Кіріспе

Еуропалық халық ауыз әдебиетіндегі адамдарды ұйықтатып, көздеріне сиқырлы құм шашып, әдемі армандарды шақыратын мифтік кейіпкер.

Дәстүрлі фольклордағы бейнелеу

Құмшы – көптеген балалар кітаптары мен ертегілеріндегі дәстүрлі кейіпкер. Скандинавия халық фольклорында, ол балалардың көздеріне құм немесе шаң сеуіп, оларды ұйықтатып, түс көруге көмектеседі деп есептеледі. Таңертең көзден шығатын құмшақ немесе "ұйқы" (көздің жасы) – бұл Құмшының түнгі жұмысының нәтижесі саналады.

Кино және теледидар

Шығыс Германиядағы балалар телеарнасының «Unser Sandmännchen» («Біздің кішкентай құмшы») атты тоқтау анимациялық бағдарламасы, Ханс Кристиан Андерсеннің «Ole Lukøje» кейіпкері мен Э.Т.А. Хоффманның әңгімесі негізінде 1959 жылдан бері көрсетіліп келеді. Батыс Германиядағы нұсқасы бірігуден кейін тоқтатылды. 1990 жылдары «Nilus the Sandman» ағылшын тілді канадалық теледидарда көрсетілді. 1970 жылдары француз теледидарынан «Bonne nuit les petits» сериалы көрсетілді. Шоуда екі кішкентай бала, Николас пен Пимпренельді күтіп бағатын аю, Нонурс болды. Ол досы, Құмшық (французша «Le marchand de sable») флейта ойнап, күн батып жатқанда бұлтқа мініп келеді және балаларды төсекке жатқызғаннан кейін ғана кетеді. Әрбір эпизодтың соңында Нонурс «Bonne nuit les petits» («Жақсы түн, кішкентайлар») дейтін еді. Содан кейін Құмшық пен аю сол бұлтпен бірге кететін, ал Нонурс эпизод басында түскен сатыдан жоғары көтерілгеннен кейін. Мұнда Құмшықтың маңызды рөлі бар: оның флейтасы бұлтты айдайды, ол кейде басқа кейіпкерлермен әрекеттеседі, ең бастысы – балаларды ұйықтатуға көмектеседі. Шоу әдетте кешкі сағат 7:50-де эфирге шығатын, әр сериясы 10 минутқа созылатын, ал 8:00 сағат балалардың ұйықтау уақыты ретінде белгіленген, олар тынышталғаннан кейін тыныш ұйықтай алатын. Кейін 1990 жылдары жаңа сериялар үшін ұзақтығы 5 минутқа дейін қысқартылды. Франкофондық Канадада ол «Ici Radio Canada Télé» телеарнасында «Le Téléjournal» бағдарламасынан кейін көрсетіледі. «The Smurfs» мультсериалының «Darkness Monster» және «Lazy's Nightmare» атты эпизодтарында Құмшық Фрэнк Уэлкердің дауысымен пайда болады. 1991 жылы Пол Берри Э.Т.А. Хоффманның «Der Sandmann» әңгімесі негізінде «The Sandman» атты қысқаметражды фильм түсірді. 1998 жылы Құмшық «The Powerpuff Girls» мультсериалында да пайда болады, ол «Dream Scheme» эпизодында көрінеді. «The Santa Clause 2» және «The Santa Clause 3: The Escape Clause» фильмдерінде Құмшықты Майкл Дорн сомдайды. Ол Легендарлық тұлғалар кеңесінің мүшесі болып табылады және жиналыстар кезінде көбінесе ұйықтап кетеді, сондықтан басқа мүшелер оны оятуға мәжбүр болады. «Buffy the Vampire Slayer» сериалында Құмшық Демон Дер Киндестод ретінде бейнеленген. 2005 жылдан кейін шыққан британдық ғылыми-фантастикалық «Doctor Who» телесериалының алғашқы эпизодтарының бірі Құмшыққа қатысты. Тоғызыншы маусымның тоғызыншы эпизоды (2015), «Sleep No More» деп аталады, ол 38-ғасырдан келген ғалым және профессор Гаган Расмуссеннің (Риси Ширсмит) айтуынша табылған кадрлардан тұрады. Расмуссен Құмшыққа қатысты қауіпті оқиға жасайды, бұл адамдарды видеоны көруге тартуға және басқа Құмшықтар жасау үшін олардың миына электрондық сигнал жіберуге бағытталған. Эпизодта 1954 жылы Пат Баллард жазған «Mr. Sandman» әні де қолданылады, ол Морфей машинасының тақырыбы ретінде таңдалған. Құмшық «Rise of the Guardians» мультфильмінде Күзетшілердің мүшесі ретінде пайда болады. Netflix 2022 жылы Нил Гейманның комикстері негізінде түсірілген «The Sandman» сериалын шығарды.

Комикстер

Marvel Mystery Comics-те Құм Адам Түстер елінде тұрады, ол Бейнеудің қиял әлеміндегі Әдеби әлемде орналасқан. Құм Адам патшалықпен билік құрып, күн сайын оның үстіне жамылғы жабатын. Түс ағашынан түс алғандар, ағаштан алған нәрселеріне байланысты арман көреді және Құм Адам өз жерін жамылғанды алып тастағанда оянады. Егер түс алмаса, мәңгілік, армансыз ұйқыға кетеді. Сандмен есімді бірнеше ойдан туған кейіпкерлер DC Comics баспасында жарық көрген комикстерде пайда болды. Олардың ішінде фантастика жазушысы Нил Гейманның Vertigo Comics (DC Comics баспасы) үшін жазған 75 бөлімдік The Sandman комикс сериясы бар. Алғашқы серия 1989 жылдан 1996 жылға дейін жарық көрді. Онда арман әлемін билейтін "Шексіз Арман" туралы айтылады. Ол – армандардың бейнеленген тұлғасы, сериядағы кейіпкерлерге Морфей, Онейрос, Пішін Жоғарылатушы, Арманның Иесі, Арман Патшасы, Арман Тыңшысы, Арман Мысығы, Мерфи, Кай’кул және Лорд Л’Зорил ретінде белгілі. Оның лауазымдық үш белгісі бар: шлем, Арман Тасы деп аталатын амулет және құм қалтасы. Сондай-ақ, жоғарыда аталған неміс телешоуы Unser Sandmännchen-нің комикс нұсқасы да жарық көрді. Ең бастысы, FF Dabei комиксінің соңғы беттерінде Питтиплацц пен оның достары туралы айтылған.

Музыка

Sandman кейіпіне негізделген әндерге 1950 жылдардағы The Chordettes тобының "Mr. Sandman" классикасы, Рой Орбисонның "In Dreams" әні жатады, онда әнші "құмшы деп аталатын қантты-түсті клоун" арқылы ұйықтатылып, жоғалған махаббатын армандайды. Sandman сондай-ақ Lordi-дің "Blood Red Sandman" әнінде, Rammstein-нің "Mein Herz brennt", Oomph! тобының "Sandmann", Манчестерлік дуэт Hurts-тың "Sandman", America тобының 1971 жылғы "Sandman" әнінде және The Seekers жазған "Morningtown Ride" жұбату әнінің нұсқасында кездеседі, ал Fall Out Boy-дың "Headfirst Slide into Cooperstown on a Bad Bet" және Smashing Pumpkins альбомынан "Farewell and Goodnight" әндерінде қысқаша айтылады. Эд Ширанның = (Equals) альбомында "Sandman" атты ән бар, ол құм адамдары сиқырлы армандар әкелетінін көрсетеді. Oranger мифтік кейіпкерге сілтеме жасайтын "Mr. Sandman" әнін шығарды. 2021 жылы SYML Санкт-Марк соборында "Mr. Sandman" әнін жазды. Американдық рэпер ASAP Rocky 2021 жылы өзінің Live. Love. ASAP дебюттік микстейпінің қайта шығарылуында "Sandman" әнін жариялады.