Кіріспе

Өз-өзіне хирургиялық операция жасау – бұл өзіне хирургиялық процедураны жүргізу амалы. Бұл қажеттілік туған қиын жағдайлардағы әрекет, ұяттан қашуға, заңдық шаралардан немесе қаржылық шығындардан сақтануға жасалған тытырғақ, немесе психологиялық аурудың сирек кездесетін көрінісі болуы мүмкін.

Жыныстық мүшелері

Бұл операциялар көбінесе өмірге ең аз қауіп төндіретін болып табылады. Кейде адамдар жыныстық құмарлықтарын бақылауға тырысу үшін немесе гендерлік диссонанс (жыныстық дисфория) салдарынан кастрация түрінде өздеріне операция жасауға бел буады. Авраам Линкольннің қатылушысы Джон Уилкс Бутты өлтірген сарбаз Бостон Корбетт өмірінің ертерек кезеңінде өз-өзіне операция жасаған. Ол проституцияның азғыруынан сақтану үшін қайшымен өзін кастрациялады. Содан кейін ол дұға жиналысына қатысып, тамақтанып, медициналық көмекке жүгінді.

Ішек

Қарын қуысының өздігінен жасалатын хирургиялық араласуы өте сирек кездеседі. Медициналық әдебиеттерде осы саладағы бірнеше жақсы жарияланған жағдайлар кездеседі. 1921 жылдың 15 ақпанында Эван О'Нилл Кейн осындай операцияларда жергілікті анестезияның тиімділігін дәлелдеу мақсатында өзіне апеендиктомия жасады. Ол мұндай операция жасаған алғашқы хирург деп есептеледі. Дегенмен, Кейн бұрын жергілікті анестезия қолданып, басқа пациенттерге де апеендиктомия жасаған. 1932 жылы ол 70 жасында өзіне ішек мойнының (ингвиналды) жарығын жөндеу операциясын жасады, бұл одан да тәуекелді әрекет болды. 1944 жылдың тамызында Австралия армиясының офицері Джок Макларен, ешқандай анестезия қолданбай, тек қана қалта пышағы мен айнаның көмегімен өзіне апеендиктомия жасады. Одан кейін ол қолда бар "жунгли талшықтарымен" өзін тігіп алды. Адам медицинасы және хирургия саласында білімі болмаса да, Макларен ветеринария саласын жақсы білген. 1961 жылдың 30 сәуірінде Леонид Рогозов Антарктидадағы Кеңес Novolazarevskaja ғылыми-зерттеу станциясында жұқтырған апеендиксін өзі алып тастады, себебі ол станциядағы жалғыз дәрігер болды. Операция бір сағат 45 минутқа созылды. Кейіннен Рогозов операция туралы Кеңес Антарктика экспедициясының ақпараттық бюллетенінде есеп берді. 1979 жылы Калин жариялаған жағдайда, өзін-өзі кастрациялаған студент туралы мәлімет келтірілген. Студент өзін-өзі кастрациялағаннан кейін біраз уақыт өткен соң, өзінің бүйрек үсті бездерінің (адреналды бездер) активтілігін төмендетуге тырысты, сиырдың альбумин сарысуын, лютеиндеуші гормонды ынталандыратын гормонды және Фрейндтің адъювантын инъекция арқылы енгізді. Бұл инъекция орнында іріңдік пайда болған кезде, ол өзіне операция жасауға мәжбүр болды. Оның психиатры былай деп хабарлады: "Операция күні таңертеңгі сағат төртте ол жатақхана бөлмесін дезинфекциялық спреймен және спиртпен дезинфекциялады, ал бөлменің бір бөлігін бұрын стерильденген жаймалармен жапты. Анестезия үшін ол оралды барбитураттарды қабылдады. Ол сондай-ақ гидрокортизон қабылдады және шок синдромына дайындалып, буландырылған адреналиннен тұратын баллон дайындады. Ол операцияны стерильді қолғаптар мен хирургиялық маска киіп жасады. Ол жатып, жақсы көру үшін стратегиялық түрде орналастырылған айналарға қарап, ішін спиртпен тазалаудан бастады. Кесу скальпельмен жасалды, ретракторлармен экспозиция алынды, ал диссекция хирургиялық құралдармен жүргізілді. Жергілікті анестезия үшін ол лидокаин гидрохлоридін әрбір тінді ашқанда инъекциялады. Қан кетуді жергілікті қолданылған желатин ұнтағымен бақылады, ал ірі қан тамырлары үшін стерильді мақта жіптерінен жасалған лигатуралар қолданылды. Сегіз сағаттан кейін ол аз қан жоғалтты, бірақ бауырын қайта тарту кезінде күтпеген ауырсынуға байланысты ретроперитонеалды кеңістікке жеткілікті экспозиция ала алмады. Шаршаған күйде ол жарасын таңды, бөлмесін жинады және "жарық" деген сылтаумен полицияны шақырып, ауруханаға жеткізілді.

Дәрігерлік бақылау

Джерри Нильсен 1999 жылы АҚШ Ұлттық ғылым қорының Амундсен-Скот Антарктидалық зерттеу станциясындағы жалғыз дәрігер болып жұмыс істеген кезде кеудесінде ісік тапты. Ол өзіне биопсия жасауға мәжбүр болды. Оның тәжірибесі халықаралық жаңалықтарға айналып, "Мұзға тоңған" атты автобиографиясының негізі болды. Ісік қатерлі екені анықталған соң, ол өзіне химиялық терапия жасады. Ол бірнеше жыл бойы қатерлі ісіктен құтылды, бірақ 2009 жылы ісігі қайтадан пайда болып, миына тарағаннан кейін қайтыс болды.

Өзін-өзі тепкен

Трепанация – бас сүйегіне тесік жасау процедурасы. Өзін-өзі трепанациялаудың ең белгілі мысалдары – Аманда Филдинг, Джоуи Меллен (Филдингтің тұрмыстық серіктесі) және Барт Хьюз (Меллен мен Филдингке ықпал еткен). 2023 жылы Майкл Радуга моторлық қабықты электрмен стимуляциялауды қамтитын, өзіне-өзі нейрохирургиялық операция жасады.

Тұтқындағы аяқ-қолдарды ампутациялау

1993 жылы Дональд Уайман ағашқа ілінгеннен кейін қалта пышағымен аяғын кесіп тастады. 1993 жылы Билл Джераки Колорадодағы Сент-Мэри мұздығының жанында балық аулап жүргенде, тас оның сол аяғын қысып қалды. Қар күтілуде болғандықтан және күрткесі мен қапшығы болмағандықтан, Джераки түнді аман өтпейтініне сенді. Фланель көйлектен турникет жасап, балық аулау пышағын пайдаланып, аяғын тізе буынынан кесіп тастады, қан кетуді тоқтату үшін балық аулау жинағынан гемостаттарды қолданды. 2000 жылы британдық Арнайы Әуе Күштерінің ветераны және саяхатшы сэр Ранулф Файнс Солтүстік полюске жасаған жеке сапарында сол қолына ауыр түрде суық тиді. Сапардан бас тартып, Англияда медициналық көмек күтіп жүргенде, некроздық тіндердің ауыруы шыдай алмайтын болды. Файнс бақшадағы сарайына шегініп, қолындағы саусақтарын электрлік арамен кесіп тастады, оларды тіреуіште бекітіп алғаннан кейін. Ол аман қалды және Эверест тауына шығу және Антарктиданы кесіп өтуге дейін басқа да экспедицияларға қатысты. 2002 жылы Даг Гудейл теңіздегі апаттан аман қалу үшін бір қолын шынтақтан кесіп алды. 2003 жылы Арон Ралстон Юта штатындағы Моаб қаласының жанындағы Блюджон каньонында каньонмен саяхат жасап жүргенде, тас құлап, оның оң қолын қысып, жарақаттады. Бірінші кезде ол қалта пышағымен қолының айналасындағы тасты бұзуға тырысты, бірақ екі күннен кейін бұл әрекеттен бас тартты. Содан кейін ол арқан мен жабдықтан жасалған қарапайым шкив жүйесімен тасты көтеруге және жылжытуға тырысты, бірақ ол да сәтсіз аяқталды. Алтыншы күні, ол алдын ала түнгі ұйқыда көре алмаған, сусызданып, санасы шаттанған Ралстон болашақ ұлымен ойнайтын бір қолды адам ретінде өзін көрді. Ашуға беріліп, ол қолын жартасқа иеп, радиус және шыбық сүйектерін сындыра алатынын анықтады. Ол көп мақсатты құралдың доғал пышағын пайдаланып, сынықтың айналасындағы жұмсақ тінді кесіп тастады. Содан кейін ол құралдың қысқышын қолданып, берік сіңірлерді жыртып тастады. Артерияларды кеспеу үшін алдын ала турникет орнатты. Нервтердің негізгі шоғырын кесіп, қатты ауыруға себеп болғаннан кейін, ол соңғы тері бөлігін кесіп, бостандыққа шықты. Денесі нашар күйде болған және бір литрден астам қан жоғалтқан ол 70 фут төмен түсіп, тағы 8 миль жүріп, голландтық отбасыға тап болды, олар оған көмек ұсынды және жақын жердегі құтқару тікұшағына бағыттап, оны Ралстонды іздеп келген және ауруханаға жеткізген. Оның оқиғасы "127 сағат" (2010) фильмінде бейнеленді. 2003 жылы үш километр жер астында аударылған трактордың астында қалған австралиялық шахтер қолын кескіш пышақпен кесіп алды. Полиция 44 жастағы адамды анықтаған жоқ, ол Хантер Вэлли шахтасында кешке дейін жұмыс істеп жатқанда трактор аунап, қолын қысып, тұтқындап қалды.