті кемпингтік жабдықтар мен аппараттық дүкендерде кеңінен табуға болады. Денатурацияланған спиртті ішу зиянды. АҚШ-та уытсыз таза этанол пеш отыны ретінде сирек қолданылады, себебі ол әдетте алкоголь салығына жатады. Дегенмен, оның шағу және уысуды емдеуде, салқындатқыш және антисептик ретінде де кейбір медициналық қолданысы бар. Бұл пештер 90% изопропил спиртімен маргіналды, 70% -мен нашар және 50% -мен мүлдем жұмыс істемейді. Изопропил спиртімен суды қайнату мүмкін емес, бірақ егер сирек кездесетін (бірақ әлі де арзан) зертханалық сападағы немесе «газ кептіргіш» қолданылса және күйе пайда болса, оны ыдысқа аздап сабын ерітіндісін жағу арқылы шешсе, спирттің отындық құндылығы қайнату уақытын ұлғайтпай, керісінше азайтады.

Қауіпсіздік мәселелері

Алкогольді пештер қауіпті, себебі отын төгілуі мүмкін және ол көрінбейтін жалынмен жанады. Егер отын төгілсе, ең дұрысы артқа шегініп, алкогольдің өзі жануын күту. Терең ойысы бар пеш желге және соққыға төзімді болады – үсіп тұрғанда оған үрлесең, жанған алкоголь шашырап кетуі мүмкін. Кішкентай, беткей ойысы бар немесе орталық фитилі бар пештің жалысын сөндіруге немесе сөндірмеуге болады. Кейбір пештердің дизайнына қауіпсіз және жеңіл өшіру қақпағы немесе қыздыру сақинасы қосылады. Дегенмен, алкоголь көптеген лагерь отындарынан қауіпсіз. Алкогольді өртті қарапайым сумен сөндіруге болады, ал алкоголь буы көбінесе жарылғыш емес. Жалын жанғанда отын қосуға қатаң тиым салынады. Trangia отын бөтелкелері автоматты түрде жабылмайды, сондай-ақ, қайтадан жанудың алдын алмайды. Шүкіршік босатылса жабылады, бірақ адамның реакциясы қайтадан жану болғанда шүкіршікті уақтылы босатуға жеткіліксіз. Американың скауттары "құқықтық мәселелерге байланысты қолмен жасалған жабдықтарды" пайдалануға тыйым салады. Мысалы, алкогольмен жағатын "қанжар" пештер. Көрінбейтін жалын және жанған отынның төгілу қаупі күйіктерге әкелуі мүмкін.