Кіріспе

Ханстхолм – Солтүстік Джилланд аймағының Тистед муниципалитетінде орналасқан, бұрынғы арал, қазір көтерілген жер белісі және шағын қала. Қаланың халқы 2088 адамды құрайды (2023 жылдың 1 қаңтары).

География

Солтүстікке қарай Skagerrak теңізінің бір бөлігі – Vigsø шығанағы («Vigsø Bugt») орналасқан. Батысында Солтүстік мұхиты жатыр. Smyril Line компаниясына қарасты MV Norröna паромы 2010 жылға дейін Hanstholm портынан Фарер аралдары мен Исландияға апта сайын жазғы қатынас жүргізді. Қазір бұл қызмет Hirtshals портынан іске қосылуда. Данияның солтүстік бөлігі тектоникалық плиталардың қозғалысынан көтеріліп, Hanstholm аралын судан жоғары көтеріп, оны арал емес, биік жатқан аймаққа айналдырды. Екі ескі шаруашылықты әлі де көруге болады: Bådsgård, яғни «қайық шаруашылығы», бұрынғы Hanstholm аралында орналасқан; ал Færgegård, яғни «паром шаруашылығы», Сарупта, Ханстедке қарай орналасқан. Бүгінде Саруп пен Ханстед арасын көлікпен жүріп өтуге болады.

Қалалық жоспарлау

ХХ ғасырда Ханстед халқы бірнеше жүзден бірнеше мыңға дейін өскен сайын, қала құрылысы саласында белгілі бір жұмыстар атқарылды. 1960 жылдары Данияның өсіп келе жатқан басқа да қалалары сияқты, қаланың көлемін сезбей-ақ көлігіңмен жүріп өтуге болады. Көптеген сауда орындары «Hanstholm Centret» сауда орталығында шоғырланған, сонымен қатар қаланың көп бөлігін қамтитын жеке жаяу және велосипед жолдары салынған.

Тарихқа дейінгі

Бірнеше қазба жұмыстары Ханстхолм аймағында б.з.б. 1000 жылға дейін шаруалар тұрғанын көрсетті.

Тевтондықтар

Б.з.д. 120 жылы тевтондар осы аймақта қоныстанған, бірақ цимбрилермен бірге үлкен саяхатпен оңтүстікке қарай кетіп, римдіктермен кездесті.

Викингтер дәуірі

800-1050 жылдары Ханстхолм және оның төңірегі аралдар болып келді, ал жақын жерде викингтер Англия мен Францияға жорықтар жасау үшін жиналатын болды.

Алғашқы христиандық

Ті аймағындағы алғашқы христиан шіркеуі 1040 жылы Вестервигте салынған, осы жерден Англиядан келген христиан дін қызметкерлері Данияға кірген. Кейін мұнда ірі монастырь салынды, бұл викинг дәуірінің аяқталуының бастамасы болды. Ræhr, Hansted және Vigsø шіркеулері 12 ғасырда рим стилінде салынған, ал Ханстед шіркеуінің тастарының бірінде сауда кемесінің суреті бейнеленген. Осы сауда кемесі бұрынғы Ханстхолм муниципалитетінің гербін жасау үшін үлгі ретінде қолданылған.

Норвегия саудасы

Шамамен 1600 жылдан шамамен 1850 жылға дейін Ханстхолм аймағындағы адамдар Скагеррак теңізі арқылы арнайы қайықтармен сол кезде Данияның құрамында болған Норвегиямен кеңінен сауда жасады. Олар негізінен астықтан тұратын азық-түлік экспорттады, ал ағаш импорттады. Аймақтың барлық жерінде ағаштар болмағандықтан, ағашқа зор талап болды. Бұл сауданың басты порты Вигсо және Клитмёллер болды, соңғысының себебі – онда ұн өндіруге қажетті су диірмендері болды. Осы сауда үшін арнайы кемелер құрылыс жасалып, "құм кемесі" деген мағына беретін "sandskuder" деп аталды. Олар тікелей жағаға шыға алатын және астық, ұн мен ағаштарды тасымалдауға бейімделген кемелер еді.

Құмның ығысуы

14 ғасырда батыс жағалаудан шығысқа қарай көп мөлшерде құм басталып ағыла бастады. 1555 жылы құмның қозғалысы Вигсө приходының кең аумағына зиян келтірді, ал жергілікті пастор приходты да, шіркеуді де тастап кетуді ұсынды. Бірақ адамдар сол жерде қалды және приход өмір жасай берді. Басқа приходтар да ауыр зардап шекті, ал 1690 жылы пастордың егістігінде 12 метрден биік құм төбелері пайда болды. Құмның қозғалысын тоқтатуға жасалған көптеген әрекеттер 19 ғасырда ағаштар мен іздік шөптерін отырғызу арқылы сәтті аяқталды. Дегенмен, бұрынғы аралдар арасындағы көптеген жағалау аймақтары құм төбелермен жабылды. Ханстхолмның оңтүстігінде шамамен 4000 гектар жерді алып жатқан ерекше құмды ландшафт Ханстед қорығы деп аталатын жабайы табиғат резерватына айналды.

Ханстгольм маяк 1843 жыл

Бастапқыда 1842 жылы салынған, бірақ құрылысы тым нашар болғандықтан, оны бұзып, 1843 жылы қайтадан салуға тура келді. Бұл Даниядағы алғашқы линзаға негізделген маяк болды. 1889 жылы электр қуатымен жарықтандырылғанда, ол Даниядағы ең күшті маякқа айналды, және қазірге дейін солай болып қалуда, жарық қарқындылығы төмендетілгеніне қарамастан. Өмірінің бір кезеңінде ол әлемдегі ең күшті маяк болды. 1970 жылы маяк автоматтандырылды, ал 1979 жылы маякпен байланысты ғимараттар айналасының табиғаты мен тарихына арналған мұражайға айналдырылды. Теңіз деңгейінен 65 метр биіктіктегі маяқтың үстінен бүкіл аймақты көруге болады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ханстед тұрғындары көшірілді және осы аймақта немістер Еуропаның ең үлкен бекінісін салды. Үлкені 38 см болатын, Норвегияға дейінгі қашықтықтың жартысына жуығына оқ атуға қабілетті, әскери-теңіздік зеңбіректер орнатылды. Олардың мақсаты – Категатқа және осы арқылы Балтық теңізіне одақтастардың кіруін тоқтату болды. Осындай зеңбіректер Норвегиядағы Кристиансанд қаласында да орнатылған. Аймақта мыңдаған бункерлер салынды. Соғыстан кейін оларды жару тым қауіпті болды, ал бункерлердің өзі басқа тәсілдермен алып тастауға тым берік болды. Сондықтан, көптеген бункерлер әлі күнге дейін жерде сақталып қалды, ал кейбіреулерін жағажайларда немесе суда көруге болады, мұхит жағалау сызығын өзгертіп (жағалау сызығы жылжыды, бірақ бункерлер өз орнында қалды). Жол құрылысына кедері келтірген бірнеше бункер ғана жарылыс алдында сумен толтырылып, арнайы әдіспен жарылды. Ханстхолм қаласындағы мұражай осы Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі бекіністің орталық бөліктеріне кіруге мүмкіндік береді. Соғыстан кейін желден қорғану және неміс бетондық құрылыстарын жасыру үшін көптеген қылқан жапырақты ағаштар отырғызылды (қ. "SkovOgNatur" буклеті). Қазір бұл қылқан жапырақты ағаштардың орнына аймаққа көбірек тән кең жапырақты ағаштар өсіп келеді.

2007 жылғы муниципальді реформа

2007 жылғы қалалық реформа нәтижесінде Ханстхолм муниципалитеті 2007 жылдың 1 қаңтарында таратылды, Тистед және Сидти муниципалитеттерімен бірігіп, жаңа Тистед муниципалитеті құрылды.

Кемежай

Ханстхолм тұз күмбезінің солтүстік жиегінде орналасқан, ал бұл жиек өте қатты әктастан тұрады, соның салдарынан мұз дәуірінің эрозиясы бұл құрылымдарды жойған жоқ. Аталған аймақтағы мұхит ағындары мұхиттың қатуына кедерес келтіретіндіктен және Ханстхолмның географиялық орналасуының арқасында, ол жыл бойы ашық болатын өнеркәсіптік портқа өте қолайлы. 1917 жылы Дания Парламенті Ханстхолмда порт салу туралы заң қабылдады. Дегенмен, 1930 жылдардағы қаражаттың жетіспеуі сияқты көптеген себептерге байланысты бұл іс кешіктірілді. Екінші дүниежүзілік соғыста Данияны басып алған немістер бұл портты өз стратегиясының бір бөлігі ретінде пайдалануды жоспарлағанмен, 1943 жылдың маусымында барлық құрылыс жұмыстарын тоқтатты, жабдықтарды алып кетті және жағалаудағы ғимараттарды жарыққыштырды. Соғыстан кейін порт құрылысын аяқтау үшін саяси күрес басталды, бірақ Даниядағы басқа порттар мұнан қорқып қалды. Алайда, 1960 жылдың 29 сәуірінде жаңа заңның қабылдануы порттың аяқталуына мүмкіндік берді. Ол 1967 жылы ашылды және қазіргі таңда Даниядағы ең ірі порттардың бірі болып табылады. 2008 жылдың күзіне дейін Fjord Line компаниясының паромдары Ханстхолмнан Батыс Норвегияға (Эгерсунд, Хаугесунд және Берген) қатынайтын. Fjord Line компаниясының жылдам паромдары Fjord Cat (бұрынғы MasterCat және Mads Mols) 2009 жылдың қазанына дейін Кристіансан қаласына жүріп тұрды. Бұрын Ханстхолмнан Фарер аралдары мен Исландияға Smyril Line компаниясына тиесілі Norröna паром арқылы да паром қызметі көрсетілген. Бірақ 2010 жылдың күзінде, Фарер аралдары мен Исландияға шамамен 20 жыл бойы үздіксіз қызмет көрсеткеннен кейін, Smyril Line компаниясы күтпеген жерден Ханстхолмға және одан барлық операцияларын тоқтатуға бел буды. Оның орнына, ол барлық Дания операцияларын Ханстхолмнан солтүстікке қарай шамамен 140 км қашықтықта орналасқан Хиртшалс қаласына көшірді. Фарер аралдары мен Исландияға паром қызметі тоқтатылғаннан кейін Ханстхолм қалаға және одан соңғы паромдық байланысын жоғалтты, бірақ қалаға жаңа паром бағыттарын ашуға және кейбір ескі бағыттарды Ханстхолм портына қайтаруға жұмыстар жалғасуда.

Мұражайлар

Ханстхолм қаласында екі мұражай бар, олардың бірі келушілерге Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі бункерлерге түсіп, солдаттардың қалай өмір сүргенін көруге, оқ-дәрі қоймаларынан артиллерияға оқ-дәрі таситын пойызды жүргізуге және олардың қаншалықты зор болғандығын сезінуге мүмкіндік береді.