Кіріспе

Махабхарат дастанының маңызды кейіпкері Видура, сондай-ақ Кшатри деп те аталады. Ол Куру мемлекетінің бас министрі ретінде сипатталады және Пандавалар мен Кауравалардың әкесінің інісі.

Мандавияның қарғысы

Риши Мадавия Яманы негізсіз қазыққа отырғызғаны үшін, оны қызметшінің ұлы ретінде тууға қарғыс айтты. Ол Видура есімімен адамдар әлеміне келді.

Туу және ерте өмір

Видура дана Вьяса мен Амбика және Амбалика патшайымдарының қызметшісі Паришрами арасындағы Ниёга арқылы дүниеге келді. Амбика алғаш рет Вьясамен Ниёга процесі арқылы бірікті, бірақ оның сыртқы келбеті мен күші оны қорқытқандықтан, процесс кезінде көзін жұмып қойды. Соның салдарынан ол соқыр Дхритараштраны дүниеге әкелді. Кейін оның әпкесі Амбалика да Вьясамен осы процестен өтті, көзін ашық ұстады. Бірақ ол Ниёга кезінде қорқыныштан сарғып, ақ терілі Пандуды дүниеге әкелді. Соңында патшайымдар өз орнына Паришрамиді жіберді, ол Ниёга процесінде лайықты мінез-құлық танытып, ерекше Видураны дүниеге әкелді. Бірақ анасы патшайым емес, күң болғандықтан, оның мәртебесі екі туған бауырынан төмен болды. Патшайымдар Вичитравирья патшаның әйелдері болды – Кауравалар мен Пандавалардың атасы, олар ақырында Курукшетра шайқасында бір-бірімен соғысты. Бұл шайқас Махабхаратаның шыңы болды, ал оның алдында Кришна Пандава князі Арджунаға Бхагавад-гитаны сыйлады. Вичитравирья патша Дхритараштра мен Пандудың асырап алған әкесі болды. Кришнадан кейін Видура Пандавалардың ең құрметті кеңесшісі болды, ол оларды Дурйодхананың оларды жою жоспарларынан, мысалы, Дурйодхананың оларды балауыз үйінде тірідей өртеп жіберу жоспарынан бірнеше рет ескертті.

Бiр ойын

Видура Юдхиштхираның сайыс ойнауына тыйым салуға тырысты, бірақ оның әрекеттері нәтижесіз болды. Видура ханзада Викарнадан басқа, Каурава әкімдігінде Драупадидің қорланғанына қарсы шыққан жалғыз адам еді. Сол сәтте Дүрйөдана Видураны қатысты сөккен, оны алғыссыздықпен айыптады. Дхритараштра Дүрйөдананы туысын қорлағаны үшін сөкпекке келді, бірақ Видураның "соқыр адам патша бола алмайды" деген сөзін еске түсіріп, тілін ұстады, орнына Дүрйөдананы премьер-министрді қорлағаны үшін жазғырды. Осы оқиғаны Видура жылдардан кейін Курулармен байланысын үзіп, Курукшетра соғысы басталғанда Пандавалар жағына шыққанда еске алды. Бхишма, Дроначарья, Крипачарья және Карнадан өзгеше, Видураның Хастинапураға немесе Дүрйөданаға емес, өз отбасына адалдығы болды. Дхритараштраның осы қарым-қатынасты мойындамағанын естіген Видура дхарма мен Пандавалардың жағында болуға шақырылды.

Кришнаның сапары

Кришнаның айтуынша, Видура Дхармараджа деп есептелген, яғни туралықтың патшасы. Кришна Видураны халықтың әл-ауқаты мен білімнің барлық саласындағы шеберлігі үшін құрметтеген. Кришна Пандавовтың бейбітшілік елшісі ретінде Хастинапураға келгенде, Дурьодхананың патша сарайында тұру туралы ұсынысын қабылдамай, Каурава сарайындағы жалғыз бейтарап адам болғандықтан Видураның үйін таңдады. Кришнаның Дурьодхананың емес, Видураның жатақханасында түндеуінің себебі – олардың ойлары мен ниеттерінің арасындағы айырмашылық. Дурьодхананың ниеті Кришнаға зәулімдік көрсетіп, оны Кауравалар тарапына өткізу болған. Кришна мұны сезіп, бас тартты. Кришна Видура мен оның әйелі дастарқанға ұсынған тағамның махаббат пен ықыласпен, ешқандай жасырын мақсатсыз дайындалғанын білген.

Құрукшетра соғысы

Махабхаратаның Санатсужатия бөлімінде Курукшетра соғысы басталуға аздай қалғанда Видура Санатсужатаға Дхритараштраның өлім туралы сұрақтарына жауап беруді өтінді. Кришна келген кезде Видура сарайдағылардың барлығына елшінің сөзін тыңдауды қайта-қайта кеңес берді. Ұзақ ашуланған Дүйріодана, Видураның төмен рулы анасын Каураваларды сатқаны үшін кінәлады, олар оны бағып-қағуда. Сөздік шабуылға наразылық ретінде Видура сол жерде премьер-министр қызметінен кетіп, садағын сындырып, Құрукшетра соғысына қатыспауға ант берді. Махабхаратаның сирек таралған нұсқалары Видураны осыншалықты шебер мерген деп мақтайды, егер ол соғысқа Кауравалар тарапынан қатысқан болса, Пандавалар құрылып кетер еді. Видураның садағын Вишнудың өзі жасаған, бірақ Вишнудың бұйрығымен ол қиратылды.

Өлім

Курукшетра соғысынан кейін Юдхиштхира император болды, және оның тілегімен Видура қайтадан премьер-министр қызметіне кірісті. Көп жылдар өткен соң Видура Дхритараштра, Гандари және Кунтиге қарапайым өмір сүру үшін орманға шығуларына еріп келді. Санжая да олармен бірге болды. Юдхиштхира екі жылдан кейін оларды көру үшін орманға барғанда, Видураның денесі тірі емес екенін көрді. Ол денеге жақындағанда, Видураның рухы Юдхиштхираның денесіне кірді, және Юдхиштхира өзінің және Видураның бір ғана Яма екенін түсінді. Юдхиштхира Видураның денесін орманда қалдырды, себебі бір дауыс оған Видураның денесін өртемеуді бұйырды.

Видура Нити

"Махабхарата" кітабының "Удёга Парва" бөлімінің 33-40 тарауларында Видура дана адамдар мен басшылардың не істеу керектігін және неден аулақ болу керектігін түсіндіреді. Бұл кеңестер жиынтығы Видура Нити (Видураның мемлекеттік саясаты) деп аталады. Оның басшыларға берген ұсынымдарының бірнеше мысалы: Ол барлық адамдардың гүлденуін тілеуі керек, ешқандай топқа қайғы келтіруді ойламауы керек. Қиын жағдайға түскендерге көңіл бөлуі керек. Өзіне тәуелді адамдардың, тіпті аздап болса да, ұзаққа созылған азаптарына бейжай қарауы керек емес. Барлық тіршілік иесіне мейірімділікпен қарауы керек, тек таңдаулыларға ғана емес, барлық тіршілік иесіне жақсылық жасауы керек. Ешкімнің де ауыл шаруашылығы мен экономикалық белсенділіктің дамуына кедергі келтірмеуі керек. Өзіне сенгендерді қорғауға әрқашан дайын болуы керек. Әділ болуы және халқына қолжетімді болуы керек. Жақсылық арқылы жетістікке жетуі керек, жақсылық арқылы оны сақтауы керек. Халқының әл-ауқатын жеке жауапкершілігі деп санауы керек. Білім алу мен білім беруді қолдауы керек. Пайда мен жақсылықты ынталандыруы керек. Гүлдену жақсы амалдарға байланысты, ал жақсы амалдар гүлденуге байланысты. Күнәлілермен достық қарым-қатынас жасамауы керек. Байлықты жөнсіз пайдаланбауы, қатал сөздер айтпауы және ауыр жазалар бермеуі керек. Министрлерге (жоғары лауазымды қызметкерлерге) тек қана ізгілік, мінез-құлық, белсенділік және басқалардың құқықтарын сақтау тарихы зерттелген адамдарды тағайындауы керек. Видура Нитиде жеке даму және дана адамның қасиеттері туралы бірнеше жүз өлең бар. Мысалы, 33-тарауда Видура дана адамның ашу, мақтаныш, тәкаппарлық, ұят, мас болу және бос мақтанға құмарлықтан аулақ болуын айтады. Ол құрмет пен сенімге ие, қиындықтар мен гүлдену оның іс-қимылдарына кедергі келтірмейді. Ол ізгілік пен пайданың қатар жүретініне сенеді, бар күшін салып, ең жақсысын істеуге тырысады, ешнәрсеге мән бермейді. Жылдам түсінеді, мұқият тыңдайды, мақсатты түрде әрекет етеді. Жоғалтқандарына қайғырмайды және дағдарыс кезінде есін жимайды. Ұдайы білім алады, барлық тәжірибеден нұр іздейді. Шешім қабылдағаннан кейін әрекет етеді, ал ойланғаннан кейін шешім қабылдайды. Өркіктеп немесе тым кішіпейілді болып жүрмейді. Ешқашан басқаларды жамандамайды, өзін өзі мақтамайды. Өзіне көрсетілген құрметке қуанбайды, қорлыққа ренжімейді, басқалардың оған жасаған әрекеттеріне алаңдамайды, Ганг өзеніне жақын тыныш көлдей.

Танымал мәдениетте

Видура теософиялық әлемдегі Махачохан саналады. Махачохан – Гималайдың ар жағындағы мистиктердің әлеуметтік иерархиясының басшысы. Махабхаратадағы кейіпкерлердің көпшілігі бір құдайдың немесе екінші құдайдың қайта тууы болған. Видура – Дхармараджаның қайта тууы, ол көбінесе Ямадармараджа деп аталады, ол бір қызметшінің ұлы ретінде дүниеге келді, себебі Мандьавья ғалымының қарғысы болған. Вишну Кришна болып дүниеге келгенде, басқа да құдайлар оныңмен бірге қайта туды. Бұл Махабхаратада да, Рамаянада да көрінеді. Мысалы, Рамаянада Нарад ғалымы Вибишан ретінде дүниеге келген. Видура Нити, немесе Видураның Мемлекеттік саясаты, Видура мен Дхритараштра патшасы арасындағы әңгіме түрінде баяндалған және кейбір жағдайларда Чанакьяның Чанакья Нитиінің алға басушысы саналады. Видура – шындықтың, міндеттіліктің, бейтараптылықтың және дхарманың үлгісі. Ол Махабхаратаның ішкі санасының бейнесі саналады. Нарадқа тиген қарғыс Видураға да ауысты. Ол – өткен, қазіргі және болашақ туралы толық білім мен даналыққа ие болғанымен, оған ешкім сенбейтін қарғыс. Кака Видура – Рамбхадрачарьяның хинди тіліндегі кішкентай поэмасы, онда Видура мен оның әйелі Сулабха бас кейіпкерлер. Видура Бхикша – Уллур С. Парамесвараярдың малаялам поэзиясы.