Кіріспе
Роман тілдеріндегі байланыстыратын етістіктердің қолданылуы
Роман лингвистикасы
Romance linguistics
Кейбір роман тілдерінде copula, ағылшын тіліндегі "to be" етістігінің баламасы, басқа тілдердегі әріптестеріне қарағанда салыстырмалы түрде күрделі. Copula – сөйлемнің тақырыбын предикатпен (тақырыптың толықтырғышы) байланыстыратын сөз. Ағылшын тілінде бір негізгі copula етістігі бар (ал орыс тілінде көбінесе copula тікелей білдірілмейді), ал кейбір роман тілдерінде күрделі формалар кездеседі. Итальян, португал, испан және басқа да роман тілдерінде бірнеше copula етістігі бар. Керісінше, француз және басқаларында тек біреу ғана бар. Роман тілдеріндегі copula етістіктерінің дамуы олардың түпкілікті үш латын етістігінен шыққандығымен түсіндіріледі: "болу" (ағылшын тіліндегідей, Proto Indo European тілінен). Esse етістігі – бұл ретсіз, қосымша етістік, оның кейбір формалары (мысалы, fuī "Мен болдым / болғанмын") Proto Indo European түбірінен алынған, яғни "болу" (ағылшын тіліндегідей). "тұру" немесе "қалу" (ағылшын және неміс тілдеріндегідей, Proto Indo European тілінен). "отыру" (ағылшын тіліндегідей, Proto Indo European тілінен). Роман тілдері уақыт өте дамыған сайын, үш бөлек латын етістігі роман тілдерінде бір немесе екі етістікке айналды. Үш етістіктің бір немесе екіге дейін қысқаруы келесідей болды:
Бұрынғы инфинитив қайта құрылды және латын тілінде ұқсас дыбысталып, испан тіліндегі соңғы буынға түскенде одан да ұқсас болды. Нәтижесінде, бұрынғы esse етістігінің жұпталу бөліктері esse-мен байланысты жұпталу үлгілеріне енгізілді, ал өзі бөлек етістік болып қалды, бірақ (кейінірек) және бірнеше мағыналарында ұқсас болды, сондықтан, әсіресе Батыс роман тілдерінде, екінші copula-ға айналды, "уақытша немесе кездейсоқ болу" мағынасында; ал esse "тұрақты немесе мәнді болу" мағынасына дейін тарылды. Осылайша екі copula етістігінің дамуы испан, португал және каталон тілдерінде толыққанды орын алды. Басқа тілдерде ағылшын тіліндегі "to be" сөзінің көп бөлігі әлі де былай аударылады:
Итальян тіліндегі esse инфинитиві латын тіліндегі "болу" экзистенциалдық мағынасын сақтайды, ал stare негізгі мағынасы "тұру" және тек бірнеше жағдайда ғана copula ретінде қолданылады: денсаулық жағдайын білдіру үшін (sto bene "Мен жақсымын"); прогрессивті формаларды жасау үшін (sto parlando "Мен сөйлеп тұрмын"); және (әсіресе Италияның оңтүстігінде) "орналасу" мағынасында, бірақ итальян тілінің көп бөлігінде айырмашылық білдіріле алады: è in cucina 'ол ас үйде (әдетте сонда болады)' және sta in cucina 'ол ас үйде (әдетте сонда болмайды)'. Ежелгі француз тілінде ester < етістігі "тұру, қалу, тоқтау" роман тіліндегі мағынасын сақтады. Қазіргі француз тілінде бұл етістік көбінесе жоғалып кетті (бір ерекшелік төменде қарастырылған), бірақ rester ("қалған") етістігі бар, және ester жұпталуының кейбір бөліктері être "болу" < етістігіне енді. Осы күрделі эволюцияның нәтижесінде, француз тілінде "болу" (être) үшін бір ғана етістік болғанымен, оның жұпталуы өте ретсіз.
"to be" (ultimately from Proto Indo European , as in English is). The verb esse was an irregular, suppletive verb, with some of its forms (e. g. fuī "I was/I have been") taken from the Proto Indo European root meaning "to become" (as in English be). "to stand" or "to stay" (ultimately from Proto Indo European , as in English stand and German stehen). "to sit" (ultimately from Proto Indo European , as in English sit). As the Romance languages developed over time, the three separate Latin verbs became just one or two verbs in the Romance languages. The reduction of three separate verbs into just one or two appears to have occurred as follows:
The irregular infinitive was remodeled into and forms sounded similar in Latin once the latter reduced to , and sounded even more similar after stress shifted in Spanish infinitives to the penultimate vowel. As a result, parts of the conjugations of erstwhile were subject to being integrated into conjugation paradigms associated with , eventually itself remained a separate verb, but (later ) and were similar in some meanings, so that, especially in the Western Romance languages, evolved into a second copula, with a meaning of "to be (temporarily or incidentally)"; was then narrowed to mean "to be (permanently or essentially)". The development of two copular verbs in this manner occurred most completely in Spanish, Portuguese and Catalan. In other languages, most usages of English "to be" are still translated by :
In Italian, the infinitive essere continues Latin as existential 'to be', while stare has the primary meaning "to stay" and is used as a copula only in a few situations: to express one's state of physical health (sto bene "I am well"); to form progressive aspects (sto parlando "I am speaking"); and (especially in the south of Italy) with the meaning of "to be located", although a distinction can be expressed in most varieties of Italian: è in cucina 'it's in the kitchen (where it usually is)' versus sta in cucina 'it's in the kitchen (where it isn't usually located)'. In Old French, the verb ester < maintained the Proto Romance meaning of "to stand, stay, stop". In modern French, this verb has almost totally disappeared (see below for the one exception), although the derivative verb of rester ("to remain") exists, and some parts of the conjugation of ester have become incorporated into être "to be" < As a result of this complex evolution, even though French has a single verb for "to be" (être), its conjugation is highly irregular.
Бақыт
"Қайғы" деген сөз "estar triste" арқылы тікелей білдірілсе де, "бақыт" сөзі біршама күрделі. Қуаныш, көтеріңкілік және шаттық сипаттары "ser alegre" арқылы білдіріледі. Бұл адамдарды, музыканы, түстерді және тағы да басқаларды сипаттауға қолданылады. "Estar alegre" – көңіл көтеріңкілігін білдіреді, бірақ практикада кейде "мастыққа берілген", "көңілі көтеріңкі" деген мағынаны да білдіруі мүмкін. Өмірде негізінен бақытты адам "ser feliz" деп айтылады; шындығында, "la felicidad" – адамдар ұмтылатын "бақыт". Бұл бақыт көбінесе уақытша күй болып шығады, алайда адам "Yo soy feliz" деп мәлімдеу арқылы бүгінгі көңіл-күйін ғана емес, одан да асып түсетін оптимизмін білдіреді. Ал мұндай көңіл-күйлерді "estar feliz" арқылы білдіруге болады. Егер жағдай емес, жағдайдың өзгеруі туралы сөз болса, "quedar contento" немесе "alegrarse" қолданылады: "Ella quedó muy contenta cuando yo le dije que ella había ganado" – "Мен оған жеңгенін айтқанда ол қатты қуанды"; "Yo me alegro de que vosotros hayáis llegado" – "Сендер келгеніңізге қуаныштымын". "Cantar de Mio Cid" үзіндісінде мың жыл бұрын "бақытты болу" дегеннің "ser pagado" (қазіргі испан тілінде "төлеу") екені көрінеді.