Кіріспе

Кәсіподақтардың қалай жұмыс істеуі керек екені жөніндегі түсінік. Ұйымдастыру моделі, бұл термин кәсіподақтарға (кейде басқа әлеуметтік қозғалыс ұйымдарына да) қатысты, олардың мүшелерін қалай тартуға, жұмыс істеуге және мүдделерін қорғауға тиіс екенінің жалпы түсінігін білдіреді, бірақ модельдің нақты функциялары егжей-тегжейлі сипатталады және төменде кеңінен талқыланады. Әдетте, бұл модельге көптеген толық уақытты ұйымдастырушылар кіреді, олар жұмыс күші ішінде сенімділік пен күшті желілерді, көшбасшыларды құру арқылы және көптеген кәсіподақ мүшелерін қатыстыратын қарсылық науқандары арқылы жұмыс істейді. Ұйымдастыру моделі әлеуметтік қозғалыс кәсіподақтарымен және қоғамдық кәсіподақтармен тығыз байланысты. Ұйымдастыру моделі кәсіподақтардың мүшелік санының төмендеуіне қарсы қадам жасау және өткен ғасырда еңбек қозғалысы жоғалтқан саяси билікті қайтару мүмкіндігін талқылауға үлес қосады, мұндай құлдырау көптеген өнеркәсіптік елдерде байқалады. Ұйымдастыру моделі жиі басқа кәсіподақ ұйымдастыру әдістерімен, мысалы, қызмет көрсету моделімен салыстырылады және қарама-қарсы қойылады. Ұйымдастыру моделін қолданудың тәсілдері және оның қолданылу аясы – қазіргі мүшелерді ұйымдастыруға, жаңа мүшелерді тартуға немесе екеуіне де назар аударуға бағытталған болуы керек пе деген мәселелерде пікір қақтығыстары бар. Модельдің танымалдылығы және оның тиімділігі жөніндегі пікірталастар негізінен АҚШ, Австралия және Ұлыбританияда кеңінен талқыланады.

АҚШ тарихы

Ричард В. Хёрдтың айтуынша, АҚШ-тағы ұйымдастыру моделінің тарихы 1970 жылдары Лос-Анджелесте "еңбек заңының" қабылдануына кедергі келтіруден басталды. "Өндіріс, ғылым және қаржы (MSF)" ұйымдастыру моделін қолдануға алғашқылардың бірі болды, бірақ жалпы алғанда, бұл модель Ұлыбританияда АҚШ-тағы кейбір кәсіподақтар қолданғандай толыққанды қолдау таппады. Heery, Simms, Simpson, Delbridge және Salmon Ұлыбританиядағы кәсіподақтардың "Академиямен" байланысы болған жағдайда немесе бұрын болған жағдайда ұйымдастыру моделін қабылдауға бейім екенін айтады. Heery, Simms, Simpson, Delbridge және Salmon Ұлыбританияда пайда болуы мүмкін ұйымдастыру моделінің бірнеше аспектілерін анықтады, атап айтқанда "жеке жұмыспен жұмыс істеу". Fiorito Ұлыбритания кәсіподақтарында "жалдамалы қызметкерлерге тәуелділік азайған және мүшелік жарналарының төмен деңгейі" бар екенін тізімдеді, себебі ұйымдастыру моделі жұмысшылармен ақпаратты жылдам және тиімді түрде бөлісудің тиімді жолын қажет етеді. Ұйымдастыру моделінде жұмысшылардың белсенділігі жеткіліксіз, ал кәсіподақ ұйымдастырудың көптеген аспектілері әлі де қызметкерлердің жауапкершілігінде болады. Картер мен Купердің пікірінше, ұйымдастыру моделінің көлемі шектеулі және ол "жалпы жұмысшы табының кең қозғалысын" бастауға қабілетсіз.

Оң жақтан сын

Сыншылар ұйымдастыру моделінің қазіргі заманғы жаһандық экономикадағы кәсіподақтардың міндеттеріне сай емес екенін айтады. Олардың пікірінше, ұйымдастыру арқылы туындайтын өндірістік даулар ұлттық экономикаларға зиян келтіреді: олар белгісіздікті күшейтеді және жалақыны (еңбек ақысын) көтеру арқылы экономиканы шетелдік инвестициялар үшін аз тартымды етеді. Осының салдарынан, жұмыс істейтін халық ұзақ мерзімде қиындыққа тап болады, себебі инвестициялар азайған сайын жұмыс орындары да азаяды. Осы көзқарасты ұстанатындардың тұжырымы бойынша, кәсіподақтар өздерінің қызметтік бағыттарына, әсіресе жұмыс берушінің де, жұмыскердің де әл-ауқатын жақсартатын тұстарын баса назар аударуы керек. Бұған қоса, кәсіподақтарға қарсы консервативті саясаткерлердің де сын-ескертпелері бар, олар ұжымдық әрекеттерді капиталистік еңбек нарығының еркін жұмыс істеуіне қарсы келетін "Үлкен еңбек" диктатурасымен байланыстырады.