Траво́й – Солтүстік Америка жазықтарындағы тайпалар қолданған жүк тасымалдау құрылғысы. Ағаштан жасалған А тәрізді құрылым, қолмен, иттермен немесе жылқымен сүйрелеуге арналған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүк сүйрейтін құрылым
Load dragging structure
Травои (/[t//r//æ//v//w//ɑː/; канадалық француз тілінен, француз тіліндегі travail сөзінен; сондай-ақ травоиз немесе травой) – жер бетімен жүк тасу үшін қолданылатын А тәрізді құрылым, ең әйгілісі Солтүстік Американың жазықтарындағы үндістерде болған.
A travois ('/t//r//æ//v//w//ɑː/; Canadian French, from French travail; also travoise or travoy) is an A frame structure that was used to drag loads over land, most notably by the Plains Indians of North America.
Құрылысы мен пайдалануы
Негізгі конструкциясы екі ұзын бағанаға орнатылған платформадан немесе тордан тұрады, олар А пішіндес шеңберге байланысты; шеңбердің үшкір ұшы алға қарай сүйреліп әкелінетін. Кейде шеңбердің екінші ұшы үшінші тірек бағанамен бекітілген. Травуа қолмен сүйретілді, кейде тиімдірек сүйреу үшін иыққа арналған жабдықтармен жарақтандырылды, немесе иттер немесе жылқылар сүйретті (испандықтардың 16 ғасырда жылқыны әкелгеннен кейін). Травуаға жүкті жалаңаш шеңбердің үстіне үйіп, байлап бекіту арқылы немесе алдымен шеңберге мата немесе былғары керіп, содан кейін жүкті салу арқылы жүктеуге болады. Дөңгелекті көлік құралдарына қарағанда қарапайым саналғанымен, травуа қолданылған жерлерде (орманның төңірегі, жұмсақ топырақ, қар және т.б.) дөңгелектерге жолдарға қарағанда қиындықтар туындап, тиімділігі төмендеген болар еді. Сондықтан травуа Жаңа Франциядағы жазық тайпаларымен тері саудасында coureurs des bois-пен қолданылды. Адам травуамен арқасына қарағанда көбірек салмақ көтере алады.
The basic construction consists of a platform or netting mounted on two long poles, lashed in the shape of an A frame; the frame was dragged with the sharply pointed end forward. Sometimes the blunt end of the frame was stabilized by a third pole bound across the two poles. The travois was dragged by hand, sometimes fitted with a shoulder harness for more efficient dragging, or dragged by dogs or horses (after the 16th century introduction of horses by the Spanish). A travois could either be loaded by piling goods atop the bare frame and tying them in place, or by first stretching cloth or leather over the frame to hold the load to be dragged. Although considered more primitive than wheel based forms of transport, on the type of territory where the travois was used (forest floors, soft soil, snow, etc. ), rather than roadways, wheels would have encountered difficulties which would have made them less efficient. As such the travois was employed by coureurs des bois in New France's fur trade with the Plains Tribes. It is possible for a person to transport more weight on a travois than can be carried on the back.
Құс травои
"The Canadian Encyclopedia" энциклопедиясында: "Еуропалықтар келгенге дейінгі дәуірдегі иттермен тартатын шаналар кішкентай болған, олар 20-30 килограмнан артық жүк тарта алмайтын". Ыстық ауа райында иттермен шана тарту баяу жүреді, бұл иттерді шаршатады. Карл Бодмердің суреттерінде осындай шаналарды көруге болады.
According to The Canadian Encyclopedia, "The dog travois of pre European times was small, capable of pulling not more than 20 to 30 kg." Travel by dog travois was slower in hot weather, which is tiring for dogs. The dog travois can be seen in the paintings of Karl Bodmer.
Травоисты пайдаланудың басқа тәсілдері
Травоилер американдықтар үшін көптеген тапқыр тәсілдермен пайдалы болды. Жылқы қолданар алдында, қара аяқ әйелдері иттердің травоилерінен қисық қоршау жасады, оның алғы жағы жоғары көтеріліп байланды. Бұл қоршауды аулаушылар жануарларды өлтіргенше айдап әкеліп, жабық ұстау үшін қолданды. Әйелдер шатыр тігу үшін аттың травоиін тік қойып, оны баспалдақ ретінде пайдаланып, шатырдың екі жоғарғы бөлігін ағаш қақпақтармен бекітетін. Ағаш бұтағына сүйенген травои, оған байланған қайтыс болған кроу баласын жерлеу үшін қарапайым платформа қызметін атқарды.
The travois served the Native Americans in a number of ingenious ways. Before the use of horses, Blackfoot women made a curved fence of dog travois’ tied together, front end up, to hold driven animals enclosed until the hunters could kill them. When the women put up a tipi, they placed an upright horse travois against a tipi pole and used it as a ladder so they could attach the two upper sides of the lodge cover with wooden pins. A travois leaned against a branch of a tree functioned as a simple burial scaffold for a dead Crow baby tied to it.
Travois жолдар
Бүгінде Льюис және Кларк жолы, Травоис жолы және Монтана штатындағы Льюис және Кларк асуы деп белгілі аймақтар, травоистердің "жолмен сүйреліп өтуінен жерде терең, параллель іздер қалдырған" және олар әлі де көрініп тұр. Травоистердің іздерінің қалдықтарын Найф Ривер Индиан ауылдары ұлттық тарихи ескерткішінде де көруге болады. Археологиялық зерттеулер дөңгелек ойлап табылудан бұрын, әлемнің басқа аймақтарында да травоистер қолданылғанын көрсетеді.
What today is known as the Lewis and Clark Trail Travois Road, and Montana's Lewis and Clark Pass were areas heavily traveled where travois "were dragged over the trail, causing deep, parallel tracks to mark the earth," which are still visible today. Remains of travois tracks can also be seen at the Knife River Indian Villages National Historic Site. There is archeological evidence to support the thesis that travois were used in other parts of the world before the invention of the wheel.