Кіріспе

Dunedin Railways (бұрынғы Taieri Gorge Railway) – Dunedin Railways Limited компаниясының саудалық атауы. Dunedin Railways Limited компаниясы Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы Дунедин теміржол вокзалында орналасқан теміржол желісі мен туристік пойыздарды пайдаланатын оператор. Компания – Дунедин қалалық кеңесінің толық меншігіндегі, Дунедин Сити Холдингс Лимитед холдинг компаниясы арқылы басқарылатын кеңес бақылауындағы коммерциялық ұйым.

Құрылу

Otago Excursion Train Trust 1978 жылы Otago Central Railway желісінде экскурсияларды жүргізу мақсатымен құрылды және 1979 жылғы қазан айында алғашқы пойызды іске қосты. Қызметтерге деген сұраныс артты және 1980 жылдары Трасттың осының зор туристік әлеуеті бар екенін түсінуіне келді. Содан кейін Дунедин қалалық кеңесі араласып, Миддлмарчқа дейінгі желіні және бес локомотивті сатып алды. Dunedin City Holdings басым акционер (72,03%) болды, ал Траст акциялардың қалған бөлігін (27,97%) иеленді. Компания 2002 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заңның 5-тарауына сәйкес, Кеңес бақылауындағы ұйым (бұрынғы жергілікті билік сауда кәсіпорны) ретінде жұмыс істеді. Бұл Трасттың қызметін кеңейту үшін қосымша капитал тарту қажеттілігінен туындады. Дунедин қалалық кеңесі темір жол желісін жаңа компанияға сатты, ал Траст өзінің локомотивтерін, вагондарын және өзге де мүлікті жаңа компанияға сатты.

Тайэри бұғазы шектеулі серіктестігі

Taieri Gorge Limited – Жаңа Зеландияның ең ұзын туристік темір жолы. Ол бұрынғы Отаго орталық темір жолының бойымен Тайери тармағының 4 шақырымдық белгісінен, Дунединнен батысқа қарай 18 шақырым жерге дейін, Дунедин мен желінің басталуы арасындағы қашықтыққа дейін созылады. Оның пойыздары KiwiRail-дің Оңтүстік магистральдық желісінде жұмыс істейді, бұл үшін шарттасқан құқықтар бар. Желі Тайери өзенінің жағалауымен, көптеген туннельдер арқылы және Тайери шатқалы арқылы Страт Тайериге дейін өтеді. Ол оннан астам көпқұлақты көпірлерді кесіп өтеді және он туннельден өтеді. Вингатуй теміржол станциясында 1914 жылғы бастапқы ғимарат және сигналдық пост қалпына келтірілді. Желі ең ұзын Солсбери туннелінен өткеннен кейін, 1887 жылы салынғаннан бері Жаңа Зеландиядағы ең ірі темір құрылым – ұзын Уингатуй виадугы арқылы Муллоки Гуллиден өтеді. 47 метр биіктіктегі виадуктың фермалық конструкциясы жеті бетон және тас тіреулерге сүйенеді. Уингатуй виадугынан кейін жол Муллоки Гуллиден Тайери шатқалына қосылады, содан кейін Тайери өзенінің үстінен шатқалды жалғастырып, Пукерангидің шығысына дейін өтеді. Жол бойында бұрынғы Парера, Маунт-Аллен, Литтл-Маунт-Аллен және Крисмас-Крик станциялары орналасқан, соңғы екі жерде екі қисық виадуктан өтеді. Хиндон әлі де өткізу станциясы ретінде жұмыс істейді және әдетте саяхаттың тоқтауларының бірі болып табылады. Станцияға жақындағанда теміржол жолы Хиндон тас жолымен біріктірілген көпірмен бөліседі. Фотосуретке түсіру үшін тағы бір тоқтау орны – Deep Stream виадугы. Мұнда желі баяу жоғары көтеріле бастайды және шатқалдан шығып, Flat Stream виадугынан және «The Notches» деп аталатын, бірнеше тасты тіректер арқылы өтетін қысқа көпірлер мен тіліктерден тұратын бөліктен өтеді, содан кейін Пукерангиге жетеді. Пукеранги мен Миддлмарш арасында теміржол тек бір рет Тайери өзеніне жақындап, Саттон сағасын тағы бір біріктірілген теміржол көпірімен кесіп өтеді. Dunedin Railways қазіргі уақытта қысқартылған кесте бойынша жұмыс істейді. Inlander Тайери шатқалы арқылы Хиндонға дейін, The Seasider жағалау бойымен Уайтатиден Сиклиффке дейін, ал The Victorian Солтүстік Отагоның Оамару қаласына бір күндік сапар ұсынады. Арнайы рейстер де бар, оның ішінде желтоқсандағы Рождестволық Inlander және 2023 жылы қосылған викториналық пойыз.

Теңіз жәндіктері мен Дунединнің күміс жүнділері

Dunedin Railways Дунединнің солтүстігіндегі Вайатиге дейін теңіз жағалауымен жүретін Seasider туристік пойызын да басқарады. 2002 жылы Tranz Scenic компаниясы Southerner пойызын тоқтатқаннан кейін, ол Оңтүстік магистраліндегі жалғыз жолаушылар пойызы болып табылады. 2012 жылы Dunedin Railways KiwiRail компаниясынан Silver Fern класындағы бір вагонды Seasider маршрутында пайдалану үшін жалға алды.

Дунедин темір жолдарының қайта аталуы

2014 жылдың 23 қазанында Тайэри бұрқақты темір жолы өзінің атын Дунедин темір жолы деп өзгертетінін хабарлады. 35 жыл бойы Тайэри бұрқасының темір жолы мен Отаго саяхаттық пойыз қоры туристерді Тайэри бұрқасы арқылы Миддлмарчқа және соңғы кезде Дюнединнің солтүстігіндегі жағалау бойындағы Сисайдрге көрікті пойыз саяхаттарына алып келді. Аталған өзгерістің себебі – туристердің пойыз сапарларын Дюнединмен байланыстыруға мүмкіндік беру және темір жолдың қызметін нақтырақ көрсету болды. AO 77 2014 жылдың қазан айында жаңа көк түспен және есімдерімен боялған алғашқы вагон болды. Одан кейін А 3022 және AG 239 вагондары боялды. 2015 жылдың қыркүйегінде AL 1695 сары түсті бояумен жаңартылды.

Ұшақпен ұшып шығу

2020 жылдың 20 сәуірінде компания Жаңа Зеландиядағы COVID-19 пандемиясының салдарынан жолдары мен жабдықтарын уақытша тоқтатқандығын хабарлады. Компанияның мәлімдемесіне сәйкес, оның кірісінің 80%-ға дейін халықаралық туристерден түседі. Уақытша тоқтату 51 жұмыс орнына әсер етуі мүмкін.

Қайта жандандыру және қайта құру

Dunedin Railways компаниясын жабу туралы шешім қабылданғаннан кейін, Otago Excursion Train Trust компаниядағы үлестерін 2020 жылдың сәуір айында кеңеске сатты. 2021 жылдың мамыр айында Дунедин қалалық кеңесі Тайэри шатқалының темір жолын Хиндонға дейін, сондай-ақ KiwiRail темір жол желілеріндегі қызметтерді сақтап қалуға келісті. 2021 жылдың қараша айында кеңес қолдауды 2024 жылға дейін ұзартуға келісті. 2023 жылы кеңес Хиндон-Миддлмарч учаскесін де қайта іске қосуды шешті.

Қаржылық нәтиже

2017 жылдың маусым айына дейінгі қаржы жылында Дунедин темір жолының кірісі 6,578 млн NZ$ болды, ал шығындары 6,387 млн NZ$ құрады, нәтижесінде 137 000 NZ$ пайда тапты. 2021 жылғы COVID-19 пандемиясынан кейін Дунедин темір жолы жылына 1,5 миллион NZ$ шығынға ұшырады. Бұл локомотив 1990 жылдардың басында Отаго политехникалық институтынан (олар оны Жаңа Зеландия теміржол корпорациясынан алған) сатып алынған және 4 шақырымдық белгідегі TGR жұмыс депосында орналасқан, бірақ магистральдық сертификаты жоқ. Бұрын ол өзгертілген халықаралық қызғылт түс схемасында болған, бірақ 2006 жылы 1970 жылдардағы түпнұсқа Carnation Red түсіне, ал алдыңғы бөліктеріне "ара жолақтары" қосылып қайта боялды. 2013 жылы Дунедин темір жолы KiwiRail компаниясынан RM24 Silver Fern рельс вагонын жалға алып, Дунедин мен Уаитати арасындағы сапарларда пайдаланды. Вагон 2019 жылы KiwiRail компаниясына қайтарылды. Дунедин темір жолы бұрын өздерінің Дунедин депосында TR 111 маневрлік локомотивін тұрақты маневрлік локомотив ретінде пайдаланған. Бұл локомотив 2009 жылы Отаго саяхаттық пойыз қорына энтузиаст Рид МакНоттан берілді, ол 2006 жылдан бері локомотивті Дунедин темір жолына жалға берген болатын. Ол 2015 жылдың шілдесінде Кентербери теміржол қоғамына сатылды.

47' 6" ағаштан жасалған көліктік вагондар

2017 жылғы жағдай бойынша барлық пойздарда Дунедин темір жолының бес бұрынғы Жаңа Зеландия темір жолының 47 дюймдік 6 футтік ағаш қаптамалы вагондарының бір бөлігі бар. Бұл вагондар "Скарретт" мұра вагондары деп белгілі және 1912-1923 жылдар аралығында ашық платформалары, өткелдері және 37 орындықтарымен салынған. Дунедин темір жолы осы вагондарды негізінен сатып алынған кезде өздерінің шассилері болмаған 56 футтық вагондар паркіне шассилер беру үшін зейнеткерлікке шығара бастады. 47 футтық вагондардың екеуі сатылды, ал екеуі шамамен 1978 жылы жойылды. Бір вагон, A 1254, Оушен Бич темір жолына (OBR) тиесілі және Дунедин темір жолына жалға берілген. Бұл вагон жалға мерзімі аяқталғаннан кейін OBR-ге қайтарылады.

50 футты вагондар

Dunedin Railways компаниясында қазіргі уақытта үш болат қаптамалы және бір ағаш қаптамалы NZR 50 футтік вагондары бар, бұрын Дунедин қала маңындағы және экспресс жолаушылар пойыздарында пайдаланылған. Болат қаптамалы вагондарда 30-37 орын, жабық вестибюльдер және жабық дәліздер бар, және олар 1931–40 жылдары Жаңа Зеландия Темір жол департаментімен салынған. Жаңартуға жаңа орындықтар, кілемдер, дәретханалар және сыртқы бояу кірді. Темір жол жылына үш вагонды жаңартуды жоспарлап отыр. 2015 жылдың желтоқсанына қарай, он екі вагонның бесеуі ғана қалпына келтірілді. Осы вагондардың екеуі кейіннен сатылды. 2012 жылы KiwiRail компаниясынан панорамалық терезесі бар AO 77 вагоны жалға алынды. Кейіннен ол Дунедин Темір жолының көк түсті бояуымен боялды және қазір олардың меншігінде. Жеке меншік А 3022 вагоны 2013 жылдан бері иесінен жалға алынған. 2018 жылы Дунедин Темір жолы KiwiRail компаниясынан AO/ASO класындағы алты үлкен терезелі вагонды сатып алды. Олардың екеуі толығымен болаттан жасалған каркасқа айналдырылып, ADR класына қайта жіктелді.

Жүк тасымалы

2000 жылдардың басында TGR Алан тауы мен Порт Чалмерс арасындағы Порт Чалмерс тармағының соңында ағаш тасымалын енгізу мүмкіндігін қарастырды. Бірақ 2007 жылдың 12 маусымында автомобильмен тасымалдау теміржолдан 5 миллион NZ$ арзан екені және мемлекеттік субсидиялар осы айырмашылықты жабуға жеткіліксіз екені жарияланды. Бұл жаңалық Дунедин қалалық кеңесіне көңіл көншітпеді, себебі кеңес теміржол нұсқасын экологиялық тұрғыдан тиімді деп санайтын және жол қадамындағы қиындықтарды азайтатын. Кейіннен Mosgiel мен Порт Чалмерс жолындағы ағаш тасымалдау көліктерінің салған қосымша зияны ескерілгенде, операцияны теміржолмен жүргізуде тиімдірек болар еді деген қорытындыға келді. Бірақ жергілікті кеңестің өтініштеріне қарамастан, Wenita компаниясы жол нұсқасына көп инвестиция салғандықтан жоспарларын өзгертуге дайын емес екенін мәлімдеді. Жолдың жүк көтеру мүмкіндігі теміржолда жүре алатын вагондардың максималды көлемін шектейді; кейбір жүк вагондары бұл желіде пайдалана алмайды.