Кіріспе

Екі рет қайнату құрылғысы, көбінесе тамақ пісіру және материал жасау үшін қолданылады. Байн-мари (/lang/, /b//æ//n//m//ə/'/r//iː/, bɛ̃ maʁi) деп аталатын, сондай-ақ су ваннасы немесе қос қазандық деп те айтылатын, жылытылатын ваннаның бір түрі. Бұл жабдық ғылымда, өнеркәсіпте және тамақ пісіруде материалдарды бірте-бірте қыздыруға немесе оларды белгілі бір уақыт бойы жылы ұстауға қолданылады. Байн-мари тамақ дайындау үшін ингредиенттерді ерітуге де пайдаланылады.

Тарих

Атауы француз тіліндегі bain de Marie немесе bain marie сөзінен, орта ғасырлық латын тіліндегі balneum Mariae және араб тіліндегі حمام ماري ḥammām Māriyya сөзінен шыққан, бәрі де "Марияның ваннасы" дегенді білдіреді. 300 жыл шамасында өмір сүрген алхимик Зосим Панополистің айтуынша, бұл құрылғыны ежелгі алхимик Мария еврей әйелі ойлап тапқан. Дегенмен, су ваннасы одан көп ғасырлар бұрын-ақ белгілі болған (Гиппократ және Теофраст), ал Мария еврей әйеліне жатқызылған balneum Mariae құрылғысы ішіндегіні 100 градустан жоғары қыздыру үшін қолданылса, бүгінде қолданылатын bain marie құрылғысы ішіндегіні 100 градустан төмен, бірақ жылы қыздырады.

Сипаттама

Қос қазандықтың пішіні, мөлшері және түрі алуан түрлі, бірақ дәстүрлі түрде ол кең, цилиндр пішіндес, көбінесе металлдан жасалған ыдыс, үш немесе төрт негізгі бөліктен тұрады: тұтқа, жұмыс сұйықтығын ұстайтын сыртқы (немесе төменгі) ыдыс, ішкі (немесе жоғарғы), сыртқы ыдыстың ішіне сиятын және қыздырылатын немесе пісірілетін материалды ұстайтын кішірек ыдыс, кейде төменгі жағындағы негіз. Байн-маридің сыртқы ыдысының астында (немесе оның іргетасына орналастырылған) жылу көзі болады. Әдетте, ішкі ыдыс жұмыс сұйықтығына жартылай батырылады. Қыздырылатын затпен толтырылған ішкі ыдыс, жұмыс сұйықтығымен (көбінесе сумен, бірақ сондай-ақ бумен немесе маймен) толтырылған сыртқы ыдыстың ішіне орналасады. Сыртқы ыдыс негізінен немесе одан төмен жағынан қыздырылады, бұл жұмыс сұйықтығының температурасын көтереді, соның салдарынан жылу ішкі ыдысқа беріледі. Жұмыс сұйықтығының ең жоғары температурасы оның құрамымен және айналадағы қысымдағы қайнау температурасымен анықталады. Ішкі ыдыстың беті жұмыс сұйықтығымен үнемі жанасатындықтан, қос қазандық қыздырылатын зат үшін тұрақты температуралы жылу көзі болып табылады, оның қасиеттерін өзгертетін ыстық немесе суық дақтар болмайды. Егер жұмыс сұйықтығы су болса және байн-мари теңіз деңгейінде қолданылса, төменгі ыдыстағы материалдың ең жоғары температурасы теңіз деңгейіндегі судың қайнау температурасынан аспайды. Сыртқы ыдыста май сияқты басқа жұмыс сұйықтықтарын пайдалану немесе сыртқы ыдысты қысымға келтіру ішкі ыдыста алуға болатын ең жоғары температураның өзгеруіне әкеледі.

Баламалар

Дәстүрлі, сұйықпен толтырылған байн-марияның қазіргі заманғы баламасы – екі ыдыстың астындағы қыздыру элементтерімен жұмыс істейтін электрлі "құрғақ жылу" байн-мариясы. Электрлік байн-марияның құрғақ жылу түрі көбінесе аз энергия жұмсайды, тазалауды аз қажет етеді және дәстүрлі түрлеріне қарағанда жылдам қызып кетеді. Олар сондай-ақ жоғары температурада жұмыс істей алады және көбінесе дәстүрлі байн-мариялардан гөрі арзан болады. Электрлік байн-мариялар ылғалды да болуы мүмкін, яғни қыздыру процесінде ыстық су, бу немесе күркіреген бу қолданылады. Ашық, ванна тәрізді байн-мария ыстық су ваннасында (немесе "ваннада") қызып тұрады, ал булы байн-мария қайнап тұрған бумен қызып тұрады.

Ас дайындау

Дастарханға арналған байн-мари әдетте, ішінде пісірілетін тағамдар орналастырылған су ваннасынан тұрады. Шоколадты бөлінудің (какао майы мен какао қалдықтарының ажырауы, эмульсияның бұзылуы) және ыдысқа жабысып қалудың алдын алу үшін байн-мариде балқытуға болады. Арнайы десерттерге арналған байн-марилерде әдетте жылуды сақтайтын ыдыс болады және оны дастарқанда жемістер сияқты тағамдарды шоколадқа мақсу үшін шоколад фондюі ретінде қолдануға болады. Сырлы тортты көбінесе байн-мариде пісіреді, осылайша бетінің жарылуын болдырмайды. Пісірілген кремді десерттер, мысалы, кремді торттар, кремнің ішкі жағы толық піспей тұрып, сыртында қабық пайда болмауы үшін байн-мариде пісіріледі. Крем-брюле жасағанда, рамекиндерді пісіру табасына қойып, табаны рамекиндердің жартысынан үштен екісіне дейін сумен толтырып, кремге жылуды біртегіс жеткізеді, бұл кремнің ұюына жол бермейді. Судың қайнауынан пайда болатын ылғал кремнің бетінің тым құрғап кетуіне қарсы келеді. Голландез және беур блан сияқты классикалық, майлы, ыстық соустарды көбінесе қос қазандықтағы байн-мариде пісіреді, себебі олар май мен судың қоспасын эмульсиялау үшін жеткілікті жылуды қажет етеді, бірақ соустың ұюына немесе бөлінуіне жеткіліксіз. Сол сияқты, жұмыртқа сарысы, қант және тәтті шараптан тұратын классикалық итальяндық десерт – забаглионе (французша сабайон) жұмыртқа сарысын тым көп пісірмей, эмульсияны тұрақты көпіршікке айналдыру үшін қос қазандықтағы байн-мариде дайындалады. Террин мен паштет сияқты кейбір шұжық өнімдерін «пеш типтес» байн-мариде пісіреді. Қаймақ жасау. Кондитерлік өнімдер жасағанда, конденсирленген сүтті қалыңдату байн-мариде жасалады. Бақыланатын температурадағы байн-марилерді сүтті қыздыру үшін қолдануға болады. Байн-мариді ыстық тағамдарды ұзақ уақыт бойы ыстық ұстау үшін ыстық табалардың орнына пайдалануға болады, егер плиталар немесе қыздырғыштар ыңғайсыз немесе тым қуатты болса. Кез келген импровизацияланған тұғырға қойылған ашық банкадағы қатаңдаған немесе «қанттанған» балды қайтадан сұйыту үшін қарапайым немесе импровизацияланған байн-мариді пайдалануға болады, банканың астына жұмсақ қайнаған су құйылады.

Басқа қолданыстар

Шағын көлемде сабын жасау кезінде байн-маридің максималды температураны қатаң бақылау мүмкіндігі оны сабын негізін балқытып, құюға дайындау үшін ең қолайлы жасайды. Ол негізді сұйық күйде ұстауға немесе қатып қалған негізді ең аз зақыммен қайта балқытуға мүмкіндік береді. Сол сияқты, су ваннасын қолдану арқылы дәстүрлі ағаш желімін оның құрамындағы жануар ақуыздарына зиян келтірмей, көп сағат бойы тұрақты сұйық күйде сақтауға болады.