Кіріспе

Бала туғаннан кейін сүтқоректілердің өзінің жаңа туған балаларының ішек қылышын жеуі

Плаценталық тамақтану, сондай-ақ плацентофагия деп аталады, – сүтқоректілерде босанғаннан кейін кейбір немесе барлық ішек қылышын жеу амалы. Босану жаңа туған нәрестенің, сондай-ақ ішек қылышы мен ұрықтық қабықшаның шығуымен жүзеге асады. Ішек қылышы – жүктілік кезеңінде ананың жатырында ұрықты қолдау үшін дамитын маңызды орган. Ол ана мен ұрық арасындағы қоректік заттардың тасымалдануын, қалдықтардың шығарылуын және газ алмасуын қамтамасыз ету үшін кіндік арқылы байланысады.

Ауру таралуы

Плацентофагия – Eutheria таксономиялық тобының көптеген мүшелерінде кездесетін қалыпты құбылыс. Бұл құбылыс кеміргіштерден бастап приматтарға дейін, тіпті кейбір жағдайларда адамдарда да байқалған. Ең толық зерттеулер Rodentia, Chiroptera, Lagomorpha, Carnivora, Perissodactyla, Artiodactyla және Primates ордендеріне жататын жануарларға қатысты жүргізілді.

Қояндарда

Қоянның плацентофагиясын тек жаңадан туған аналар ғана жүзеге асырады. Зерттеу көрсеткендей, жүкті және босанғанға дейін дайындалып жатқан аналық қояндарға плаценталық тамақ ұсынғанда олар бұл мінез-құлқына аз қатысады, бірақ босанғаннан кейін барлық аналар оны жейді. Бауыр сияқты басқа бір ақуыз көзін тұтынумен салыстырғанда, босанғаннан кейінгі алғашқы 1-5 күн ішінде плацентофагияның пайда болу жиілігі шамамен 55%-ға артады. Жүкті емес, жүкті және босанғанға дейін дайындалып жатқан аналар бауырды тұтынуға көбірек бейім, ал босанғаннан кейін туған аналар екі тағам ұсынылғанда тек плацентаны таңдайды. Осы зерттеуде жүкті қояндардың плацентаға қызығушылығы да қарастырылды. Олар босанғанға дейінгі күндері жануарлардың плацентаны иіскеуі артып, оған қызығушылық танытқанын байқады. Бауырға қатысты мұндай әсер байқалған жоқ. Бұл жүкті қоян аналарында босануды және плацентофагияны ынталандыратын факторлардың арасында байланыс бар екенін көрсетеді.

Сыңарларда

Плацентофагия көбінесе кеміргіштерде, әсіресе егеуқұйрықтарда зерттелген. Қолжетімді әдебиеттерден бірнеше қорытынды жасалды. Басты нәтиже – туғаннан кейінгі орын мен оған байланысты материалдарды жеу егеуқұйрықтарда аналық мінез-құлықтың басталуын және күшін күшейтеді. Қосымша зерттеулер плацента мен амниотикалық сұйықтықтың жұтылуы жүкті егеуқұйрықтардың ауырсыну төзімділігіне табиғи опиоидтық анальгезия арқылы әсер ететінін көрсетті.

Тазалық және жыртқыш аңдардан қорғау

Плацентофагияның бастапқыда пайда болуының пайдалы себебі деп саналған тағы бір аспектісі – босанғаннан кейінгі тамақтану ұяның тазалығын қамтамасыз етіп, жаңа және осал ұрпақтың кез келген белгісін жою болды. Адамдарда плацентофагияны жақтаушылар плацентаны жеудің босанғаннан кейінгі депрессияны және жүктіліктің басқа да асқынуларын алдын алатынына сенеді. Корольдік акушерлер мен гинекологтар колледжінің акушер-гинекологы және өкілі Мэгги Блотт бала туғаннан кейінгі депрессия теориясына күмәмен қарап, плацентаны жеудің медициналық негізі жоқ екенін мәлімдейді: «Жануарлар плацентасын қоректік заттар алу үшін жейді, бірақ адамдар жеткілікті тамақтанған кезде, ешқандай пайдасы жоқ, оны істеудің қажеті де жоқ». Ешқандай ғылыми зерттеу оның пайдалы екенін дәлелдемегенмен, Оңтүстік Флорида және Невада-Лас-Вегас университеттерінің американдық медицина антропологтары сауалнама жүргізді. Сауалнамаға қатысушылардың шамамен үштен екісі өз плацентасын жегеннен кейін «көңіл күйі жақсарған», «энергиясы артқан» және «сүт беруі жақсарған» сияқты оң тәжірибелер алғанын айтты. Адам плацентасы кейбір дәстүрлі қытай медицинасында, оның ішінде кептірілген адам плацентасы, зихехе деп белгілі, жалпысыздану, сүйексіздік, әлсіздік және басқа да ауруларды емдеу үшін қолданылады. Соңғы кезде АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) жаңа туған нәрестеге В тобы стрептококк (GBS) бактериясы жұққан, бұл ананың плацента капсулаларын жұтқаннан кейін болған деп хабарлады. Осыған байланысты CDC плацента капсулаларын жұтудан аулақ болу және плацента капсуласына қызығушылық танытқан аналарды ықтимал тәуекелдер туралы хабардар ету қажет екенін мәлімдеді. Жақында жарық көрген бір мақалада дәрігерлер плацентофагияны қанағаттандырмауға кеңес берді, себебі ол пайдасы жоқ және зиянды болуы мүмкін. Британдық танымал шеф-аспаз Хью Фэрнли-Уитингсталл, «Ривер Коттедж» бағдарламалар сериясымен танымал, өзінің бағдарламаларының бірінде адам плацентасын пісіріп жеген. Сесил Адамстың «Страйт Доптың қайта оралуы» (1994) кітабының 104-беті Калифорния штатының Беркли қаласында үйде босанғаннан кейін плацентофагия жасалғанын сипаттайды.