Кіріспе
Моңғол империясының 11-ші хағаны Рагибаг (моңғолша: ᠷᠠᠴᠠᠪᠠᠭ Рагибаха немесе ᠷᠠᠵᠠᠪᠠᠭ Ражабаг; , Арығабаг), сонымен қатар өз дәуірінің атымен Юань императоры Тяньшунь ретінде белгілі, 1328 жылы Шандуда Қытайдың Юань әулетінің тағына қысқа мерзімге отырғызылған Есун Темурдың (Тайдин императоры) ұлы еді. Ол Есун Темурдан кейін Юань әулетінің жетінші билеушісі болуға тиіс болғанмен, оның қарсыласы Туг Темір (Вэньцзун императоры) оны тақтан түсірді, бұл Туг Темірдің төңкерісінен кейін Рагибагтың билікке келуіне бөгет болды. Қытай императоры атағынан басқа, ол Моңғол империясының 11-ші Ұлы ханы деп есептеледі, бірақ империяның бөлінуіне байланысты бұл атақ тек номиналды болды. Ол Юань әулетінің ең аз уақыт билік еткен императоры.
Ragibagh (Mongolian:ᠷᠠᠴᠠᠪᠠᠭ Рагибаха or ᠷᠠᠵᠠᠪᠠᠭ Ражабаг; ; Arigabag), also known by his era name as the Tianshun Emperor of Yuan , was a son of Yesün Temür (Taiding Emperor) who was briefly installed to the throne of the Yuan dynasty of China in Shangdu in 1328. Although he should have been the seventh ruler of the Yuan dynasty in succession to his father Yesün Temür, he was dethroned by his rival Tugh Temür (Emperor Wenzong) who was installed by a coup before Ragibagh's succession. Apart from Emperor of China, he is regarded as the 11th Great Khan of the Mongol Empire, although it was only nominal due to the division of the empire. He was the shortest reigning Yuan emperor.
Өмір
Рагибах – Есүн Темірдің үлкен ұлы болды. Оның анасы Бабухан хатун, императорлық отбасымен некелесу арқылы билікті ұстаған Хунггират тайпасынан шыққан. 1324 жылы ол нәресте кезінде тақ мұрагері атанды. 1328 жылдың тамыз айында Есүн Темір Шандуда күрт қайтыс болғаннан кейін, келесі айда оны сол жердегі қуатты мұсылман офицері Даулат Шах орнатып қойды. Алайда, Есүн Темірдің күрт қайтысы, Есүн Темірдің жақтастарының, соның ішінде Моңғолияда Жиньонг болып қызмет еткен Даулат Шахтың билікті монополиялауына наразы болған оппозициялық топтың көтерілісін тудырды. Сегізінші айда Дадуда орналасқан моңғолданып кеткен қыпшақ қолбасшысы Ел Темір төңкеріс жасап, Хайшанның ұлын таққа отырғызуға шақырды. Рагибах таққа отырған айда Туг Темір Дадуға қабылданды. Осыдан кейін екі астананың соғысы деп танылған азамат соғысы басталды. Рагибахтың әскері бірнеше жерде Ұлы Қабырғаны бұзып, Дадуға қарай жылжыды, бірақ Ел Темірдің әскерлерінен ауыр жеңіліске ұшырады. Осы кезде Рагибахтың әскерінің көп бөлігі Ұлы Қабырға майданында болды, ал Шанду әкімшілігі келесі күні қарсыластарына берілді. Даулат Шах және оның көптеген адал жақтастары тұтқынға алынып, кейіннен Даду фракциясы тарапынан өлім жазасына кесілді; бірақ Рагибахтың сол кезде жоғалып кеткені айтылады, оны өлтірген болуы мүмкін.
Атауы
Тарихи деректердің аздығы және олардың көптілділігіне байланысты Рагибагтың атының көптеген нұсқалары бар. Тибеттің Қызыл жылнамасы (Хулан деб тер) оны "ра хьи фаг" деп атайды. Кейінгі моңғол жылнамалары, мысалы, Ерденінің тобшысы мен Алтан тобшысында ол Радзибаγ немесе Рајибаγ деп жазылған. Юань тарихында ол А су жи ба (阿速吉八) деп көрсетілген, бірақ бұл А ла жи ба (阿剌吉八) дегенінің қате жазылуы болып көрінеді. Бастапқы "а" әрпі моңғол тілінде сөздің "р" әрпімен басталуына бөгет жасайды. Моңғол суретшісі Ц. Мандир оның есімін "Асидкебе" (Ашидхэв) деп түсіндірген сияқты. Кейбір ғалымдардың пікірінше, оның есімі санскрит тілінен "раджа пика" (राज पिक) шыққан, яғни "кокус патшасы" деген мағынаны білдіреді. Ол сонымен қатар, өзінің дәуірінің атымен Тяньшунь императоры деп те белгілі.