Кіріспе

Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы көл

Охау көлі – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы Маккензи алабында орналасқан көл. Хопкинс және Добсон өзендері Охау көлінің солтүстік жағына құяды. Бұл өзендердің бастаулары Оңтүстік Альп тауларында. Көлден шығатын өзен – Охау өзені, ол Охау көлінің оңтүстік-шығыс бұрышынан басталып, Вайтаки өзенінің су электр стансасына құяды. Бариер таулары (әсіресе Саттон тауы, 2007 м) Охау көлінің батыс жағын басып жатыр, ал Бен Охау таулары көлдің шығыс жағын басып жатыр. Көлдің солтүстік жағында, Хопкинс және Добсон өзендерінің арасында Науман таулары орналасқан (оның ең биік нүктесі Гленмари тауы – 2590 м). Жаңа Зеландияның Мәдениет және мұра министрлігі Охаудың мағынасын "Хау орны" деп аударады, бірақ "желді орын" деген де мағынасы болуы мүмкін. Охау – Маккензи алабының солтүстік жиегінде солтүстік-оңтүстік бағытта жатқан үш көлдің ең кішісі (қалғандары – Пукаки және Текапо көлдері). Оның ауданы 60 км². Охау көлінің батыс жағалауында Альпі ауылы орналасқан. Көл Отаго және Кентербери аймақтарының дәстүрлі шекарасының бір бөлігін құрайды, Отагоның ең солтүстік нүктесі Хопкинс өзенінің бастауынан басталады. Ресми түрде көл Кентербери аймағының оңтүстік бөлігіндегі Уайтаки ауданының солтүстік-батыс бөлігінде жатыр.

Орналасқан жері

Охау көлі Крайстчерчтен оңтүстікке қарай 320 шақырым (төрт сағаттық сапар) және Дунединнен солтүстікке қарай 275 шақырым (үш сағаттық сапар) қашықтықта орналасқан. Оған Твизель мен Омарама арасындағы 8-ші мемлекеттік тас жолдан Охау көліне қарай бұрылып, шамамен 17 шақырымнан кейін жете аласыз.

Климат

Жылдың ең жылы айы - ақпан, орташа температурасы 15,4 °C | 59,7 °F. Жыл бойындағы ең төменгі орташа температура шілде айында, шамамен 2,8 °C | 37,0 °F болады. Ай сайынғы жауын-шашынның мөлшері ақпан айындағы орташа 57 мм-ден қазан айындағы 101 мм-ге дейін өзгереді. Маусым, шілде және тамыз айларында қар жиі жауады.

Маори мәдениетінде

Нгай Таху аңыздарында Охау көлі Уайтаха саяхатшысы Ракайхаутудың полинезиялық қазу таяғы – Тūвакарориямен қазған көлдердің бірі деп айтылады. Нельсонға Уруао қайығымен келген соң Ракайхауту халқын екі топқа бөлді. Ракайхауту өз тобын аралдың ортасымен жүргізіп, Оңтүстік аралдың тұщы сулы көлдерін қазыды. Оның ұлы Ракихоуия екінші топты Оңтүстік аралдың шығыс жағалауы бойымен жетектеді. Нгай Таху маусымдық азық-түлік жинау жолдарының бір бөлігі ретінде Охау көлін барып көрді. Көл балыққа, әсіресе алакөзге және уэкаға өте танымал болды. Олар жиналып, алдағы қыс айларына сақталды.

Халық саны

Охау көлі - Жаңа Зеландиядағы ең сирек қоныстанған көлдердің бірі. Охау көліндегі Альпілік ауыл 140 учаскеден және шамамен 30 үйден тұрады, олардың көп бөлігі демалыс үйлері. 2020 жылдың 4 қазанындағы өрттен бұрын ауылдың халқы көбейіп келе жатқан, аталған өрт ауылдағы 48 үйді қиратты. Көрермендер көбінесе Охау көлінің маңындағы тыныштық пен үнсіздікке таңғалады. Бұған қарамастан, Охау көлі туризмнен пайда тапты және жыл бойына келушілер көлді аралауға келеді.

Жұлдыздарды көру

Охау көлі таза, ластанбаған аспаны мен азат халқымен жұлдыздарды қараудың жоғары сапасымен белгілі. 2012 жылы 4300 шаршы километрлік аумақ Аораки Маккензи қараңғы аспан қорығы деп жарияланды, оның шекарасы Охау көлінің шығыс жағалауы бойымен өтеді. Бұл әлемдегі бар болғаны сегіз қорықтың бірі.

Ауыл шаруашылығы

1800 жылдардың соңынан бері Охау көлі маңындағы басты экономикалық қызмет – ауыл шаруашылығы. Көлге жақын жерде бірнеше ірі таулы шаруашылықтар орналасқан. Айлин Макмиллан "Frugal Country and Hard on the Boots" атты 508 беттік кітап жазды, онда Охау көлінің тарихы, соның ішінде аймақтағы ауыл шаруашылығы туралы мәліметтер келтірілген. 1857 жылы Охау көлінің оңтүстігінде және шығысында орналасқан Бенмор шаруашылығы Джордж және Эдмунд Ходжкинсон, сондай-ақ Рональд МакМердоға жалға берілді. 1870 жылдары Бенмор шаруашылығы 101 500 гектар жерді және 65 000 қойды қамтыды. 1859 жылы көлдің басындағы жер жалға берілді және бұл таулы шаруашылық Охау көл шаруашылығы деп аталды. Бұл алып таулы шаруашылықтар ақырында (шамамен 1916 жылы) халықтың жердің көп бөлігін азақ адамдардың иеленуіне наразы болуына байланысты кішігірім шаруашылықтарға бөлінді. Охау көлі маңында қой және мал шаруашылығы бүгінге дейін жалғасуда.

Шаңғы спорты

Охау шаңғы алаңы көлдің батыс жағалауында орналасқан. Охау көлінен жақсы дамыған 9,6 шақырымдық жолмен 20 минуттық сапарда. Бұл алаң тұрақты қар жаууымен, әртүрлі шаңғы жолдарымен және қонақжай атмосферасымен танымал. Шаңғы алаңы 1953 жылы Сатон тауында құрылған. 2020 жылғы мәлімет бойынша, онда екі орындық арба, табақ және қар төсегі бар. Екі орындық арба теңіз деңгейінен 1825 метр биіктікке жетеді, ал содан кейін көптеген тәжірибелі шаңғышылар қалған 100 метрлік тік қабырғаны жотаға дейін жаяу өтіп, Оңтүстік Альп тауларының әсем көрінісін тамашалап, кейін шаңғымен төмен түседі. Охау шаңғы алаңында қар жасауға мүмкіндік бар. Глен-Мэри шаңғы клубы 1958 жылы құрылды және Охау көлінің жағалауындағы Фрихолд-Крик пен Парсонс-Крик арасындағы жерге бір бөлмелі ғимарат салынды. Клуб ғимараттары жылдар бойы кеңейіп, 24 орындық жатақхана мен саунаны қамтиды.

Балық аулау

Охау көлі қоңыр және көкжаңбырлы алабұға балық аулаумен әйгілі. Сондай-ақ, жағалауға шыға алмайтын кішкентай сокей лактасын да аулау мүмкіндігі бар. Охау көлінде қайықтан троллинг, жағалаудан спиннингпен және жеңілдете балық аулау – бұл балық аулаудың танымал әдістері. Охау көліне құятын Добсон және Хопкинс өзендерінде алабұға аулау өте жақсы белгілі. Көл жағасына шығыс және батыс жағалаудың көбін айналатын қиыршық тас жол арқылы оңай жете аласыз. Көлдің көптеген жерлерінен қайық түсіруге жағдай жасалған. Охау көлінің оңтүстік жағындағы үлкен су өсімдіктерінде креветка және шағатай сияқты балықтарды ұстау оңай. Хопкинс өзенінің сағасы жақсы балық аулау орны, бірақ жылға тас көп болғандықтан суға түсу қауіпті болуы мүмкін. Көлде су тасқыны жиі болады, әсіресе қатты жаңбырдан кейін. Мұндай кезде Охау көлі бірнеше апта бойы лайлы болып, балық аулауға жарамсыз болып қалуы мүмкін.

Тау велосипедтері

Охау көлі Альптен Океанға дейінгі велосипед жолының бойында орналасқан, ол 2010 жылы бекітілгеннен кейін салынды. Альп-Океан велосипед жолының 3-кезеңі Твизель қаласынан Охау көліне дейін созылады. Бұл 38 шақырымдық бөлік велосипедшілерді каналдық жолдар арқылы Охау көлінің жағасына жеткізеді. Содан кейін ол көл бойымен Охау көліне дейінгі табиғат жолына айналады. Бұл бөлімде қиындық деңгейі төмен, қозғалыс аз. Альп-Океан велосипед жолының 4-кезеңі Охау көліндегі үйден басталады. 45 шақырымдық бөлік Охау тауларының төменгі беткейлерін кесіп өтеді, Фрихолд Крикке дейін жетеді және Альп-Океан велосипед жолының ең биік нүктесіне, теңіз деңгейінен 900 метр биіктікке көтеріледі. Содан кейін кейбір қиын және тұрақсыз бөлімдермен ұзақ құлаудан кейін, Куэйлберн жолының үстіндегі тарихи қой жуу орнына жетеді. Бұл жерден тау велосипедшілері Омарамаға дейін тыныш ауылдық жолдармен кезеңнің көп бөлігін жүреді.

Миддлтон көлі

Охау көлінің қасында Миддлтон көлі орналасқан. Оның жағалау сызығы екі километрден сәл кем, ал ауданы шамамен 24 гектарды құрайды. Жазда кемпинг құру, қайықпен жүзу және балық аулау үшін бұл танымал орын. Көл теңіз деңгейінен 523 метр биіктікте жатыр. Кемпингке брондау қажет емес. Моторлы үйлер мен жеңіл автокөліктерге кіруге болады. Көлге қайықпен де кіруге мүмкіндік бар. Миддлтон көлінің айналасында серуендеу жолын салу жоспарлануда, бірақ жұмыс баяу ілерілеп келеді. Көлдің солтүстік бөлігінде жүзу аймағын белгілеу үшін буйлармен шектеу қойылған. 2019 жылы алынған су сынамаларының 83 пайызы жүзуге арналған су сапасы стандартына сай келді. Дегенмен, көлдің солтүстік жағы шөгінділермен толып, кейбір жерлерде бір метрге дейін су түбінде арамшөптер өсіп жатыр. Қазіргі уақытта жүзу аймағы жүзуге қолайсыз деп есептеледі.

Миддлтон көліндегі көптеген жергілікті жануарлардың түрлеріне төрт түрлі балық, 27 түрлі құс, 26 түрлі өсімдік (су және құрлықта өсетін), 14 түрлі омыртқасыз жануар (суда өсетін) және кесірткелер кіреді.

Охау көлінің айналасында

Охау көлі маңында трампингке арналған көптеген мүмкіндіктер бар, мысалы, Фрихолд Крик жолы (6 км, 2-3 сағат) сияқты қысқа серуендерден бастап, Хопкинс және Хаксли аңғарларына дейінгі ұзақ, түнгі саяхаттарға дейін. Хопкинс аңғарындағы бірнеше арт жақ үйлеріне тоқтауға болады, олардың ішінде Монумент үйі, Қызыл үй, Эльчо үйі және Эрцег үйі бар. Хопкинс аңғарынан бөлініп шыққан Хаксли аңғарында Хаксли Форкс үйі сияқты бірнеше үйлер орналасқан. Бродрик үйіне Хаксли өзенінің солтүстік саласынан қол жеткізуге болады. Бродрик үйінен Бродрик өтегісіне (теңіз деңгейінен 1630 метр) көтеріліп, Ландсборо аңғарына түсуге болады. Бродрик үйінен өтегіске дейінгі көтерілу 600 метрді құрайды және жақсы белгіленген жолмен өтеді. Бродрик өтегісінен Бас бөлік арқылы (теңіз деңгейінен 2156 метр) Маккензи тауына көтерілуге де болады. Бұл Хукер, Декен, Стракан және Кук тауларының әдемі көрінісін ұсынады. Солтүстік ғибадатхана және Оңтүстік ғибадатхана жолдары да Охау көлінің басынан қол жетімді, қысқа күндік серуендер. Екі жолды әсерлі Гунсайт өтегісі байланыстырады. Оңтүстік ғибадатхана үйі демалыс күндері саяхатшыларға жатақ береді. Temple Valley Circuit жолынан көрнекті көріністерді тамашалауға болады. Даслер шыңдары (теңіз деңгейінен 2315 метр) – Охау көлінің жоғарғы бөлігінен қол жетімді, орташа және жоғары деңгейдегі екі күндік трампинг. Трамптер Хопкинс өзенінің аңғарынан Монумент үйі мен Қызыл үйінің басынан өтіп, Даслер биввиіне дейін қысқа, бірақ тік көтерілуге жетеді. Бұл кішкентай биввиде екі төсек орны бар. Даслер биввиінен аңғардың жақсы көрінісі көрінбейді, бірақ оған субальпілік бұталар арқылы тағы 15 минут көтеріліп шығу арқылы қол жеткізуге болады. Даслер шыңдарына (Гленмари тауының солтүстігінде орналасқан) Даслер биввиінен және кері жолға алты-он сағат уақыт кетеді. Көтерілу үшін жақсы ауа райы, тауға шығу дағдысы және биіктіктен қорқудың болмауы қажет. Шығыс Ахурири кезеңі (Охау көліндегі Глен Мэри шаңғы клубынан бастап Ахурири аңғарындағы Бирчвуд жолының тұрақ орнына дейін) – 26,5 километрлік кезең, орташа есеппен бір-екі күндік саяхатты қажет етеді. Ол Фрихолд сағасына көтеріліп, әдемі Дәмбелл көлінен өтеді, содан кейін Шығыс Ахурири өзенінің бойымен жүреді.

Бен Охау

Бен-Охау – Жаңа Зеландиядағы ең көп суретке түсірілген таулардың бірі. Ол Охау көлінің жанында орналасқан. Бен-Охауға шығуға болады. Бұл 4 сағаттық жаяу жол, ол Бен-Охаудың (теңіз деңгейінен 1500 метр биіктікте) шамамен 800 метрден астам тік көтерілумен жүргізіледі. Жол Глен-Лайон жолы бойында, Твизел қаласынан шамамен 23 шақырым қашықтықта басталады. Жолдың соңында автотұрақ бар, онда Табиғатты қорғау департаменті жолдың басталуын көрсетеді. Жолдың өзі – бұрынғы төрт дөңгелекті көлік жүрген жол. Шыңынан Охау, Пукаки, Бенмор және Руатаниуа көлдері мен айналасындағы таулар көрінеді. Бен-Охау маори тілінде Те Руатаниуа деп те аталады. Нгай Таху тайпасының аңыздарында Отаго жағалауындағы Шаг Пойнт маңында құлаған Арай те уру вакасының бабасы Те Руатаниуа туралы айтылады. Вака суға батқаннан кейін көптеген жолаушылар жағаға шығып, жерді зерттеді. Аңыз бойынша, олар күн шығар алдында вакаға қайта оралуы керек еді. Көптеген адамдар, соның ішінде Те Руатаниуа да қайта алмады, оның орнына Бен-Охау тауына айналды.

Флора мен фауна

Гималайлық тахрлар Бен-Охау жотасында кеңінен таралған. Оңтүстік аралдың барлық қорғалатын жерлерінде тахр популяциясы 35 000-ға жететіні естілді, ал DOC мердігері 2019 жылдың шілдесінде екі күн ішінде Бен-Охау жотасында ғана 1000-нан астам тахрды қырқып тастады. Тахрлар жергілікті биязы шөптер мен өсімдіктерді жайылымдыққа пайдаланады, әсіресе Бен-Охау жотасында. DOC экологының айтуынша, Бен-Охау жотасы маңындағы бір кездері биік болған биязы шөптер тахрлардың жайылуынан енді тізеге дейін қысқарған. Охау көлінің маңында жиі кездесетін басқа енгізілген түрлер – кең таралған қояндар. Охау көлінің маңындағы бук ормандары ұлттық және халықаралық маңызы бар қызыл бұршақ (Peraxilla colensoi), қызыл бұршақ (Peraxilla tetrapetala) және сары бұршақ (Alepis flavida) популяцияларын қамтиды. Бұл үш түрдің де саны «азайып бара жатыр» деп саналады. Бұл паразиттік өсімдіктер қараша-желтоқсан айларында гүлдейді. Охау консервациялық қоры Охау көлі аймағындағы бірегей орталар мен биоәртүрлілікті сақтау және қорғау туралы хабардарлықты арттыру үшін жұмыс істейді. Бен-Охау жотасының биік беткейлерінде көптеген жануарлар тіршілік етеді, оның ішінде көбелектер, құбыртқалар, кесірткелер, шегірткелер, құмырсқалар және қоңыздар бар. Орман құстарының арасында томит/миромиро, фантаил/пивакавака, колокольчик/коримако, стрелец/тититипоунаму және морепорк/руру куку кездесуі мүмкін. Хопкинс аңғарының жоғары жағында Жаңа Зеландия сұңқары/каререа, кеа және тау құсы/пиваувау таралған. Охау көліне жақын орналасқан бук ормандары таулық және күміс бук араласынан тұрады. Охау көлінің жағалауында жабайы қарағайлар (Pinus Cortorta, Pinus sylvestris) проблема тудырып отыр. Пинус конторта Маккензи аймағында (және Охау көлінде) туған жері – Солтүстік Америкаға қарағанда «шамамен бес-он есе жылдам өседі». Олар 2000 метрге дейін биіктікке жетеді. Олар бекініп, биязы шөпті жайлауларды жабайы қарағайлы орманға айналдырған жерлерде өзендер мен көлдерге 25%-тан 30%-ға дейін аз су жетеді. Бұл қарағайлар жергілікті ағаштар мен биязы шөптерге басымдық береді. 1950 жылдары Охау көліндегі лоджа сияқты жерлерде қатты желден қорғану үшін қоршаулы егістер құрылды. Бұл алғашқы егістерден тараған жабайы қарағайлар көршілес аймақтарда проблемаға айналды. Охау консервациялық қоры Охау көлінің табиғи ландшафтын сақтап, жабайы қарағайларды жою үшін жұмыс істейді. Өрт 5032 гектарды (оның ішінде Қорғау департаментінің 1900 гектарын) өртеп, Охау көлі Альпі ауылындағы көптеген үйлерді қиратты. Жабайы қарағайлардың таралуы, қатты жел және климаттың өзгеруіне байланысты құрғақ қыс өрттің басталуына себеп болды. Жаңа Зеландияның сақтандыру кеңесі жалпы сомасы 34,8 миллион жаңа Зеландия долларын құрайтын 200-ге жуық талап-арызды қарады, бұл елдегі ең қымбат өрттердің бірі болды. Өрт және ТЖ NZ 2021 жылдың қараша айында өрт себептері туралы есеп жариялады. Олар өрттің «Охау көлінің солтүстік-батысында 2,5 шақырым жердегі қорғалатын жерді кесіп өтетін электр желісінің бөлігі болған электр тірегінің бұзылуынан» туындағанын айтты. Электр желісіне жауапты Waitaki Network, Өрт және ТЖҚ өз қорытындыларында қателік жасады деп санайды.

2022 жылғы су тасқыны

2022 жылдың шілдесінде Охау көлі 100 жылға бір рет болатын дауылға тап болды, бұл елеулі су тасқынына әкеп соқты. Охау көлі жолындағы көпірдің су астынан шайылуы салдарынан Охау көлінің альпілік ауылы мен Охау шаңғы трассасына баратын жол жабылды. Зақымдарға қарамастан, электрмен жабсыру және телефон байланысы сақталды.