Кіріспе

Темір дәуірі төбе бекінісі, Шығыс Дорсет, Англия.

Бадбери сақиналары – Темір дәуірі төбе бекінісі және Англияның Шығыс Дорсетіндегі қорғалатын ескерткіш. Ол Дюротригтердің жерінде орналасқан. Рим дәуірінде қамалдың батысында ғибадатхана, ал оңтүстік-батысында Виндокладия деп аталған римдік-британдық қала болған.

Темір дәуірі

Бадбери рингс теңіз деңгейінен 327 фут (100 метр) биіктікте орналасқан. Құрылыстың екі негізгі кезеңі бар; бірінші кезеңде бірнеше ормен қоршалған және қорғалған, ал екінші кезеңі одан екі еседен астам аумақты алып, жалғыз ор және қорғанмен қорғалған. Қазіргі уақытта бұл жер Ұлттық қорға тиесілі. 1997 жылы Ұлттық қор таудың жотасынан өсімдіктерді тазартып, қылқан жапырақты ағаштардың егістігін сиретіп берді, бірақ кейбір шұңқырлар құлаған ағаштардың салдарынан пайда болған болуы мүмкін. Ағымдағы мәліметтер көрсетіп тұрғандай, бұл төбедегі бекініс ерте темір дәуірінде маңызды елді мекен болмаған. Бадбери рингс – Хэмблдон төбесінен басталып, Ход төбесі, Спетисбери рингс, Бузбери рингс, Бадбери рингс және Дудсбери лагерін қамтитын темір дәуіріндегі жер жұмыстарының тізбегіндегі бесінші нысан. Хеңгистбери бас темір дәуірі порты осы шағын нысандар тізбегіндегі соңғы темір дәуірі ескерткіші болып табылады.

Римдік жолдар

Рим дәуірінде Бэдбери рингтерінің солтүстік жағында бес римдік жол күрделі түйіскен жер болды. Ұлыбританияны римдіктердің жаулап алуы б.з. 43 жылы басталды. II Аугуста легионы болашақ император Веспасианның басшылығымен Дорсеттегі әскери науқандарға қатысқан болуы мүмкін. Бадбери рингтерінің оңтүстік-шығысында, Уимборнға жақын жердегі Лейк-Фармда бекініс салынды. Лейк-Фарм бекінісінен Бадбери рингтерінің солтүстік-шығысынан өтетін әскери жол жасалды. Бадбери рингтерінен әрі жол солтүстік-батыс бағытында (қазір орманның жіңішке жолағы ретінде көрінеді) Ход Хилдегі римдік бекінісіне қарай бағытталды. Тағы бір жол солтүстік-батысқа қарай Батқа (Аква Сулис) қарай, ал тағы біреуі оңтүстікке Пуль шығанағындағы кішкентай портына (Мориконий, қазіргі Хамворти) қарай созылды. Соңғы жол (қазір Бадбери рингтерінің батыс жағындағы қазіргі жол ретінде қолданылады) оңтүстік-батысқа қарай Виндокладия елді мекені арқылы Дорчестерге (Дурновария) қарай жүрді. Бұл жол Рим дәуірінің кейінгі кезеңдерінде ғана салынды. Қазба жұмыстарынан үйдің шатырын жабатын тас плиталар, боялған қабырға жұқағы, 185-тен астам римдік монета, сондай-ақ 21 дуротриг күміс және қола монеталары табылды.

Виндокладия

Бадбери рингстерінен оңтүстік-батысқа қарай, төбе қамалы мен қазіргі Шапвик ауылының арасында, Антониндік маршрутта Виндокладия (бриттон тілінде *windos "ақ" + *klādiyos "қазан, тоған") деп тізілген шағын римдік-британдық қала орналасқан. Кейінгі рим дәуірінде қаланың шығыс жағында шағын бекініс салынған. Бекініс 1975 жылы ғана табылды, ал қаланың бар екендігі 1990 жылдарда белгілі болды. Бұл аймақта римдіктердің болғаны бұрыннан мәлім. 1954 жылы Шапвик ауылында римдік шұңқыр және тұрмыстық қалдықтар табылды, олардың ішінде Сами тоқымдары, Клавдийдің қола монетасы және мортариумның жиегінің бөлігі болды. 1990 жылы археологиялық іздеу жұмысы кезінде үш құрылыс қалдығы аймағы табылды, олардың ішінде шатыр және түтін шығаратын плиткалар, тессералар және 2–4 ғасырларға жататын керамикалық бұйымдар бар еді. Мартин Папворт басқаратын қазба жұмыстары 1991, 1995 және 2004 жылдары жүргізілді. 1991 жылғы қазбалар қарақшылық ойыстарды, тессераларды, қыш ыдыстарды, боялған қабырға гипсін және темір өңдеудің іздерін ашты, сондай-ақ 2 ғасырға жататын теміршілердің ошақтарын тапты. Олар римдік жолдың елді мекен мен оған іргелес бекініс арқылы өтетінінің рим дәуірінің соңында ғана салынғанын көрсетті. 2004 жылы елді мекеннің шекаралық орнынан қазба жұмыстары жүргізілгенде, 1 ғасырдың басындағы қыш ыдыстар, оның ішінде Сами табақтары және 1 ғасырға жататын брошь табылды. Дәлелдер бұл елді мекеннің рим дәуірінде де қолданыста болған темір ғасырының соңғы кезеңіне жататын римге дейінгі ауыл немесе қала ретінде пайда болғанын көрсетеді. Солтүстік-шығыстағы Бокерли Дайк ежелгі шекарасы қайта жаңғыртылды және 5 және 6 ғасырлардағы шабуылдаған сакстарды Дорсеттен тыс ұстауға көмектескен болуы мүмкін. Бұл болжам алғаш рет Археологиялық институттың Солсбери томындағы «танымал доктор Эдвин Гест» еңбегінде айтылған. Жергілікті тарихшы Рой Карр сакстардың Бокерли Дайктан өтуіне батыстағы әскердің қаупі тосқауыл болғанын болжады, бұл әскер Бадбери рингстерінде орналасқан болуы мүмкін. Бадбери рингстері – бұл шайқас орны ретінде жиі ұсынылатын үш орынның бірі, ал Бэт қаласы да үміткер ретінде қарастырылады. 899 жылы таққа отырғаннан кейін Эдуард Ескі Бадбериге әскер әкелді, өйткені оның інісі Этельвольд, Вимборн Мистерде орналасқан, тәжге талапкерлік етіп, оған қарсы шықты.

Антикварлық есептер

Тюдор дәуірінің антиквары Джон Лиланд 1538 және 1543 жылдар аралығында жасаған Англия саяхаты барысында Бадбери сақиналарын зерттеді. Жақын орналасқан Уимборн Минстер қаласы туралы айтқаннан кейін ол былай деп жазды:

Қазіргі жері

Кранборн Чейстің еңісінде орналасқан бұл жер, 1982 жылдан бері Ұлттық Трастқа тиесілі Кингстон Лейси иелігінің бір бөлігі болып табылады және оған тегін кіруге болады. Бұл төбешік 1924 жылдан бері қорғалатын ежелгі ескерткіш мәртебесіне ие. Ашық күндері төбеден Уайт аралын көруге болады.