Шыңжиедегі Шіңгісхан мазары

Кіріспе

Қытайдың Синьцзие қаласындағы тарихи ғимарат

Шыңғыс хан кесенесі – Шыңғыс ханға арналған кесене, онда ол ата-баба, династияның негізін қалаушы және құдай ретінде құрметтеледі. Кесене моңғолдар арасындағы дәстүрлі атауымен – «Теңірдің қоршауы» деп аталуы тиімді, себебі ханның денесі онда ешқашан болған емес. Бұл кесене, Ішкі Моңғолияда және Моңғолиядағы моңғол шаманизмінде кеңінен таралып жатқан Шыңғыс ханға табынудың басты орталығы болып табылады. Кесене Қытайдың Ішкі Моңғолия автономдық аймағындағы Ордос префектурасының Эджин-Хоро аймағындағы Синьцзие қаласының Кандэхуо қоршауында орналасқан. Бас зал – шын мәнінде кенотаф, ондағы табытта дене жоқ (тек бас киімдер мен әшекейлер бар), өйткені Шыңғыс ханның нақты қабірі әлі күнге дейін табылған жоқ. Ағымдағы құрылыс 1954-1956 жылдары Қытай Халық Республикасы үкіметімен дәстүрлі моңғол стилінде салынған. Мәдени революция кезінде ол зардап шегіп, құндылықтары жойылды, бірақ 1980 жылдары қалпына келтіріліп, Шыңғыс ханға табынудың орталығы ретінде сақталды. 2011 жылы Қытайдың Ұлттық туризм басқармасы оны AAAAA санатындағы туристік тартымдылық деп таныды.

Орналасқан жері

Кенотаф Гандэли немесе Гандэ'ер жазығында, Силианнан оңтүстік-шығысқа қарай және Ішкі Монғолиядағы Эджин-Хоро аймағының орталығынан оңтүстікке қарай орналасқан. Оның атынан айналасындағы аймақ аталған, ал оның аты моңғол тілінен аударғанда "Мырзаның қоршауы" деген мағынаны білдіреді. Бұл жер Юлиннен солтүстікке, Донгшеннен оңтүстікке және Баотоудан белгілі бір қашықтықта орналасқан. 210 тас жолында осы жерге тікелей жететін жаңа түйіскен жол бар.

Ертедегі жерлері

1227 жылы 12 шілдеде Шыңғыс хан Гансуда немесе оның маңында қайтыс болғаннан кейін, оның денесі орталық Моңғолияға қайтарылып, оның өзінің тілегі бойынша жасырын түрде, белгісіз жерге жерленді. Оның нақты жерленген орны әлі белгісіз, бірақ ол жақында ғана Тангут империясынан бағындырылған Ежин-Хорода емес еді. Денесі болмағандықтан, моңғолдар ханның естелігі мен рухын оның жеке заттары арқылы құрметтеді. Осы рәсімдер оның қайтыс болған жылынан бастау алған деп есептеледі. 1368 жылы Юань әулеті құлағаннан кейін, бұл жердегі рәсімдер жергілікті сипатқа ие болды, қарапайым халыққа көбірек ашылды және буддизмнің ықпалына түсті. 1864 жылы моңғол ханзадасы Тогтахутору және Дархад тайпасы Сетсен хан аймағында тұрақты кесене салдырды. Бұл дәстүрлі қытай құрылысын 1875 жылы бельгиялық миссионер сипаттаған, бірақ 20 ғасырдың басында Дархадтар арасындағы оба эпидемиясын тоқтату мақсатымен Панчен-ламаның ұсынысы бойынша бұзылды. Кейбір моңғолдар ішкі Моңғолиядағы киелі орнынан тәуелсіз солтүстік Моңғол аймағына алып өтуді жоспарлаған бірнеше діни заттарды – әсіресе, құдайдан жіберілген деп саналатын сиқырлы үш тісті Қара Сюльдені – алып кетуді жоспарлады; 1915 жылы Чжан Сяньвэн (t s pZhāng Xiāngwén, wChang Hsiang wen) Шыңғыс ханның қабірі орны туралы ғылыми пікірталас тудырып, оның Ежин-Хорода орналасқаны туралы мақала жариялады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Моңғолиядағы жапондық марионеттік үкіметінің басшысы, ханзада Демугдунруб, «қытайлардың оны тонауға жасаған жоспары» бар деген болжаммен, жылжымалы қабір мен оның жәдігерлерін жылжытуға бұйрық берді. Бұл ұсынысты жергілікті басшы Шагдарджаб қабылдамады, ол киелі орындарды жылжыту мүмкін емес екенін және жергілікті халық бұған қарсы тұратынын мәлімдеді. IJA полковнигі Канагава Косаку Улан-Хотта 3 негізгі ғимараттан тұратын жеке кесене салдырды. Бірнеше күннен кейін Ганьсу провинциясының губернаторы Чжу Шаолян ханның реликвияларын Ючжун округінің Синьлун тауындағы Доншань Дафо Дианға жеткізіп, осыған ұқсас рәсім өткізді.

After Genghis Khan died in or around Gansu on 12 July AD1227, his remains were supposedly carried back to central Mongolia and buried secretly and without markings, in accordance with his personal directions. His actual burial site remains unknown but was almost certainly not in Ejin Horo, which had only recently been conquered from the Tangut Empire. Without a body, the Mongols honored the khan's memory and spirit through his personal effects. These ceremonies allegedly date to the same year as his death. After the fall of the Yuan in 1368, The site's rituals became more local, more open to lower class people, and more Buddhist. The Mongolian prince Toghtakhutörü and the Darkhad built a permanent mausoleum in Setsen Khan Aimag in 1864. This traditional Chinese structure was described by a Belgian missionary in 1875 but was destroyed at the Panchen Lama's suggestion in order to end an outbreak of plague among the Darkhad in early 20th century. Some Mongolians planned to remove some of the ritual objects—particularly the Black Sülde, an allegedly magical heaven sent trident—to the independent northern Mongolian territory from the Inner Mongolian shrine;

In 1915, Zhang Xiangwen (t s pZhāng Xiāngwén, wChang Hsiang wen) began the scholarly controversy over the site of Genghis Khan's tomb by publishing an article claiming that it was in Ejin Horo. During World War II, Prince Demchugdongrub, the notional leader of the Japanese puppet government in Mongolia, ordered that the mobile tomb and its relics be moved to avoid a supposed "Chinese plot to plunder it". This was rebuffed by the local leader Shagdarjab, who claimed that the shrines could never be moved and locals would resist any attempt to do so. the IJA colonel Kanagawa Kosaku constructed a separate mausoleum in Ulan Hot consisting of 3 main buildings in a estate. A few days later, the Gansu governor Zhu Shaoliang held a similar ritual before enshrining the khan's relics at the Dongshan Dafo Dian on Xinglong Mountain in Yuzhong County.

Қазіргі кесене

1949 жылдың соңында Эджин-Хоро коммунистер бақылауына өтті және келесі жылы Суйюань провинциясы құрылғанға дейін олардың Солтүстік-Батыс бюросы басқарды. 2015 жылдың 10 шілдесінде 33-тен 74 жасқа дейінгі 20 турист – 10 оңтүстік африкалық, 9 британдық және бір үнділік – Ордос Эджин-Хоро әуежайында ұсталды, келесі күні терроризммен байланысты айыптар бойынша қамауға алынды және Сыңғыз хан туралы BBC деректі фильмін қонақүй бөлмелерінде көргеннен кейін Қытайдан депортацияланды. Олар мавзолейге сапар жасамас бұрын осы деректі фильмін көрген. Билік бұл істі "көру және зорлық-зомбылықты насилдайтын террористік видеоларды тарату" деп бағалады. 2017 жылы Шыңғыз хан мавзолейі маусымдық шағында күніне шамамен 8000, ал басқа уақытта күніне шамамен 200 келушіні қабылдады.

Өнер көрсету

Мавзолей кешенінде хан мен моңғол мәдениетіне арналған үш қойылым көрсетіледі: «Көктеңнің мақтаныш ұлы: Мәңгілік Шыңғыс хан», «Құдіретті Шыңғыс хан» (《永远的成吉思汗》), немесе «Шыңғыс ханның ұлы салтанаты» (《成吉思汗大典》), сондай-ақ «Ордос үйлену рәсімі» (《鄂尔多斯婚礼》). Бұдан бөлек, жыл сайын Шыңғыс хан мавзолейінің туристік-мәдени апталығы ұйымдастырылады.