Кіріспе

Армаг қаласына жақын жердегі салтанатты және ықтимал патшалық орын – Наван форты (Eamhain Mhacha) – Солтүстік Ирландияның Армаг қаласына жақын орналасқан ежелгі салтанатты ескерткіш. Дәстүр бойынша, бұл христиандыққа дейінгі Галл Ирландиясының маңызды патшалық орындарының бірі және Улайд тайпасының астанасы болған. Ол – банк пен ордың белгіленген үлкен дөңгелек төбелік қоршау, ішінде дөңгелек үйінді және сақина тәрізді обаның қалдықтары бар. Археологиялық зерттеулер көрсеткендей, бұл жерде бір кезде ғимараттар болған, соның ішінде ғибадатханаға ұқсас үлкен дөңгелек үй сияқты құрылымдар. Рәсімдік акт ретінде, бұл ағаш құрылыс тастармен толтырылып, қасақана өртелген, содан кейін топырақпен жабылып, бүгінгі күнгі үйінді пайда болды. Наванның – ежелгі діни рәсімдер орындалатын орын және қасиетті кеңістік екеніне сенеді. Ол ирланд мифологиясында, әсіресе Ольстер циклының әңгімелерінде маңызды орын алады. Оксфордтың Кельт мифологиясы сөздігінде айтылғандай, "мифтер мен аңыздағы [Eamhain Mhacha] археологиялық қазбалармен салыстырғанда әлдеқайда ұлы және құпиялы жер". Наван форты – үлкен "Наван кешенінің" орталығы, оған сонымен қатар Хоуги форты (алдыңғы төбелік қоршау), Корольдің жайлауы (жасанды түрде жасалған ырымдық бассейн) және Лоугнашэд (табиғи көл, онда құрбандық заттары табылған) сияқты ежелгі орындар кіреді. Eamhain Mhacha атауы жергілікті қасиетті әйел құдайына сілтеме жасай отырып, "Маханың егіздері" немесе "Маханың брошасы" деп түсіндіріледі. "Navan" – ирланд тіліндегі An Eamhain сөзінің ағылшынша нұсқасы.

Атауы

Наван қамалының ирландша атауы – Емхайн Маха, көне ирланд тілінен: Emain Macha. Есімнің екінші бөлігі Маха қасиетті әйелге, оның құрметіне жақын орналасқан Армаг (Ард-Маха) қаласы да аталған. Дегенмен, есімнің толық мағынасы белгісіз. Ол "Маханың егіздері" немесе "Маханың жұбы" (мүмкін, төбедегі екі ерекше белгіге, немесе Наван қамалына және басқа жақын маңдағы ескерткішке сілтеме) немесе "Маханың белдігі" (мүмкін, ескерткіштің пішінімен байланысты) деп жорылған. Бұл атаудың қалай пайда болғанын түсіндіруге тырысатын әңгімелер бар. Біздің заманымыздың екінші ғасырында грек географы Птолемей Ольстердің оңтүстік-шығысында Исамнион деп аталатын бір жерді көрсеткен. Кейбір ғалымдар бұл Еменге қатысты деп санайды, ал Грегори Тонер оны прото-кельт тіліндегі *isa mon ("қасиетті төбе") сөзінен шығарған. Басқалары бұл жағалаудағы бір жерді білдіреді деп есептейді. Eamhain Mhacha және оның қысқартылған түрі An Eamhain ағылшын тілінде 'Owenmagh', 'Nawan' және соңында 'Navan' деп аударылған.

Сипаттама

Наван бекінісі, кейде Наван Рат деп аталады, Наван ауданындағы мемлекеттік қамқорлықтағы тарихи ескерткіш. Ол Армағ қаласының батысынан шамамен 1,6 миль (3 км) қашықтықтағы төменгі төбеде орналасқан (H847 452 координаттары бойынша). Жер учаскесі төбені айнала қоршайтын үлкен жағалау мен арықпен белгіленген дөңгелек қоршаудан тұрады. Арық төбенің ішкі жағында орналасқан, бұл жер жұмысының қорғаныс мақсатында емес, символдық мағынада салынғанын көрсетеді. Қоршаудың ішінде екі ескерткіш көрінеді. Орталықтың солтүстік-батысында диаметрі және биіктігі бар топырақ үйіндісі орналасқан. Орталықтың оңтүстік-шығысында диаметрі шамамен дөңгелек барроудың іздері сақталған.

Құрылыс және ерте тарихы

Кремнийден жасалған құралдар мен қыш сынықтары неолит дәуірінде (б.з.д. 4000-2500 жылдар аралығында) осы жерде қызмет болғанын көрсетеді. Бронза дәуірінде (б.з.д. VIII ғасыр), батыс жағында ағаш тіреулерден тұратын шеңбер орнатылды, қазір сол жерде биік үйінді тұр. Оның диаметрі 35 метр, ал шығыс жағынан кіреберісі бар сақина тәрізді арықпен қоршалған. Келесі ғасырларда бұл құрылыс бірнеше рет қайта салынды. Ғимараттың кіреберісі батысқа қарап орналасқан, күн бату бағытында, бұл оның тұрғын үй болмағанын көрсетеді. Оның айналасына арық пен қорған қазылған. Тауды айнала қоршаған үлкен арық пен жаға да шамамен сол кезде қазылғанына дәлелдер бар. Салынғаннан кейін көп ұзамай, ғимарат 3 метрге жуық биіктікке дейін мыңдаған таспен толтырылды. Содан кейін ғимаратты жермен көміп, қасақана өртеп жіберді. Топырақтың әртүрлі түрлері оның айналасындағы аймақтардан әкелінгенін көрсетеді. Бұл сегіздік құрылыс бұрынғысын алып тасталып, орнына тағы бір дөңгелек ағаш құрылыс орнатылды. Ол екі қабатты қабырғасы, орталық ошағы және шығыс кіреберісі бар еді. Кіреберістің сыртында екі қабір табылған. Бұл құрылыс өз кезегінде сақина тәрізді дөңгелек үйіндімен алмастырылды: әдетте жерлеу орнының үстіне көтерілген және арық пен жағамен қоршалған дөңгелек төбе. Бұл ежелгі жерлеу үйіндісін (sídhe) қайта жасауға жасалған тырысу болуы мүмкін, олар басқа әлемге және ата-бабалардың құдайларының мекеніне апаратын порталдар деп есептелген.

Табиғатты қорғау және туризм

1985 жылға дейін бұл жерге жақын орналасқан әк тас карьерінің кеңеюі қауіп төндірді. Көбінесе "Наван достары" атты белсенділер тобының күш-жігерінің арқасында, сол жылы өткізілген қоғамдық тыңдау карьер жұмыстарын тоқтатып, Наванды туризмді дамыту үшін пайдалануды ұсынды. 1993 жылы жәдігерлер мен аудиовизуалды көрмелерді ұсынатын келушілер орталығы ашылды, бірақ 2001 жылы қаражат жетіспеуіне байланысты жабылды. 2005 жылы Армаг қалалық және аудандық кеңесі оны сатып алғаннан кейін қайта ашылды. Жақын маңдағы маңызды тарихқа дейінгі басқа да орындарға Хьюги бекінісі, батысқа қарай шамамен 1 километр қашықтықта орналасқан ерте қола дәуірінің төбелік бекінісі; Корольдің сарайы, қола дәуіріне жататын жасанды жасалған көл; және темір дәуіріне қатысты жәдігерлер табылған Loughnashade табиғи көлі кіреді.

Танымал мәдениетте

Eamhain Mhacha – 2008 жылы құрылған ирландтық дәстүрлі музыка тобы. Ирландиялық хэви-метал тобы Waylander-дің 1998 жылғы Reawakening Pride Once Lost альбомында "Emain Macha" деген ән бар. "Emain Macha" – Dark Age of Camelot, Mabinogi және The Bard's Tale компьютерлік ойындарындағы бір жердің атауы.