Кіріспе

Кино түсіру қағидасы

Кино түсіруде 180 градус ережесі – бұл сахнадағы кейіпкер мен басқа кейіпкердің немесе объектінің экрандағы кеңістіктік орналасуына қатысты негізгі нұсқау. Ережеге сәйкес, камера екі кейіпкердің арасындағы көзге көрінбейтін осьтің бір жағында сақталуы керек, сонда бірінші кейіпкер әрқашан екінші кейіпкердің оң жағында болады. Камераны осьтің арғы жағына жылжыту – «сызықты кесіп өту» деп аталады; 180 градус ережесін бұзып, барлық жағынан түсіру «дөңгелекте түсіру» деп аталады. 180 градус ережесі көрерменге негізгі объектінің айналасында және артында болып жатқан көрінбейтін қозғалысты визуалды түрде байланыстыруға мүмкіндік береді және әсіресе шайқас көріністерін көрсете келе маңызды рөл атқарады.

Мысалдар

Екі кейіпкердің арасындағы диалог сахнасында, екеуінің арасынан өтетін түзу сызықты көзге елестетуге болады. Егер камера осы сызықтың бір жағында болса, екі кейіпкердің арақатынасы кадрдан кадрға өзгермейді. Егер камера сызықтың екінші жағына ауысса, кейіпкерлердің солдан оңға реті кері болып, көрерменді шатастыруы мүмкін. Бұл ереже кейіпкердің қозғалысына да қатысты, оның қозғалыс жолынан туындайтын "сызық" ретінде қарастырылады. Мысалы, егер кейіпкер солға қарай жүріп кетсе және оны басқа камера түсірмек болса, ол алғашқы кадрда сол жақтан шығып, келесі кадрда оң жақтан кіруі керек. Уақыттың өтуін көрсету үшін монтаждық кесуді (jump cut) пайдалануға болады. Егер кейіпкер сол жақтан кадрдан шығып, басқа жерде сол жақтан қайтадан кірсе, уақыттың ұзақ өткені сезімі тудырады. Тағы бір мысал – көлік қууы: Егер көлік бір кадрда оң жақтан шығып кетсе, келесі кадрда сол жақтан кіруі керек. Оң жақтан шығып, оң жақтан кірсе, бұл диалогтағы мысал сияқты бағдарламаның жоғалуына себеп болады.

Эмпирикалық зерттеулер

180 градус ережесін сақтаудың маңыздылығын зерттейтін эмпирикалық деректер шектеулі. Негізгі түсінік – ережеге бағыну кейіпкерлерді экранның дұрыс жағында ұстауға көмектеседі. Сондықтан, егер ереже бұзылса, ол алаңдатуға және сәт ағынын бұзуға әкелуі мүмкін деп есептеледі. Бұл көріністің ырғағына немесе сезіміне қатысты кеңейтіледі. Дегенмен, бұл ойлар эмпирикалық деректерге емес, киношілердің жеке баяндамаларына негіделген. Бұдан әрі, кейіпкерлердің орнын ауыстыру көрерменнің экрандағы салыстырмалы кеңістіктік бағдарлануын қиындатуы мүмкін. Бұзушылықтар көріністегі заттардың орналасуын есте сақтауға да әсер етеді, бірақ оқиғаның өзіне, оқиғалар тізбегіне немесе оқиға ағылына әсер етпейді. Жалпы айтқанда, эмпирикалық зерттеулер 180 градус ережесін сақтаудың практикалық маңызы жоқ екенін көрсетеді. Көрініс үшін дұрыс кеңістіктік бейнелеу маңызды емес, сонымен қатар фильмнің соңында да есте қалмайды. Сонымен қатар, жақындағы зерттеулер көрсеткендей, көрермендер бұзушылықтарды байқай алады, бірақ бұзушылықтардың болуы, олардың болмауымен салыстырғанда, көріністен немесе фильмнен алған ләззатқа әсер етпейді.