Кіріспе
Диплоидты эукариотикалық жасуша екі гамета арасындағы ұрықтандыру арқылы қалыптасады. Зигота (/'z//aɪ/,/g//oʊ//t/; көне грек тілінен ζυγωτός (zygōtós) – «қосылған, жұптасқан», ζυγοῦν (zygoun) – «қосу, жұптау») – екі гамета арасындағы ұрықтандыру нәтижесінде пайда болатын эукариотикалық жасуша. Зиготаның геномы әр гаметадан алынған ДНК-ның комбинациясы болып табылады және жаңа жеке организмнің барлық генетикалық ақпаратын қамтиды. Гаплоидты жасушалардың жыныстық бірігуі кариогамия деп аталады, оның нәтижесінде зигота немесе зигоспора деп аталатын диплоидты жасуша түзіледі.
A zygote ('/z//aɪ/,/g//oʊ//t/; from Ancient Greek ζυγωτός (zygōtós) 'joined, yoked', from ζυγοῦν (zygoun) 'to join, to yoke') is a eukaryotic cell formed by a fertilization event between two gametes. The zygote's genome is a combination of the DNA in each gamete, and contains all of the genetic information of a new individual organism. The sexual fusion of haploid cells is called karyogamy, the result of which is the formation of a diploid cell called the zygote or zygospore.
Тарих
Неміс зоологтары Оскар және Ричард Гертвиг 19 ғасырдың соңында жануарлардың зиготасы қалыптасуы туралы алғашқы жаңалықтар ашты.
Көп жасушалы организмдерде
Зигота – дамудың ең алғашқы кезеңі. Адамдарда және көптеген басқа анизогамды организмдерде, жұмыртқа жасушасы мен сперматозоид бірігіп, жаңа, ерекше организм құрғанда зигота пайда болады. Тотипотентті зиготаның толық организмді өндіру әлеуеті эпигенетикалық қайта бағдарламалауға байланысты. Зиготадағы әкелік геномның ДНК-сының деметилденуі эпигенетикалық қайта бағдарламалаудың маңызды бөлігі болып көрінеді. Егездің әкелік геномында ДНК-ның, әсіресе метилденген цитозиндер орналасқан жерлерде деметилденуі, тотипотенттілікті қалыптастырудағы маңызды процесс болуы мүмкін. Деметилденуге базалық экзизиялық жөндеу процестері және, мүмкін, басқа да ДНК жөндеуге негізделген механизмдер қатысады. Ұрықтандыру мен енгізілу (имплантация) кезеңдері арасында дамитын эмбрион кейде енгізілмеген концептус деп аталады. Бұл кезең заңдық талқылауларда, эмбриондық сақтау жасушаларын қолдану мәселесін қоса алғанда, «эмбрионға дейінгі» деп те аталады. АҚШ-тағы Ұлттық денсаулық институты енгізілмеген эмбриондардың дәстүрлі жіктелуі әлі де дұрыс деп санайды. Ұрықтанғаннан кейін концептус, жатыр түтігі арқылы жатырға қарай жылжып, көлемі арта алмай, бөлінуді жалғастырады, бұл процесс бөліну деп аталады. Төрт бөлінуден кейін концептус 16 бластомерден тұрады және морула деп аталады. Ықпалдасу, жасуша бөлінуі және бластуляция процестері арқылы концептус дамудың бесінші күні, енгізілу орнына жақындағанда блястоцист түріне енеді. Блястоцист белдік қабығынан шыққаннан кейін жатырдың эндометрий қабығына енгізіліп, эмбриональды дамудың гаструляция кезеңін бастайды. Адам зиготасы мұрагерлік ауруларды емдеу мақсатындағы тәжірибелерде генетикалық түрде өңделген.
Саңырауқұлақтар
Саңырауқұлақтарда бұл жасуша түрдің тіршілік циклына қарай мейозға немесе митозға өтуі мүмкін.
Өсімдіктер
Өсімдіктерде, егер ұрықтандыру мейоздық деңгейде азаймаған гаметалардың арасында жүрсе, зигота полиплоидты болуы мүмкін. Құрлықтағы өсімдіктерде зигота архегоний деп аталатын қуыста қалыптасады. Тұқымсыз өсімдіктерде архегоний көбінесе ұзын, қуыс мойны бар құты тәрізді болады, осы мойын арқылы сперматозоид кіреді. Зигота бөлініп, өскенде архегонийдің ішінде болады.
Бір жасушалы организмдерде
Зигота митоз арқылы жыныссыз көбейіп, бірдей ұрпақтар тудыра алады. Хламидомонас зиготасында екі ата-анадан хлоропласт ДНК-сы (cpDNA) болады; мұндай жасушалар көбінесе сирек кездеседі, себебі әдетте cpDNA mt+ жұптасу типіндегі ата-анадан бір жақты мұраға қалады. Осы сирек екі ата-аналық зиготалар хлоропласт гендерін рекомбинация арқылы картаға түсіруге мүмкіндік берді.