Кіріспе

AgCl формуласы бар химиялық қосылыс
chembox
| Расталған өрістер = өзгертілді
| Расталған редакция нөмірі = 464390969
| Атауы =
| Кескін файлы = Chlorid stříbrný. PNG
| Кескін файлы1 = Silver chloride 3D ionic. png
| Кескін өлшемі1 =
| IUPAC атауы = Күмiс(I) хлориді
| Басқа атаулар = Кераргирит, Хлораргирит, Қырық күміс, Аргент хлориді
| Жүйелік атауы =
| Бөлім1 =
| Бөлім2 =
| Бөлім3 =
| Бөлім4 = Chembox Термохимиясы
| ΔHf = −127 кДж·моль−1
| Энтропия = 96 Дж·моль−1·К−1

Тарих

Күмiс хлориді ежелден бері белгілі. Ежелгі египеттіктер күмісті тазарту үшін оны күміс кендерін тұзбен қыздыру арқылы өндірген, нәтижесінде күміс хлориді пайда болды, ол кейін күміс пен хлорға ажыратылды. Күмiс хлориді тарихи түрде "луна корнеа" деп аталған (бұл "мүйіз күміс" деп аударылуы мүмкін, себебі ай күміс үшін алхимиялық кодовое атау болған). 1816 жылы Никефор Ниэпс оны фотографияға енгізді.

Құрылымы

Қатты дене fcc NaCl құрылымын қабылдайды, онда әр Ag+ ионы алты хлорид лигандысынан тұратын октаэдрмен қоршалған. AgF және AgBr да ұқсас кристалданады. Дегенмен, кристалдық құрылымы кристалдану жағдайына, негізінен еркін күміс иондарының концентрациясына байланысты, сол жақтағы суретте көрсетілгендей (сұрғылт түс және металдық жылтырлық жартылай тотыққан күміске байланысты). 7,5 ГПа-дан жоғары күміс хлориді моноклинді KOH фазасына өтеді. Содан кейін 11 ГПа-да ол тағы бір фазалық өзгеріске ұшырап, орторомбтық TlI фазасына айналады. Содан кейін сульфат, күкірт қышқылының қатысуымен бисульфатқа протондалады, оны сұйыту арқылы кері қайтаруға болады. Бұл реакция күмісті басқа платина тобының металдарынан бөліп алу үшін қолданылады.

Фотография

Күмiс хлориді мен күміс нитраты фотосуретке пайда болғаннан бері қолданылып келеді және олардың жарыққа сезімталдығымен әйгілі. Күмiс хлориді қолданылған тағы бір белгілі процесс – желатиндегі күміс хлорид кристалдары арқылы бейнелер жасалатын желатин-күмiс процесі. Дегенмен, түсті фотосуреттердің дамуымен, осы қара-ақ фотосурет әдістері азайды. Түсті фотосуретте де күміс хлориді қолданылады, бірақ ол жарықты органикалық бояуларға түрлендіруде делдал ғана болып жұмыс істейді. Басқа фотосуреттік қолданыстарға фотоқағаз жасау кіреді, себебі ол фоторедукция арқылы жасырын бейнелерді қалыптастыру үшін фотондармен әрекеттеседі; сондай-ақ, фотохромикалық линзаларда, Ag металға қайтымды түрлену қасиетін пайдалана отырып қолданылады. Фотосуретке қарағанда, фоторедукция қайтымсыз болса, шыны электронды "ұстап алудан" сақтайды. Бұл фотохромикалық линзалар көбінесе күн көзілдіріктерінде қолданылады. Күмiс хлоридінің микробқа қарсы белсенділігі бөлшек мөлшеріне байланысты, бірақ көбінесе 100 нм-ден төмен болады. Жалпы, күміс хлориді E. coli сияқты түрлі бактерияларға қарсы микробтық әсер көрсетеді. Микробтық агент ретінде қолданылатын күміс хлориді нанобөлшектерін күміс және хлорид иондары арасындағы метатез реакциясы арқылы немесе саңырауқұлақтар мен өсімдіктердің биогендік синтезі арқылы жасауға болады.

Табиғи пайда болуы

Күмiс хлориді күміс кен орындарындағы құрғақ және тотыққан аймақтарда хлораргирит түрінде табиғи түрде кездеседі. Егер хлорид иондарының кейбіреулері бром немесе йод иондарымен алмастырылса, сәйкесінше атаудың алдына «бромды» және «йодты» сөздері қосылады. Бұл минерал күмістің көзі болып табылады және цианидтеу арқылы өңделеді, нәтижесінде ерігіш [Ag(CN)₂]⁻ кешені түзіледі.