Кіріспе

Ilex verticillata, қысқы егістік – Солтүстік Американың шығысындағы АҚШ және Канаданың оңтүстік-шығысында, Ньюфаундлендтен батысқа қарай Онтарио мен Миннесотаға және оңтүстікке Алабамаға дейін табиғи түрде өсетін егістік түрі. Оған басқа да атаулар бар: қара терек, канадалық егістік, мичигандық егістік.

Сипаттама

Ilex verticillata – 2 метрге дейін өсетін бұта. Бұл жапырақтарын күзде түсіретін, көптеген жиделердің бірі. Ылғалды жерлерде тығыз бұталар құрайды, ал құрғақ топырақта тығыз бұта болып қалады. Жапырақтары жылтыр жасыл, 5-10 см ұзын, 3-6 см енді, тісті жиектері және сүйір ұшы бар. Гүлдері 5-8 ақ жапырақшалары бар, диаметрі шамамен 1 см. Жемісі – 1 см диаметріндегі шар тәрізді қызыл жиде, ол көбінесе қыста бұтақтарда ұзақ сақталады, соның арқасында өсімдікке ағылшынша аты берілген. Басқа көптеген жиделер сияқты, бұл өсімдік екі үйлі, яғни аталық және аналық гүлдері бөлек өсімдіктерде орналасқан; аналық өсімдіктерді тозаңдау үшін және жеміс беру үшін кем дегенде бір аталық өсімдік болуы керек.

Дәрілік

Жемістері американдықтар тарапынан емдік мақсатта қолданылған, осыдан "денгей буш" деген атау пайда болған. Өсімдіктің тұқымдары, жапырақтары, қабығы және жемістері жұтылған жағдайда құсытуты және қан қысымын төмендетуі мүмкін.

Қиыршық өсімдік

Ilex verticillata – американдық қыстағы көкжидек – бақшаларда сәндік өсімдік ретінде жоғары бағаланады, себебі қыстың ортасындағы тығыз жиналған жарқын жидектерінің әдемі түсі, жапырақтары түскеннен кейін олардың көрінуін күшейтеді; сондықтан, мәңгі жасыл көкжидектер де өсірілетін жерлерде бұл өсімдік танымал. Жидектермен жалатылған жалаңаш бұтақтары гүлдестелерге кесу және пайдалану үшін де сүйікті. Күзде жапырақтары сарғаяды, кейде қызыл және қызғылт сары реңдермен араласады. Оны өсіру оңай, өте аз аурулар мен зиянкестерге шалдығады. Көкжидек үшін қышқыл топырақ ең қолайлы болғанымен, ол қарапайым бақша топырағында да жақсы өседі. Өсімдіктің мөлшері мен пішіні, сондай-ақ жидектерінің түсіне қарай көптеген сорттары бар. Жеміс беруі үшін кем дегенде бір аталық өсімдік бір немесе бірнеше аналық өсімдіктерге жақын отырғызылуы керек. Әйелдер мен еркектердің гүлдеуі ерте және кеш түрлеріне бөлінетіндіктен, аталықтарды аналықтармен тозаңдану уақыты сәйкес келетіндей етіп таңдау қажет.