Василий Мжаванадзе: Грузин советтік саяхатшысы

Кіріспе

Василь Павлович Мжаванадзе (1902–1988) – грузин совет саясаткері. 1902 жылдың 20 қыркүйегінде (ескі стиль бойынша 7 қыркүйекте) дүниеге келген және 1988 жылдың 31 тамызында қайтыс болған. 1953 жылдың қыркүйегінен 1972 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Грузия КСР Коммунистік партиясының бірінші хатшысы, ал 1957 жылдың 29 маусымынан 1972 жылдың 18 желтоқсанына дейін КОКП Саяси бюросының мүшесі болды. Сыбайлас жемқорлыққа қатысты даудан кейін қызметтен алынып, орнына Эдуард Шеварднадзе тағайындалды.

Мансап

Василий Мжаванадзе Кутаиси қаласында дүниеге келген. Ол 12 жасында мектепті тастап, он жыл бойы зауытта жұмыс істеді. 1924 жылы Қызыл Армияға қосылды. Келесі 29 жыл ішінде туған жері Грузияда қандай да бір лауазымда болғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ. 1927 жылы Коммунистік партияға мүше болып, Ленинград әскери-саяси академиясын бітіргеннен кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде саяси комиссар болып қызмет етті. Соғыстан кейін Украина КСР-індегі Киев әскери округінің саяси істер жөніндегі қолбасшысының орынбасары болды. Бұл кезде Грузияны 1931 жылдан 1938 жылға дейін Грузия Коммунистік партиясының бірінші хатшысы болған Лаврентий Берияның жақтастары басқарды. 1953 жылдың шілдесінде Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталиннің қайтысы мен Берияның тұтқындалуынан кейін Грузия Коммунистік партиясының басшылығын Хрущевтің жақтастары тазарды. Мжаванадзе армиядан кетіп, Грузияға партияны басқаруға оралды. 1953 жылдың қыркүйегінде Берияның сенімді адамы Александр Мирцхулаваны бірінші хатшы етіп алмастырды. Грузияның Орталық Комитетінде Мжаванадзеге генералдар Алексей Инаури мен Алексей Антонов қосылды. 1957 жылы Хрущев КСРО басшысы болғанда Мжаванадзе Кеңес Одағының Саяси бюросының мүшесі (дауыс беру құқығы жоқ) болып тағайындалды. Мжаванадзе өзінің мансабына Хрущевке қарыз болғанымен, 1962 жылдың қыркүйегінде Хрущевтің жергілікті коммунистік партия ұйымдарын екіге бөлу туралы күрт шешіміне қарсылық көрсетті. 1962 жылдың қарашасында Мжаванадзе қайта ұйымдастыруды «толық қолдайтынын» мәлімдеді, бірақ 1965 жылдың наурыз айында Хрущевтің құлауынан кейін ол Хрущевке жоспардың жұмыс істемейтінін айтқан Орталық Комитет мүшелерімен байланыста болғанын айтты. Ол 1964 жылдың қазан айында Хрущевтің биліктен кетуін алдын ала білген аздаған жоғары лауазымды шенеуніктердің бірі болды. Хрущевтің құлауынан кейін Мжаванадзе Сталиннің қылмыстарын ашу шамадан асып кеткенін ойлағандай болды. 1965 жылдың маусымында ол Сталиннің туған жері Горидегі мұражайдың қайта ашылуын ұйымдастырды және Сталиннің «Біздің партия – қамал, оның қақпалары тек сыналған және адал адамдарға ғана ашық» деген сөзін мақтады. Мжаванадзе билікте болған кезде Грузияда сыбайлас жемқорлық өркендеді. Мжаванадзе өзі сыбайлас жемқорлық пен тиімсіз басқарудың символына айналды. Ол жұмыс орындарын сатуда, мемлекеттік қаражатты жымқыруда және жеке баю үшін заңсыз зауыттарды басқаруда айыпталды. 1972 жылдың ортасында Мжаванадзе сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыпталып, мемлекеттік баспасөз тарапынан жаңылды. 1972 жылдың 28 қыркүйегінде бірінші хатшы лауазымынан кетіп, оның орнына амбициялы Ішкі істер министрі Эдуард Шеварднадзе тағайындалды. Шеварднадзенің басшысының құлауына қатысы бар деген болжамдар кеңінен таралды; ол, әрине, Мжаванадзе орнына келуге ең лайықты кандидат еді. 18 желтоқсанда Мжаванадзе Саяси бюродан босатылып, Грузияға ұятпен оралды. Ол 1988 жылы Мәскеуде қайтыс болды. Тбилисиде мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті.

Vasili Mzhavanadze was born in Kutaisi. He left school at the age of 12 and was a factory worker for ten years. In 1924, he joined the Red Army. There is no record of his holding an office of any kind in his native Georgia during the next 29 years. He joined the Communist Party in 1927, and after graduating from the Leningrad Military Political Academy, served as a political commissar during World War II. After the war, he became deputy commander for political affairs in the Kiev military district in the Ukrainian SSR, under the administration of Ukrainian Communist Party leader (and later Soviet leader) Nikita Khrushchev. Georgia was at this time ruled by supporters of Lavrentiy Beria, who had been the First Secretary of the Georgian Communist Party from 1931 to 1938. In July 1953, following the death of Soviet leader Joseph Stalin and the arrest of Beria, the leadership of the Georgian Communist Party was purged by Khrushchev's supporters. Mzhavanadze left the army and went back to Georgia to lead the Party, replacing Beria's protégé Aleksandre Mirtskhulava as First Secretary in September 1953. In an unprecedented display of military presence on the political arena, Mzhavanadze was joined in the Georgian Central Committee by the generals Alexi Inauri and Aleksei Antonov. When Khrushchev became the leader of the USSR in 1957, Mzhavanadze was appointed to become a candidate (non voting) member of the Soviet Politburo. Though Mzhavanadze owed his promotion to Khrushchev, in September 1962, he resisted Khrushchev's sudden decision to split local communist party organisations into two parts, with separate first secretaries, one responsible for industry, the other for agriculture. Publicly, Mzhavanadze declared in November 1962 that he 'shared a fully supported' the reorganisation, but in March 1965, after Khrushchev's fall, he claimed to have been in touch at the time with 'many' members of the Central Committee who had told Khrushchev to his face that the plan would not work. He was one of the small number of high ranking officials who knew in advance that Khrushchev was to be ousted in October 1964. After Khrushchev's fall, Mzhavanadze also seemed to have decided that the exposure of Stalin's crimes had gone too far. In June 1965, he arranged for the museum in Stalin's birthplace, Gori to be reopened, and praised Stalin's remark that 'Our Party is a fortress whose gates open only for tried and true people.' Georgia prospered during Mzhavanadze's term of office against a background of corruption. Mzhavanadze himself became a symbol of corrupt, inefficient governance. He was accused of auctioning jobs, pocketing state funds and running illegal factories for his own enrichment;

In mid 1972, Mzhavanadze was publicly accused of corruption and was denounced by the state controlled media. He resigned from his post as First Secretary on September 28, 1972, and was replaced by his ambitious Interior Minister, Eduard Shevardnadze. It has widely been speculated that Shevardnadze had a hand in his boss's downfall; he was certainly the obvious candidate to replace Mzhavanadze. On December 18, Mzhavanadze was sacked from his Politburo position and retired to Georgia in disgrace. He died in Moscow in 1988. He was honoured with a state funeral in Tbilisi.