Аберлор: Шотландияның тарихы мен виски өндірісінің ортасы

Кіріспе

Аберлор (Обар Лобайр) – Шотландияның Морей аймағындағы ауыл. Ол Елгиннен оңтүстікке қарай 12 миль (19 км) жерде, Грантаунға қарай созылған жол бойында орналасқан. Лур бұлағы – Спей өзенінің саласы. Ол және оны қоршаған округ Аберлор деп аталады, бірақ бұл атау көбінесе бұлақты кесіп өтетін және Спей өзенінің жағасында жатқан ауылға қатысты қолданылады, әйтсе де ауылдың толық атауы – Аберлордың Чарлстаун қаласы.

Этимология

Аберлор, 1226 жылы Аберловер деп тіркелген, "Лур өзенінің құйылысы" дегенді білдіреді. Бірінші элемент – пикті тіліндегі aber сөзі, "өзен сағасы, құйылысы" мағынасын береді. Лур өзенінің атауы гаэль тіліндегі labhar сөзінен шыққан, ол "құбылмалы, шулы" дегенді білдіреді. Бұл, бұрынғы пикті сөзін ығыстырған болуы мүмкін. Чарльзтаун – Елшидегі Чарльз Грантқа сілтеме жасайды.

Тарих

Абирлаур деп аталатын жер 1654 жылы Джоан Блеудің Шотландия атласында осы орналасқан жерде көрсетілген. Қазіргі ауыл, Аберлордың Чарльзтауны, 1812 жылы Эльхиестің Чарльз Гранты құрған, және оның ұлы Чарльздың құрметіне Аберлордың Чарльзтауны деп аталды. Оны көбінесе жай ғана Аберлор деп атайды. Чарльз Грант ағаның берген жері өзеннің оңтүстік жағалауында 100 учаскеге бөлінді, соның нәтижесінде Хай-стрит (бұрынғы Мейн-стрит) және приход шіркеуі пайда болды. Үш орынның сипаттамасы соншалықты жақын, арасында айтарлықтай ешқандай айырмашылық жоқ. 1814 жылы ауылға феу-шарт берілді және өз базарларын ашуға кірісті. Виски сол кезде де маңызды өнеркәсіп болды, ал 1823 жылғы акциз заңы қабылданғаннан және ұзақ сақтау процесі енгізілгеннен кейін, ол бүгінгі таңдағы белгілі сипаттарын алды. Бірінші Аберлор дистиллериясы Аберлор үйі орналасқан иесімен заң күшіне енгеннен кейін көп ұзамай салынды. Мүліктің иесі ауысқаннан кейін, бұл дистиллерия бұзылды. 1879 жылы жергілікті тұрғын Джеймс Флеминг (1830-1895) Лоур Бёрн жанында жаңа Аберлор дистиллериясын салды, ол қазір Pernod Ricard компаниялар тобына тиесілі және басқарылады. Флеминг сонымен қатар банк өкілі болды және ауылдың маңызды тұрғыны, жомарт демеушісі болды, алғашқы арнайы кездесу орнын, Флеминг залын (1889), содан кейін Флеминг коттедж ауруханасын (1900) және жылдам ағып жатқан Спей өзенінен қауіпсіз жаяу өткелді, 1902 жылы аяқталған Виктория көпірін (жергілікті жерде Пенни көпірі деп атайды) салды. 1846 жылғы «Шотландияның топографиялық сөздігінде» айтылғандай, «Бұл шіркеу, бұрын Скирдустан деп аталған, гэль тілінде «Дустанның бөлінісі» дегенді білдіреді, оның қамқоршы әулиесі, қазіргі атауы шулы өзеннің аузында орналасқандықтан алынған, ол Спей өзеніне құяды». Аберлор 1875 жылы Маргарет Макферсон Грант және Чарльз Джупп атты пастор құрған жетімдер үйіне ие болды. Оның қабірі Сент-Маргарет епископ шіркеуінде, жетімдер үйінің балалары пайдаланған шіркеуде орналасқан. Жетімдер үйі екі бөлімге бөлінді – бірі қыздарға, екіншісі ұлдарға арналды. Екі ғимараттың арасында балалар оқыған мектеп болды. Қорқыныш жазатын Дороти К. Хейнс және оның егіз інісі Леонард 1929 жылдан 1933 жылға дейін төрт жыл Аберлор жетімдер үйінде өткізді, оның тәжірибесі 1973 жылғы «Haste Ye Back» естеліктерінде баяндалған. Аберлор балаларды күту қоры қазір Шотландияның барлық аймақтарында қызмет көрсететін Шотландияның ірі балалар қайырымдылық ұйымдарының бірі. 2021 жылы Шотландиядағы балаларға жасалған зорлық-зомбылықты тергеу кезінде, қорырда балалар физикалық, эмоционалдық және сексуалдық зорлыққа ұшыраған балалар күтімі мекемесі екені анықталды. Аберлор сонымен қатар әйгілі «Уокерс» печеньесінің туған жері. «Уокерс» компаниясы зауыттың артындағы орманды иеленеді – Фишертон орман. 2004 жылға дейін Аберлор үйі Гордонстаун мектебіне дайындық мектебі болды, қазір ол «Уокерс» компаниясының кеңсесі. Аберлор гольф клубы (қазір жоқ) алғаш рет 1905 жылы пайда болды және 1930 жылдардың аяғына дейін жалғасты. Атақты инженер Томас Телфорд Спей өзенін кесіп өтетін Крейгэллачи көпірін жобалады, ол ауылдың солтүстігіне қарай шамамен 3 шақырым жерде орналасқан. Ол 19 ғасырдағы Ұлы су тасқынынан бұрынғы көпірдің қирауынан кейін салынды. Жапонияға лимонадты (жергілікті жерде рамуна деп атайды) енгізген фармацевт Александр Камерон Сим осы ауылда дүниеге келген. Бұл аймаққа бұрын Аберлор теміржол станциясы қызмет көрсеткен, бірақ ол Бичинг балтасының салдарынан 1965 жылдың 18 қазанында жабылды.

A site noted as Abirlaur is shown in this location on maps in Joan Blaeu's Atlas of Scotland, from 1654. The current village, Charlestown of Aberlour, was "founded by Charles Grant of Elchies in 1812 – with the name of Charlestown of Aberlour after his son Charles." It is commonly referred to simply as Aberlour. A grant of land from Charles Grant senior feued 100 plots along the south bank of the river and saw the start of the High Street (formerly Main Street) and parish church. The three locations are close enough in definition for there to be little distinction between them. The village was granted its feu charter in 1814 and began to operate its own markets. Whisky was a major industry even then and once the 1823 Excise Act was passed and a longer warehousing process introduced it began to take on the more mature characteristics that are familiar today. The first Aberlour distillery was established shortly after the Act became law, by the owner of a gentleman's estate where Aberlour House is situated. Soon after the property changed hands, that distillery was demolished. In 1879, local resident James Fleming (1830 1895, built a new Aberlour distillery alongside the Lour Burn; which is now owned and operated by the Pernod Ricard group of companies. Fleming was also a bank agent and became a significant resident and generous benefactor in the village, providing its first purpose built meeting place, The Fleming Hall (1889), followed by The Fleming Cottage Hospital (1900), and as a safe pedestrian crossing over the fast flowing river Spey The Victoria Bridge, completed in 1902 and known locally as the Penny Bridge. According to the 1846 A Topographical Dictionary of Scotland, "This parish, formerly called Skirdustan, signifying, in the Gaelic tongue, 'the division of Dustan', its tutelary saint, derived its present name from its situation at the mouth of a noisy burn, which discharges itself into the river Spey." Aberlour once was the site of an orphanage which was founded in 1875 by Margaret Macpherson Grant and a minister called Charles Jupp. His tomb lies in St Margaret's Episcopal Church which was the church used by the children of the orphanage. The orphanage was split into two separate units – one for the girls and the other for the boys. Between the two buildings was the school where the children were taught. The horror author Dorothy K. Haynes and her twin brother Leonard spent four years, from 1929 to 1933, in Aberlour Orphanage; her experiences are recounted in her 1973 memoir Haste Ye Back. Aberlour Child Care Trust is now one of Scotland's main children's charities with services throughout Scotland. The Trust was also found to be a child care institution where children suffered physical, emotional and sexual abuse at the Scottish Child Abuse Inquiry in 2021. Aberlour is also the place where the famous Walkers shortbread is made. Walkers own the woods behind the factory – Fisherton woods. Until 2004, Aberlour House was the site of a school, a prep school for Gordonstoun; it is now offices for Walkers. Aberlour Golf Club (now defunct) first appeared in 1905 and continued until the late 1930s. Thomas Telford, the renowned civil engineer designed Craigellachie Bridge spanning the River Spey about 2 mile (3 km) to the north of the village. It was built after the Great Spate in the 19th century destroyed an earlier bridge. Alexander Cameron Sim, a pharmacist who introduced lemonade (locally called ramune) to Japan, was born in the village. The area was once served by Aberlour railway station, but this closed on 18 October 1965 as a result of the Beeching Axe.

Атақты тұрғындар

Қауымдық шіркеудің пасторы Джеймс Селлар 1875 жылы Шотландия шіркеуінің Бас жиналысының төрағасы болды. Джеймс Флеминг, 1880 жылы Аберлор дистилляциясының негізін қалаушы; ауылдық банк өкілі; қайырымдылық жасаушы.