Оңтүстік-Шығыс Англияның темір өнеркәсібі және оның тарихы
Wealden iron industry
Уэльден темір өнеркәсібі – Англияның оңтүстік-шығысындағы маңызды тарих. 16-ғасырдағы темір өндірісі, көмірдің орнына ағаш көмірінің қолданылуы, және құлдырауы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльден темір өнеркәсібі Англияның оңтүстік-шығысындағы Уэльд аймағында орналасқан. Бұл бұрынғыда маңызды өнеркәсіп болды, 16 ғасырда Англияда өндірілген темірдің көп бөлігін, сондай-ақ 1770 жылға дейін британдық зеңбіректердің басым бөлігін жасады. Уэльдте темір өндіру үшін түрлі сазды топырақтардан темір кені қолданылды және тығыз орманды ландшафттағы ағаштардан жасалған көмірмен отын қамтамасыз етілді. Аймақта қолжетімді емес көмірден жасалған кокспен темір өндірісі жүргізіле бастаған кезде Уэльдтегі өнеркәсіп төмендеді.
The Wealden iron industry was located in the Weald of south eastern England. It was formerly an important industry, producing a large proportion of the bar iron made in England in the 16th century and most British cannon until about 1770. Ironmaking in the Weald used ironstone from various clay beds, and was fuelled by charcoal made from trees in the heavily wooded landscape. The industry in the Weald declined when ironmaking began to be fuelled by coke made from coal, which does not occur accessibly in the area.
Ресурстар
Темір рудасы, сидерит түрінде, көбінесе темір тас немесе тарихи түрде кеніш деп белгілі, Велдтің бор кезеңінің сазды топырақтарында жапсырмалар немесе жолақтар түрінде кездеседі. Тәжірибелі балқытушылар ең жақсы нәтиже алу үшін әртүрлі сападағы руданы бөліп, араластыратын. Римге дейінгі және Рим дәуірінен ашық карьерлердің іздері сақталған, бірақ орта ғасырларда руданы өндіру көбінесе диаметрі шамамен бес метр және тереңдігі он екі метрге дейінгі шұңқырларды қазу арқылы жүргізілді. Материалды ағаш тіреуіштерге ілген тостармен көтеріп алатын. Бұл жерді аз бүлдірді, себебі бір шұңқырдан шыққан қалдықтар алдыңғы шұңқырды толтыру үшін пайдаланылып, жерді пайдалануды жалғастыруға мүмкіндік берді. Балқыту үшін отын ретінде көмір қолданылды, оны балқыту орындарына мүмкіндігінше жақын жерде өндіру қажет болды, өйткені көмірді көлікпен тасығанда бұзылып, ұсақ түйіршікке айналуы мүмкін. Руданы ашық отта алдын ала қыздыру үшін де ағаш қажет болды, бұл процесте руданың ірі кесектері немесе түйіндері бұзылып, карбонат оксидке айналды. Велд аймағында кең аумақты ормандық жерлер болды, ал орманды күтіммен ұстау ағаш ресурстарын тұрақты түрде қамтамасыз ете алатын. Орта ғасырдан кейінгі доменді пештер үшін көмір өндіру үшін пештің 5 километр радиусынан ағаш өндіру қажет болды. Доменді пештерден және бұталы пештерден алынған темірді пісіру және өңдеу үшін де көп көлемде көмір қажет болды, және бұл жұмыс көбінесе бөлек орында жүргізілді. Су энергиясы орта ғасырдың соңында доменді пештер мен финьерлік пештердің енгізілуімен маңызды рөл атқарды. Доменді пештер мүмкіндігінше үздіксіз жұмыс істеуі керек еді, сондықтан су доңғалағын тұрақты түрде қозғау үшін аңғарларда бірнеше тоғандар салынды. Өндіріс циклы, әдетте қазан айынан көктемнің соңына дейін жалғасты, осы уақытқа дейін өзендер тартылып, су азайды. Бірақ 1740 жылдары Тейза өзенімен жұмыс істеген Ламберхерст пештері үш жылдан астам үздіксіз жұмыс істеді. Финьерлік пештерде, желдеткіштер мен балғаларды қозғау үшін үш немесе төрт су доңғалағы болды, оларға пештерге қарағанда көбірек су қажет болды, бірақ үздіксіздік соншалықты маңызды емес еді. Егер екі пеш бір аңғарда орналасса, финьерлік пештер пештен төмен орналастырылатын. Тоғандар, көбінесе жол ретінде де қызмет ететін, «тоған иегі» деп аталатын бөгет салу арқылы құрылды, және олар толқынды Велден ландшафтындағы көптеген аңғарлардың арасымен өтетін. 1754 жылы бір пеште құрғақшылыққа байланысты басқарушысы дөңгелекті қолмен айналдыру үшін жұмысшыларды жалдауды қарастырды. Ыңғайлы су энергиясын қамтамасыз ету, бу машинасымен сорғылап алынған сумен қозғалатын су доңғалағын жасауға, яғни суды қайтарушы қозғалтқыштың дамуына түрткіс болды.
Iron ore in the form of siderite, commonly known as iron stone or historically as mine, occurs in patches or bands in the Cretaceous clays of the Weald. Differing qualities of ore were extracted and mixed by experienced smelters to give the best results. Sites of opencast quarries survive from the pre Roman and Roman eras, but medieval ore extraction was mainly done by digging a series of minepits about five metres in diameter and up to twelve metres deep with material being winched up in baskets suspended from a wooden tripod. This was less destructive of the land as spoil from one pit was used to backfill the previous pit allowing continued land use. The fuel for smelting was charcoal, which needed to be produced as close as possible to the smelting sites because it would crumble to dust if transported far by cart over rough tracks. Wood was also needed for pre roasting the ore on open fires, a process which broke down the lumps or nodules and converted the carbonate into oxide. Large areas of woodland were available in the Weald and coppicing woodlands could provide a sustainable source of wood. Sustainable charcoal production for a post medieval blast furnace required the timber production from a 3 mile (5 km) radius of a furnace in a landscape that was a quarter to a third wooded. Forging and finishing of the iron from bloomeries and blast furnaces also required large quantities of charcoal and was usually carried out at a separate site. Water power became important with the introduction of blast furnaces and finery forges in the late medieval period. Blast furnaces needed to operate continuously for as long as possible and a series of ponds were often created in a valley to give a sustainable flow for the waterwheel. A campaign, as the production run was known, usually ran from October through to late spring when streams began to dry up, although Lamberhurst Furnace driven by the River Teise ran continuously for more than three years in the 1740s. Finery forges with three or four waterwheels to drive bellows and hammers needed more water than a furnace at times, although continuity was not as important. They tended to be sited downstream from a furnace if they were in the same valley. Ponds were created by building a dam known as a pond bay, which often served as a road, across one of the many valleys in the undulating Wealden landscape. In 1754 one furnace was so drought stricken that its manager considered hiring workmen to turn the wheel as a treadmill. This need for continuous water power was an incentive in the development of the water returning engine, a waterwheel driven by water raised by a steam engine pump.
Тарихқа дейінгі темір жасау
Қазірге дейін темір Римдіктер шапқанға дейін өндірілген екі ондай жер ғана анықталды, олардың көпшілігі Шығыс Сассекс және Кент аңғарында шашырап орналасқан. Бродфилдтегі (Кроули) ірі орын – темір балқытудың ең батыс нүктесі болып табылады, алайда батыс Уилдтегі Нортчепельге жақын Пайперс Копстағы Темір ғасырының қоршауымен байланысты болуы мүмкін тағы бір орын бар. Темір ғасырынан ерте Рим дәуіріне дейінгі керамика стилінің сақталуы көптеген орындарды Рим жаулап алуға дейін немесе кейін нақты мерзімдеуді қиындатады. Көміртектік талдау Хардфилдтегі Каллингхерст Вудтағы бір орынды б.з.д. 350-750 жылдар аралығында деп анықтады. Юлий Цезарь б.з.д. 55 және 54 жылдары Ұлыбританияға жасаған шапқыншылықтарында жағалау маңында темір өндірісін байқаған, бұл, мүмкін, Гастингстегі Седлескомб және Кроухерст Паркі сияқты белгілі орындарда болған.
So far only about two dozen sites have been identified where iron was made before the Roman invasion, mostly scattered across East Sussex and the Vale of Kent. A large site at Broadfield, Crawley is the westernmost place where smelting has been ascertained, although there is a possible site associated with an Iron Age enclosure at Piper's Copse near Northchapel in the western Weald. Continuity of pottery styles from the Iron Age into the early Roman period makes precise dating of many sites to before or after the Roman conquest difficult. Carbon dating has identified a site at Cullinghurst Wood, Hartfield to between 350 and 750 BC. During his invasions of Britain in 55 and 54 BC Julius Caesar noted iron production near the coast, possibly at known sites at Sedlescombe and Crowhurst Park near Hastings.
Римдік темір жасау
Бопорт Парк гольф алаңының 13-ші жолының көрінісі, оның астында римдік темір зауытының қалдықтары жатыр. Бопорт паркінде Рим империясының үшінші ең ірі темір зауыты болған деген деректер табылды. Римдіктер Велд аймағындағы қоңыр және сары-қызыл түсті тастарды толыққанды пайдаланды, ал олардың көптеген жолдары кенді тасымалдау үшін қолданылып, темір балқытудан қалған шлакпен жапсырылған. 113 балқыту пешінің орны римдік деп анықталды, көбінесе Шығыс Сассексте. Осы кезеңде Велд Рим Британиясындағы ең маңызды темір өндіруші аймақтардың бірі болды. Кейбір қазба жұмыстары кезінде Classis Britannica плиткалары табылды, бұл олардың осы римдік флотқа темірмен қамтамасыз еткенін немесе олардың басқаруында болғанын көрсетеді. Темірдің жалпы өндірісі жылына 750 тоннаға бағаланды, бірақ 250 жылдан кейін жылына 200 тоннадан аспады.
View of the 13th fairway of Beauport Park golf course, beneath which are remains of the Roman ironworks. Beauport Park, where evidence has been found of probably the third largest iron works in the whole Roman empire. The Romans made full use of the brown and ochre coloured stone in the Weald, and many of their roads there are the means of transport for the ore, and were extensively metalled with slag from iron smelting. The sites of about 113 bloomeries have been identified as Roman, mainly in East Sussex. The Weald was in this period one of the most important iron producing regions in Roman Britain. Excavations at a few sites have produced tiles of the Classis Britannica, suggesting that they were actually run by, or were supplying iron to this Roman fleet. Total iron production has been estimated at 750 tons per year, but under 200 tons per year after 250 AD.
Орта ғасырлар
Саксондардың Велдке басып кіруі мен қоныстануы Романо-Британияның темір өнеркәсібін толығымен тоқтатқан сияқты. Рим үкіметінің аяқталуынан кейін тоғызыншы ғасырға дейін темір балқытуға қатысты ешқандай дәлел табылған жоқ, ол кезде Ашдаун орманындағы Миллбрукте гүлдерді қайта қыздыруға арналған шағын ошағы бар қарапайым гүлдеу пеші салынды. Бұл орынның мерзімі радиокөміртектік және археомагниттік әдістермен анықталды. Онда қолданылған технология Шығыс Нидерландыда қазылған сәл ертерек пешке ұқсас болды, бұл Романо-Британиялық әдістер туралы білімнің толығымен жойылғанын және оның орнына саксондардың өз әдісінің енгізілгенін көрсетеді. Оңтүстік Даунсқа жақын елді мекендерде темір гүлдерін өңдеудің іздері басқа, әлі табылмаған орындарда балқыту жүргізілген болуы мүмкін екенін көрсетеді. Даунс бойында шоғырланған елді мекендердің жазғы мал жаю үшін Велдте шеткі жерлері болуы қалыпты жағдай еді. Күдіксіз, балқыту жұмыстары жазда жүргізіліп, темір гүлдері қыста жұмыс істеу үшін негізгі елді мекенге әкелінген. Барлығы Велдте шамамен 30 қуатсыз ортағасырлық гүлдеу пешінің орны белгілі, бірақ олардың көпшілігінің мерзімі анықталмаған. 14 ғасырдың ортасында Тонбриджге жақын Тюдлидегі бір пештің жұмыс істегені туралы мәліметтер сақталған.
The invasion and settlement of the Weald by Saxons seems to have brought a complete end to the Romano British iron industry. No evidence of iron smelting has been found after the end of Roman rule until the ninth century when a primitive bloomery was built at Millbrook on Ashdown Forest, with a small hearth for reheating the blooms nearby. The date of this site has been established by radiocarbon and archaeomagnetic methods. The technology used there was similar to a slightly earlier furnace excavated in the eastern Netherlands, indicating that knowledge of Romano British methods had been completely lost and replaced by the Saxons' own method. Evidence of forging of iron blooms in settlements close to the South Downs does indicate that smelting may have been going on at other undiscovered sites. It was usual for settlements concentrated along the Downs to have outlying parcels of land in the Weald for summer grazing. It is likely that smelting was carried out during the summer and the iron blooms taken back to the main settlement to work on in the winter. In all some 30 unpowered medieval bloomery sites are known in the Weald, but most of these remain undated. Accounts survive of the operation of just one, at Tudeley near Tonbridge in the mid 14th century.
Қуатты гүлдер
XIV ғасырдан бастап су энергиясы балқыту пештеріне қолданыла бастады, бірақ мұндай орындардың оннан да аз болғандығы күдікті.
From about the 14th century, water power began to be applied to bloomeries, but fewer than ten such sites are suspected.
Жоғары пештің пайда болуы
ХV ғасырда қазіргі Бельгияның Намур аймағында темір өндірудің жаңа тәсілі ойлап табылды. Бұл Нормандияның шығыс шекарасындағы Брей аймағына, содан кейін Велдке тарады. Жаңа балқыту процесінде үрлеме пеш және тазарту пеші қолданылды. Ол шамамен 1490 жылы Букстед қауымындағы Куинстокте енгізілді. Шамамен 1540 жылдан бастап темір өндіріс орындарының саны күрт өсті.
A new ironmaking process was devised in the Namur region of what is now Belgium in the 15th century. This spread to the pays de Bray on the eastern boundary of Normandy and then to the Weald. The new smelting process involved a blast furnace and finery forge. It was introduced in about 1490 at Queenstock in Buxted parish. The number of ironworks increased greatly from about 1540.
Жетілген сала
Бұл процеске барлығы 180-ге жуық нысан қолданылды, олардың ішінде 15-18 ғасырлар аралығында пеш, ұстахана немесе екеуі де болды. Су энергиясы балқыма пештеріндегі балғаларды, сондай-ақ, жақсы ұстаханалардағы балғалар мен соққыштарын іске қосу үшін пайдаланылды. Уэльд аймағында әлі де кездесетін «Пештің көлі» немесе «Соққыш көлі» деп аталатын көптеген көлдер шашырап жатыр. Темір тұрмыстық ыдыстар, шегелер және иінтіректер жасауға, сондай-ақ зеңбіректерді құюға қолданылды. Алғашқы балқыма пеш 1490 жылы Бюкстедте құрылған. Өнеркәсіп Елизавета I патшалық құрған кезеңде өркендеді. Көптеген кәсіпорындар шағын болғанмен, Бренчлидегі бір темір ұста 200 адамды жұмысқа алды. Олардың көпшілігі кен өндірумен және ағаш кесумен (көмір үшін) айналысты, себебі темір зауытында аз жұмыс күші қажет болды. Генрих VIII патшаның билік кезеңіндегі соғыстар қару-жараққа деген қажеттілікті арттырды, ал Уэльд қару-жарақ өнеркәсібінің орталығына айналды. Темірден жасалған зеңбіректер 1543 жылы Букстедтегі Ральф Хогге өзінің күтпеген тапсырыс берушісі үшін – корольге қару жасаушы болған Сассекс викарі үшін – алғашқы темір зеңбірегін құйған кезде жасалды. 16-шы және 17-шы ғасырларда Уэльд Лондон қаласының темірмен жабдықталуының маңызды көзі болды, 1590 жылдары жылына 9000 тоннадан астам темір өндірілді. Алайда, 1650 жылдан кейін Уэльд өндірісі көбінесе зеңбіректерді жасауға бағытталды, ал темір таяқшалар тек жергілікті тұтыну үшін өндірілді. Бұл құлдырау 1610 жылдары, Мидленд аймағынан Лондонға темір бұйымдары сатыла бастаған кезде басталған болуы мүмкін. Әрине, Реставрациядан кейін швед темірінің көп көлемде импортталуымен Уэльд темір таяқшалары Лондон нарығында бәсекелесе алмады. Зеңбірек өндірісі Жеті жылдық соғыс аяқталғанға дейін Уэльдте маңызды қызмет болып табылды, бірақ Арсенал кеңесі төлеген бағаның төмендеуі бірнеше Уэльд темір ұсталарын банкротқа ұшыратты. Олар Шотландияның Каррон компаниясының, отыны кокс болған, әлдеқайда төмен бағасымен тең келе алмады. Бірнеше темір зауыттары өте шағын көлемде жұмыс істеді. Жергілікті минералдық көмірдің жетіспеуіне байланысты Уэльд темір өнеркәсібі өнеркәсіптік революцияның кокспен жұмыс істейтін жаңа темір зауыттарымен бәсекелесе алмады. Ашбернхамдағы ұстахана соңғы болып жабылды. Пештер мен ұстаханалардың ғимараттарының көп бөлігі сақталмаған, бірақ Уэльд аймағында әлі де көптеген балға және пеш көлдері шашырап жатыр. Уэльдте болат өндірісі кеңінен таралған емес, жоғары сапалы болат көбінесе Испаниядан, Таяу Шығыстан немесе Германиядан импортталып келді. 1505 жылы Ашдаун орманында Ньюбридж пешінен жоғары қарай болат құю зауыты салынды, бірақ 1539 жылы өндіріс тоқтатылды. Сидней отбасы Робертсбридж ұстаханасында және Кенттегі Сандхерсте болат өндірді, бірақ неміс жеткізушілерінің күшті бәсекелесуіне тап болды. 17-шы ғасырда Суссекстегі Уорблтон қаласында болат құю зауыты болды.
Nearly 180 sites in all were used for this process, having a furnace, a forge or both between the 15th century and 18th century. Waterpower was the means of operating the bellows in the blast furnaces and for operating bellows and helve hammers in finery forges. Scattered through the Weald are ponds still to be found called ’Furnace Pond’ or ’Hammer Pond’. The iron was used for making household utensils, nails and hinges; and for casting cannon. The first blast furnace was recorded at Buxted in 1490. The industry was at its peak towards the end of Queen Elizabeth I's reign. Most works were small, but at Brenchley one ironmaster employed 200 men. Most of them would have been engaged in mining ore and cutting wood (for charcoal), as the actual ironworks only required a small workforce. The wars fought during the reign of Henry VIII increased the need for armaments, and the Weald became the centre of an armaments industry. Cast iron cannon were made in the Weald from 1543 when Buxted's Ralf Hogge cast the first iron cannon for his unlikely employer: a Sussex vicar who was gunstonemaker to the king. In the 16th century and the early 17th century, the Weald was a major source of iron for manufacture in London, peaking at over 9000 tons per year in the 1590s. However, after 1650, Wealden production became increasingly focused on the production of cannon; and bar iron was only produced for local consumption. This decline may have begun as early as the 1610s, when Midland ironware began to be sold in London. Certainly after Swedish iron began to be imported in large quantities after the Restoration, Wealden bar iron seems to have been unable to compete in the London market. Cannon production was a major activity in the Weald until the end of the Seven Years' War, but a cut in the price paid by the Board of Ordnance drove several Wealden ironmasters into bankruptcy. They were unable to match the much lower price that was acceptable to the Scottish Carron Company, whose fuel was coke. A few ironworks continued operating on a very small scale. With no local source of mineral coal, the Wealden iron industry was unable to compete with the new coke fired ironworks of the Industrial Revolution. The last to close was the forge at Ashburnham. Little survives of the furnace and forge buildings, although there are still scores of the industry's hammer and furnace ponds scattered throughout the Weald. Steel production was never widespread in the Weald, with most high quality steel being imported from Spain, the Middle East, or Germany. A steel forge was built upstream from Newbridge Furnace on Ashdown Forest around 1505 but had ceased production by 1539. The Sydney family, with mills at Robertsbridge forge and at Sandhurst in Kent, produced steel using skilled German workers, but faced strong competition from German suppliers. In the 17th century a steel forge existed at Warbleton in Sussex.
Қасиетті Пауыл соборы
Ламберхурст құю зауыты 1710-14 жылдары Англияда жасалған ең алғашқы құйма темір қоршаулардың бірін жасаған деп саналады, оларды Кристофер Реннің қарсылығына қарамастан, Санкт-Пол соборы үшін жасады. Рен собордың айналасына қоршау салынғанын қаламайтын, ал егер салу керек болса, құйма емес, соғылған темірден жасалуын талап еткен. Бұл қоршау соборды және оның ішіндегі жеті қақпаны қоршап тұрды. Оның салмағы екі жүз тоннаны құрады және бір фунті алты пенске бағаланды. Құйма темір қоршаулардың басқа да ерте мысалдары Кембридж университетінің Сенат үйінде және Лондонның Сент-Мартин-ин-зе-Филдс шіркеуінде қолданылды.
The Lamberhurst Foundry is believed to have been the maker in 1710–14 of some of the earliest cast iron railings produced in England, which they made for St Paul's Cathedral, despite the objections of Christopher Wren, who did not want a fence around the Cathedral at all, and said that if there had to be one it should be of wrought rather than cast iron. The railings surrounded the cathedral, including seven gates. It weighed two hundred tons and cost six pence a pound. Other early uses of cast iron railings were at Cambridge Senate House and at St Martin in the Fields, London.