Кіріспе

Сириядағы қала Құнайтра (сонымен қатар Аль-Қунайтира, Кунайтира, немесе Кунейтра; ٱلْقُنَيْطِرَة немесе ٱلْقُنَيطْرَة, al Qunayṭrah немесе al Qunayṭirah) – Сирияның оңтүстік-батысындағы Құнайтра облысының көбінесе қиратылған және тасталған астанасы. Қала Голан тауларындағы биік аңғарда, теңіз деңгейінен 1010 метр (3313 фут) биіктікте орналасқан. 1967 жылғы 10 маусымда, Алты күндік соғыстың соңғы күні Құнайтра Израильдің бақылауына өтті. Сирия 1973 жылғы Йом-Киппур соғысында оны қысқа мерзімге қайтарып алды, бірақ Израиль келесі қарсы шабуылында бақылауды қайтадан иеленді. Израиль 1974 жылғы маусымда қаланы дерлік толығымен қиратты. Кейін Сирия қаланы қайта құрудан бас тартып, аймақтағы қоныстануды белсенді түрде тоқтатты. Біріккен Ұлттар Ұйымы қаланың қирауы үшін Израильді қатты сынады, ал Израиль Сирияны Құнайтраны қайта құрмағаны үшін сынады. 2004 жылы халық саны 153 адамға бағаланды, ал бұрынғы қаланың төңірегінде тағы 4000-қа жуық адам тұрды. Сирия азаматтық соғысы кезінде Құнайтра көтерілісшілер күштері мен Сирия араб армиясы арасындағы қақтығыс ошағына айналды. 2014 жылдан 2018 жылғы шілдеге дейін Құнайтраны Сириялық көтерілісшілер одағы – Оңтүстік майданы де-факто басқарды. 2018 жылғы шілде айының соңында Сирия үкіметі күштері қалаға бақылауды қайта орнатты. Құнайтра сөзі «кішкентай арка немесе көпір» деген мағынаны білдіреді, ал атау қаланың төңірегіндегі кішкентай аркалы көпірден шыққан.

Саяси мәртебесі

Құнайтра – Сирияның оңтүстік-батыс облысында орналасқан және Голан таулы аймағының барлық бөлігін қамтитын Құнайтра облысының орталығы. Құнайтра қаласы Сирия бақылауындағы Голан биіктіктерінің ішінде жатыр.

География және демография

Құнайтра Голан биіктіктеріндегі биік аңғарда, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Батысында Голан биіктігінің Израиль бақылауындағы бөлігі мен Хар Бентал шыңы көлеңкелейді. Айналасында ежелгі жанартаулық лава ағындары және көптеген жанартау конустары бар. Аймақтың жанартаулық төбелері аймақтағы қақтығыстарда, әсіресе Йом Кипур соғысында маңызды бақылау және атыс позициялары ретінде қызмет етті. Тыныш уақытта құнарлы жанартау топырағы бидай өсіру және мал шаруашылығы сияқты ауыл шаруашылығына мүмкіндік берді. Соғыс аралық кезеңде американдық саяхатшы Харриет Луиза Паттерсон Құнайтраның маңызды сауда жолындағы орнының оған тарихының көп бөлігінде түрлі халықтарды әкелгенін жазды. 20 ғасырдың басында Кавказдан келген мұсылман черкестер, түрікмендер және арабтар басым болды. 1967 жылы тасталып, кейіннен қиратылғаннан кейін халқы Сирияның басқа аймақтарына тарады. Қала Сирия қауіпсіздік күштерінің қалдық бөлігінен басқа толық дерлік тасталып отыр. Сириядағы соғыс салдарынан халықтың жиі және көптеп қоныс аударуына байланысты 2011 жылдан бері халық санының сенімді бағасы жоқ. Дағдарыстың салдарынан кең ауқымды көші-қондар мен негізгі қызметтерге қолжетімділіктің нашарлауына әкелді. Құнайтра көршілес Дараа және Риф Димашқ облыстарынан ішкі көшіп қонған адамдардың да бағытталған жері болды. 2013 жылдың тамызында Дараа облысындағы Нава және Аль Харрадан шамамен 75 000 ішкі көшіп қонған адам Құнайтраға қашқан деген хабар бар.

Тарихқа дейінгі дәуір

Айналасындағы аймақ мыңдаған жылдар бойы қоныстанған. Палеолит дәуіріндегі аңшы-жинақшылар осы жерде өмір сүргендігі туралы мәліметтер бар, оны жақын жерде табылған Леваллуа және Мустер техникасымен жасалған кремний құралдары растайды.

Эллиндік-Византиялық кезеңдер

Елді мекен кем дегенде соңғы эллинистік кезеңде құрылған және Рим мен Византия дәуірінде де жалғасты; ол "Сарысай" деген атпен белгілі болды. Бұл елді мекен Дамаскіден батыс Палестинаға қарай созылған жолдың бір аялдамасы болды. Әулие Пауыл Иерусалимнен Дамаскіге жол тартқанда осы елді мекеннен өткен деген әңгіме бар. Пауылдың дінге келу орны дәстүр бойынша Дамаскіге баратын жолда, Кунейтраның солтүстік-шығысында орналасқан Кокаб деген шағын ауылмен байланыстырылады.

Осман империясының соңғы кезеңдері

18-19 ғасырларда Кунейтра қаласының көп бөлігі тастамал болып қалды. 1868 жылы саяхат нұсқауында бұл жердің "шамамен 80-100 үйден тұратын қираған ауыл" екені және үлкен кервансарай да қираған күйде тұрғаны айтылған. Араб Аль-Фадл, Бану Ну'айм тайпалары және бірнеше түрікмен тайпалары сияқты жартылай көшпелі малшылар топтары Кунейтраның тасты далаларында мал жайды. Шеркестер бұл аймақты өңдеуге кірісіп, әр отбасыға үкімет отбасы мүшелерінің санына қарай 70-130 дунам жер берді. 1880-жылдардың ортасына қарай Кунейтра Голанның негізгі қаласы және үкімет орталығына айналды. Готлиб Шумахер 1888 жылы былай деп жазды: "Ол негізінен базальт тастардан салынған, жақсы және мұқият тұрғызылған 260 ғимараттан тұрады, және әскерилер мен шенеуніктерді есептемегенде, 1300 тұрғыны бар, олардың көп бөлігі – черкестер". Шеркестер Голаннан алты күндік соғыстан кейін және Кеңес Одағының ыдырауынан кейін көшіп кетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде австралиялық атты дивизия және 5-ші атты дивизия 1918 жылдың 29 қыркүйегінде Дамасты басып алғанға дейін Кунейтрада Османлы түріктерін жеңді. (Мегиддо шайқасы (1918) туралы да қараңыз).

Екінші дүниежүзілік соғыс

Қунейтра Екінші дүниежүзілік соғыстың Сирия-Ливан науқаны барысында бірнеше шайқасқа куә болды, оның ішінде Дамаск шайқасы және Киссуэ шайқасы.

Араб-израиль қақтығысы

Қазіргі Сирия мен Израиль мемлекеттері Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Франция мен Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін, Құнайтра шекараға жақын маңызды жол торабы ретінде жаңа стратегиялық мәнге ие болды. Ол өркендеген сауда қалашығы мен әскери гарнизонға айналды, халқы үш есеге артып 20 000-нан астам адамға жетті, олардың басым бөлігі арабтар еді.

Йом-Киппур соғысы

1973 жылы Йом Киппур соғысының алғашқы күндері Сирия армиясы Құнейтраны қысқа мерзімге басып алды, бірақ Израильдің қарсы шабуылымен кері тартты. 1973 жылдың қазан айының ортасында Израильдің қарсы шабуылы басталды. Сириялықтар 97 шақырымдық майдан бойында 1000-ға жуық танк жинақтаған еді. Израильдіктер танктерді көптеп шоғырландырып, Сирия әскерлеріне күшті шабуыл жасады. Сириялықтар алғашқыда шегінді, бірақ кейін қарсы шабуылға көшіп, басып алынған аумаққа қайта енді. Құнейтра бірнеше рет қолдан-қолға ауысты. Ақырында, Сирия әскерінің алдыңғы қатарларына напалммен әуеден тікелей қолдау көрсеткен "Фантом" және "Скайхок" ұшақтарының тығыз қолдауымен Израильдің бронетандық бөлімдері Сирия шабуылын тоқтатып, Сирия армиясын кері қайтарды.